درد رگ و عصب سیاتیک و درمان آن

درد منتشر در امتداد مسیر عصب سیاتیک را که از کمر شروع و در مفصل‌های ران و باسن و پایین هر پا پخش می‌شود، سیاتیک گویند. سیاتیک معمولاً تنها یک سمت بدن را درگیر می‌کند.

درد سیاتیک عموماً زمانی بروز می‌یابد که بخشی از این عصب در اثر فتق دیسک، خار (زائده) استخوانی ستون فقرات یا تنگ شدن کانال نخاعی تحت فشار قرار بگیرد. پی‌آمد این امر التهاب، درد و غالباً بی‌حسی تقریبی پای مربوط به آن بخش از عصب است.

اگرچه درد ناشی از سیاتیک می‌تواند شدید باشد، اما اکثر موارد به کمک درمان غیرجراحی ظرف چند هفته تسکین می‌یابد. البته بیمارانی که از درد شدید همراه با ضعف قابل توجه پا یا تغییر عملکرد روده یا مثانه رنج می‌برند، احتمالاً باید جراحی شوند.

خوشبختانه در کلینیک تخصصی ستون فقرات دکتر فرخانی با بهره‌گیری از دانش پزشکان متخصص و پژوهش‌های گوناگون در زمینه روش‌های غیرجراحی توانسته‌ایم بیش از ۹۰ درصد مراجعین مبتلا به درد سیاتیک را بدون جراحی کاملاً درمان کنیم و به موجب این رویکرد مورد اعتماد بسیاری از پزشکان و بیماران قرار گیریم و روزانه پذیرای مراجعین بسیاری باشیم که برای رهایی یافتن از چنگال درد کمر و سیاتیک به ما معرفی می‌شوند تا بدون تن در دادن به تیغ تیز جراحی بهبود یابند.

علائم و نشانه‌ها


از علائم درد سیاتیک میتوان گفت ویژگی شاخص سیاتیک دردی است که از کمر (مهره‌های کمری ستون فقرات) شروع و در باسن و رو به پایین در پشت پا منتشر می‌شود. اگرچه بیمار ممکن است در امتداد هر نقطه از مسیر عصبی ناراحتی را حس کند، اما احتمالاً مسیر درد از کمر تا باسن و پشت ران و ساق پا خواهد بود.

نوع و شدت این درد در بازه‌ای از درد سنگین ملایم تا درد سوزشی طاقت‌فرسا متغیر است و گاهی مانند یک شوک الکتریکی است. همچنین درد در اثر سرفه یا عطسه کردن تشدید می‌شود و نشستن طولانی مدت وخیم شدن علائم را به دنبال دارد. معمولاً تنها یک سمت بدن درگیر می‌شود.برخی بیماران با بی‌حسی، گزگز یا ضعف عضلانی پا نیز مواجه می‌شوند، ممکن است بخشی از پا بی‌حس و بخش دیگری دردناک باشد.

علت‌ها و دلایل


تحت فشار قرار گرفتن عصب سیاتیک، معمولاً در اثر فتق دیسک بین مهره‌ای یا ایجاد شدن خار (زائده) استخوانی روی مهره‌ها، منجر به بروز درد سیاتیک می‌شود. به علاوه این عصب به ندرت به دلیل وجود تومور یا آسیب‌های ناشی از بیماری‌هایی مانند دیابت نیز تحت فشار قرار می‌گیرد.

عامل‌های خطر


عامل‌های خطر سیاتیک عبارت‌اند از:

•    سن: با بالا رفتن سن تغییرهایی مانند فتق دیسک یا خار استخوانی در ستون فقرات رخ می‌دهد که منشأ اصلی بروز درد سیاتیک هستند.

•    چاقی: با افزایش یافتن فشار روی ستون فقرات، اضافه وزن نیز عامل مضاعفی برای آن دسته از تغییرهای ستون فقرات می‌شود که مولد درد سیاتیک محسوب می‌شوند.

•    شغل: شاغلین در حرفه‌هایی که لازمه انجامشان چرخاندن کمر، حمل و بلند کردن اشیاء سنگین یا رانندگی وسایل موتوری به مدت طولانی است، بیش از دیگران به سیاتیک مبتلا می‌شوند، البته هیچ مدرک مستدلی دال بر ارتباط بین شغل و درد سیاتیک وجود ندارد.

•    نشستن طولانی: افرادی که ساعت‌های متمادی می‌نشینند یا سبک زندگی غیرفعال دارند نیز بیش از افراد فعال در معرض درد سیاتیک هستند.

•    دیابت: این عارضه تأثیرگذار بر نحوه مصرف قند خون بدن احتمال آسیب‌های عصبی را افزایش می‌دهد.

زمان مراجعه به پزشک


درد سیاتیک ملایم معمولاً به مرور زمان برطرف می‌شود. چنانچه روش‌های مراقبت از خود کمکی به تسکین علائم نکرد یا درد همچنان پس از گذشت یک هفته ادامه داشت، شدید یا به طور تدریجی وخیم‌تر شد، حتماً به پزشک مراجعه کنید. در صورت رویارویی با موارد زیر به سرعت برای درمان اقدام کنید:
•    بروز درد شدید ناگهانی در کمر یا پا و بی‌حسی یا ضعف عضله‌های پا
•    درد پس از آسیب دیدگی‌های شدیدی مانند سوانح رانندگی
•    دشواری در کنترل روده یا مثانه

عوارض


اگرچه درد سیاتیک اکثر بیماران غالباً بدون درمان کاملاً برطرف می‌شود، اما سیاتیک ممکن است خطر آسیب دائمی عصب را نیز به دنبال داشته باشد. در صورت رویارویی با موارد زیر باید به مرکز فوریت‌های پزشکی مراجعه کرد:
•    بی‌حس شدن پای درگیر
•    ضعف پای درگیر
•    از دست دادن کنترل روده یا مثانه (بی‌اختیاری)

آمادگی پیش از مراجعه به پزشک

تمام موارد درد سیاتیک نیاز به درمان ندارد، اما چنانچه علائم شدید باشد یا بیش از یک ماه استمرار داشته باشد، باید به پزشک مراجعه نمود.
کارهای مفید پیش از مراجعه به پزشک
•    نوشتن علائم و زمان شروع شدن آنها
•    تهیه فهرستی از اطلاعات مهم پزشکی مانند عارضه‌هایی که پیش از این یا در حال حاضر به آنها مبتلا هستید، داروها، ویتامین‌ها یا مکمل‌های مصرفی
•    ذکر کردن صدمه‌ها یا تصادف‌های اخیری که آسیب دیدگی کمر را در پی داشته است.
•    درخواست از یکی از اعضا خانواده یا دوستان برای این که همراه شما به مطب پزشک بیاید و بتواند مواردی را که فراموش کرده‌اید به پزشک بگویید، یادآوری کند.
•    یادداشت کردن سوالاتی که در نظر دارید از پزشک بپرسید تا بیشتری استفاده را از این ملاقات ببرید.
شماری از پرسش‌های اصلی که باید در مورد کمر درد منتشر مطرح کنید عبارت‌اند از:
•    محتمل‌ترین علت کمر درد من چیست؟
•    آیا علل دیگری نیز وجود دارد؟
•    آیا نیازی به انجام آزمایش‌های تشخیصی وجود دارد؟
•    درمان‌های پیشنهادی پزشک چیست؟
•    اثرهای جانبی داروهای تجویزی چیست؟
•    طول درمان مصرف دارو چقدر است؟
•    آیا جراحی گزینه درمانی مناسبی است؟ دلیل مثبت یا منفی بودن پاسخ سوال پیش چیست؟
•    چه مواردی را باید رعایت نمود، محدودیت‌ها کدام‌اند؟
•    چه اقداماتی را باید برای مراقبت از خود انجام داد؟
•    روش پیشگیری از بروز مجدد علائم چیست؟
البته پزشکان متخصص این کلینیک با روی باز به تمام پرسش‌ها پاسخ خواهند داد، بنابراین اگر هر سوال دیگری نیز دارید در پرسیدن آن تردید نکنید.

انتظار از پزشک


پزشک احتمالاً پرسش‌هایی مانند موارد زیر را مطرح خواهد کرد:
•    آیا در پا احساس ضعف یا بی‌حسی می‌کنید؟
•    آیا انجام فعالیت‌های خاص یا قرار گرفتن بدن در موقعیت‌هایی معین باعث تشدید یا تخفیف درد می‌شود؟
•    درد چقدر فعالیت‌ها را محدود می‌کند؟
•    آیا فعالیت‌های بدنی سنگین انجام می‌دهید؟
•    آیا به طور منظم ورزش می‌کنید؟ اگر بله، چه ورزش‌هایی انجام می‌دهید؟
•    چه درمان‌ها یا روش‌های مراقبت از خود را امتحان کرده‌اید؟ آیا موثر بوده‌اند؟

آزمایش‌ها و تشخیص


پزشک در طول معاینه واکنش و قدرت عضلانی را بررسی می‌کند؛ برای مثال از بیمار می‌خواهد تا روی پنجه یا پاشنه بایستد، سر پا بنشینید و بلند شود و پاها را یک به یک در حالت دراز کشیده به پشت بلند کند. درد ناشی از سیاتیک معمولاً در اثر این حرکت‌ها تشدید می‌شود.

آزمایش‌های تصویربرداری

بسیاری از موارد فتق دیسک یا خار استخوانی که با هیچ علامتی همراه نیستند، در تصاویر پرتونگاری (اشعه ایکس) و دیگر روش‌های تصویربرداری مشخص می‌شود. بنابراین پزشکان معمولاً دستور انجام این تصویربرداری‌ها را نمی‌دهند، مگر آن که درد شدید باشد یا پس از چند هفته بهبود نیافته باشد.

•    پرتونگاری (اشعه ایکس): در پرتونگاری ستون فقرات وجود خار استخوانی فشار آورنده برعصب مشخص می‌شود.

•    ام آر آی: در این روش از امواج رادیویی و آهن ربای قوی برای به دست آوردن تصاویری مقطعی از کمر استفاده می‌شود. به کمک این روش تصاویری با جزییات کامل از استخوان و بافت‌های نرمی چون دیسک برجسته شده به دست می‌آید. بیمار برای انجام این عمل روی تختی دراز می‌کشد که وارد دستگاه ام آر آی می‌شود.

•    سی تی اسکن: گاهی هنگام سی تی اسکن ماده حاجب پیش از پرتونگاری داخل کانال نخاعی تزریق می‌شود؛ در این صورت این عمل را سی تی میلوگرام می‌نامند. ماده حاجب پخش شده اطراف نخاع و عصب‌های نخاعی در تصاویر با رنگ سفید مشخص می‌شود.

•    عضله نگاری برقی (الکترومیوگرافی یا EMG): این روش برای اندازه گیری تکانه‌های الکتریکی تولید شده توسط اعصاب و واکنش‌های عضلات به کار برده می‌شود. فشردگی عصبی ناشی از فتق دیسک یا تنگ شدن کانال نخاعی به کمک این روش تایید می‌شود.

راه‌ها و روش‌های درمان


اگر درد با روش‌های مراقبت از خود تسکین نیابد، پزشک یکی از روش‌های درمانی زیر را پیشنهاد خواهد کرد:
 
مراجعه به متخصص کار درمانی. این درمان تخصصی مهارت‌های مدیریت آسیب دیدگی در فعالیت‌های روزانه را آموزش می‌دهد. 

دارو

داروهایی که معمولاً برای تسکین درد سیاتیک تجویز می‌شود، عبارت‌اند از:
•    ضد التهاب‌ها
•    شل کننده‌های عضلانی
•    داروهای مخدر
•    ضد افسردگی‌های سه حلقه‌ای
•    داروهای ضد صرع

فیزیوتراپی

پزشک یا متخصص فیزیوتراپی به منظور پیشگیری از آسیب دیدگی‌های آتی برنامه توانبخشی را پس از فرونشستن درد حاد شروع می‌کند. این برنامه معمولاً تمرین‌ها وحرکت‌های خاصی را برای اصلاح حالت اندامی، تقویت عضله‌های نگهدارنده کمر و افزایش انعطاف‌پذیری دربرمی‌گیرد. 

تزریق استروئید

پزشک گاهی تزریق کردن کورتیکواستروئید در فضای اطراف ریشه عصبی درگیر را پیشنهاد می‌کند. کورتیکواستروئید با فرو نشاندن التهاب پیرامون عصب تحریک شده به کاهش درد کمک می‌کند. البته اثر این تزریق پس از چند ماه از بین می‌رود. تعداد تکرار این تزریق محدود است، چون خطر بروز اثرهای جانبی در صورت تکرار بیش از حد تزریق افزایش می‌یابد. 

طب سوزنی

پزشک در طب سوزنی سوزن‌هایی به باریکی مو را در نقطه‌های خاصی از پوست بدن فرو می‌کند. از یک سو شماری از پژوهش‌ها بیانگر تسکین یافتن کمر درد پس از طب سوزنی است، و از سوی دیگر تعدادی از پژوهشگران به هیچ وجه این روش را مفید نمی‌دانند. اگر تصمیم به انجام طب سوزنی گرفتید، حتماً به متخصص دارای مجوز مراجعه کنید تا مطمئن باشید که در این زمینه آموزش جامعی دیده است.

کایروپراکتیک (درمان دستی)

دستکاری ستون فقرات یکی از روش‌های کایروپراکتیک است که برای درمان محدودیت توانایی حرکتی ستون فقرات انجام می‌شود. هدف این روش بازگرداندن حرکت ستون فقرات به حالت طبیعی و در نتیجه بهبود عملکرد و کاهش درد است. دستکاری ستون فقرات یکی از درمان‌های استاندارد ایمن و کارآمد کمر درد است، اما ممکن است برای درد منتشر مناسب نباشد.

ماساژ

ماساژ درمانی گردش خون را بهبود می‌دهد، عضله‌ها را شل می‌کند و میزان اندروفین را افزایش می‌دهد. اندورفین‌ها مخدرها یا مسکن‌های طبیعی بدن هستند.

مگنت (مغناطیس) درمانی

اگرچه درد سیاتیک معمولاً به خودی خود برطرف می‌شود، اما ممکن است تسکین آن هفته‌ها یا حتی ماه‌ها طول بکشد. بااین حال می‌توان به کمک مغناطیس درمانی علائم سیاتیک را به سرعت کاهش داد. آهن رباها، مانند تمام موارد مغناطیس درمانی، باید تا حد امکان در نزدیکی محل درد، یعنی پایین کمر، قرار داده شود. اگرچه ممکن است بیمار از درد پایین پا یا باسن نیز رنج ببرد، اما دلیل و منشأ درد همان کمر است. با درمان ناحیه کمر و برطرف شدن درد سیاتیک درد پا و باسن نیز از بین خواهد رفت.

ازون تراپی

اوزون مورد استفاده در پزشکی مخلوطی از اکسیژن و اوزون است که کاربردهای درمانی متعدد دارد. اوزون درمانی به دلیل سهولت کاربرد و غیرتهاجمی بودن یک درمان سرپایی موفقیت‌آمیز برای درد سیاتیک کمر محسوب می‌شود. به علاوه نتایج مؤثر این روش و عدم وجود عوارض جدی اوزون درمانی در مقایسه با درمان‌های دیگری چون نوکلئولیز شیمیایی، دیسککتومی خودکار از راه پوست، میکرو جراحی و جراحی سنتی باعث شده است تا بسیار از پزشکان از این روش برای درمان کمر درد سیاتیک بهره بگیرند و آن را جایگزین مناسبی برای جراحی بدانند.

تراکشن یا کشش

بسیاری از متخصصین فیزیوتراپی و طب فیزیکی و توانبخشی در کنار درمان‌های دیگر از تراکشن (کشش) نیز برای تسکین کمر درد مزمن، به ویژه درد سیاتیک، بهره می‌گیرند.کشش مهره‌های کمری فشار روی عصب‌های تحت فشار را کم می‌کند، عضله‌ها را شل می‌کند و گرفتگی یا اسپاسم عضلانی را کاهش می‌دهد. از سوی دیگر اعمال این کشش به دلیل افزایش دادن فضای بین مهره‌ها فشار روی دیسک‌های بین مهره‌ای و ریشه‌های عصبی را کاهش می‌دهد. جدا شدن مهره‌ها موقتی است، اما ممکن است آن قدر طول بکشد تا برخی بیماران بتوانند بدون تشدید درد سیاتیک تمرین‌های فیزیوتراپی را انجام دهند.

جراحی

•    جراحی بسته : یکی از روشهای تسکین و بهبود درد سیاتیک تزریق به کمک جراحی بسته می باشد.این روش معمولا بعد از اتمام مصرف یک دارو و همینطور فیزیوتراپی و قبل از جراحی باز انجام می شود.استفاده از روش تزریق علاوه بر  درمان ،ابزاری هستند برای تعیین علت و منشا درد سیاتیک

•    جراحی باز  :جراحی باز معمولاً صرفاً زمانی انجام می‌شود که تحت فشار بودن عصب‌ها به ضعف، عدم کنترل روده یا مثانه یا تشدید تدریجی درد بیانجامد یا این که درد در برابر دیگر درمان‌ها مقاوم باشد. جراح زائده استخوانی یا بخشی از دیسک برجسته‌ای را برمی‌دارد که به عصب فشار می‌آورد.
 
• استفاده از بریس یا کمربند طبی: این بریس کمر را نگه می‌دارد و فشار روی عصب را کاهش می‌دهد. در صورت لزوم می‌توان هنگام راه رفتن از عصا یا چوب زیر بغل استفاده کرد.

 

-مصرف دارو برای کاهش ورم: مصرف این داروها علاوه بر کاهش التهاب درد را نیز تسکین می‌دهد.

-داروهای غیراستروئیدی ضدالتهاب را می‌توان جهت کاهش درد ملایم سیاتیک بدون نسخه از داروخانه تهیه کرد.

-داروهای قوی تجویزی مانند استروئیدهای خوراکی روش کارآمدی برای درمان آسیب دیدگی مزمن عصب سیاتیک هستند.

-مصرف شل کننده‌های عضلانی به کاهش درد و گرفتگی عضلانی کمک می‌کند.

پیشگیری


هیچ راه تضمین شده‌ای برای پیشگیری از سیاتیک وجود ندارد و همواره احتمال بروز مجدد این عارضه وجود دارد. در ادامه روش‌های کارآمدی را برای محافظت از کمر توضیح می‌دهیم:
•    ورزش و تمرین کردن منظم: برای قوی نگه داشتن کمر باید تمرین‌های مخصوص عضله‌های مرکزی، یعنی عضله‌های شکم و کمر، را جدی بگیرید. این عضله‌ها نقش مهمی را در حفظ حالت اندامی صحیح و هم‌محور بودن ستون فقرات ایفا می‌کنند. پزشک فعالیت‌ها و حرکت‌های مخصوص را به بیمار آموزش می‌دهد.
 
•    حفظ حالت اندامی مناسب زمان نشستن: صندلی گردان با پشتی و دسته مناسب انتخاب کنید. بالشت یا حوله لوله شده‌ کوچکی را پشت کمرتان به گونه‌ای قرار دهید که گودی طبیعی کمر حفظ شود. زانوها و مفصل‌های ران را در یک سطح نگه دارید.
 
•    حفظ مکانیک مناسب بدن: اگر مدت زمان طولانی می‌ایستید، هر چند وقت یک بار یک پا را روی چهارپایه یا جعبه کوچکی قرار دهید. هنگام بلند کردن اشیاء سنگین پایین تنه را درگیر کنید، صاف بنشینید و بلند شوید، پشت و کمر را صاف نگه دارید و تنها زانوها را خم کنید. بار را نزدیک بدن نگه دارید و از بلند کردن و چرخیدن همزمان خودداری کنید.

•    حفظ تناسب اندام: افزایش وزن و چاقی از عامل‌های فشردگی عصب سیاتیک محسوب می‌شود. ورزش منظم و رژیم غذایی سالم برای کاهش درد سیاتیک مؤثر است.
 
تحمیل نکردن فشار به کمر و پاها: برای این منظور از نشستن درازمدت و بلند کردن اشیایی خودداری کنید که بیش از آن سنگین هستند که بتوانید به شیوه‌ای ایمن بلندشان کنید.

ادامه دادن تمرین‌های فیزیوتراپی و درمان‌ها: پس از درمان درد سیاتیک نباید تمرین‌های فیزیوتراپی، از جمله کشش پا، را متوقف کرد و باید در صورت لزوم از چوب زیر بغل استفاده کرد.


telegrami