فتق دیسک کمر یکی از دیسکهای ستون فقرات است که باعث ضربه گیری استخوانهای (مهرههای) ستون فقرات میشود. این وضعیت همچنین به نام دیسک، لغزش یا پارگی شناخته میشود.
دیسکهای ستون فقرات گرد و مسطح هستند. آنها دارای یک لایه بیرونی سخت به نام آنولوس و یک فضای نرم و ژلهای شبیه به هسته هستند. اگر لایه بیرونی دچار پارگی شود، ماده “ژلهای” نرمتر آن میتواند بیرون بزند.
فتق دیسک در قسمت تحتانی کمر یا ستون فقرات است. فتق دیسک همچنین میتواند در ستون فقرات گردن ایجاد شود.
اگر فتق دیسک بر اعصاب نخاعی فشار وارد کند، میتواند باعث درد، بی حسی یا ضعف در بازو یا پا شود. اما برخی از افراد هیچ علامتی را تجربه نمیکنند.
بسیاری از بیماران در پی دانستن این مساله هستند که آیا دیسک کمر خوب میشود؟ پاسخ این سوال بستگی به نکاتی مانند شدت بیماری و سن بیمار دارد. امروزه روش های درمانی بسیار زیادی برای درمان دیسک کمر وجود دارد که متخصصین براساس شرایط خاص هر بیمار روش درمانی متناسب را تجویز خواهند کرد.
بیشتر فتق دیسکها نیازی به جراحی ندارند.
علل
با پیشروی سن، خطر ابتلا به فتق دیسک افزایش مییابد. این امر به دلیل افزایش انعطافپذیری دیسکهای ستون فقرات در سنین بالاتر است و احتمال بروز پارگی در آنها بیشتر میشود.
گاهی اوقات، فتق دیسک در طی یک آسیب یا فشار بیش از حد روی گردن یا پشت اتفاق میافتد. اما اکثر مردم نمیتوانند علت دقیق فتق دیسک خود را مشخص کنند. حتی پیچش یا فشار جزئی ممکن است باعث پارگی دیسک ستون فقرات شود.
عوامل خطر
چندین عامل خطر احتمال ایجاد دیسک فتق را افزایش میدهند، از جمله:
- افزایش سن، که باعث انحطاط دیسک ستون فقرات و ضعیف شدن رباط هایی که آنها را در جای خود نگه میدارند میشود
- سابقه خانوادگی دیسک فتق
- مشاغلی که نیاز به حرکت دادن اشیاء سنگین پا دارند و همچنین مشاغلی با حرکات تکراری مانند خم شدن و پیچش ستون فقرات
- وزن بیش از حد، که استرس اضافی بر روی دیسک کمر وارد میکند.
- عوامل ژنتیکی یا سایر عواملی که باعث میشود دیسکها بیشتر دچار پارگی شوند.
علائم دیسک کمر
علائم بستگی به این دارد که فتق دیسک به چه میزان شدید است. اگر فتق دیسک بر روی عصب فشار نیاورد، ممکن است فرد به هیچ وجه درد نداشته باشد یا فقط کمردرد را تجربه کند.
دیسک فتق که فشار به عصب اعمال میکند، میتواند باعث ایجاد درد، ضعف و بیحسی در قسمتی از بدن که عصب از آن عبور میکند، شود. قبل از بروز فتق دیسک، برخی افراد ممکن است در مناطق مختلفی از کمر یا گردن درد تجربه کنند.
دیسکهای فتق در قسمت تحتانی کمر و گردن علائم مشخصی دارند:
- کمر. اگر دیسک فتق به عصب سیاتیک فشار وارد کند، میتواند باعث ایجاد سیاتیک شود. این حالت درد، سوزن سوزن شدن، سوزش یا بی حسی در یک باسن و پا و گاهی اوقات در پای آن طرف بدن است. درد گاهی اوقات میتواند مانند یک شوک الکتریکی احساس شود. ممکن است هنگام نشستن، ایستادن یا راه رفتن بدتر شود. برخی از افراد در کمر نیز درد دارند.
- گردن. دیسک فتق در گردن میتواند یک درد کاهشی یا تیز در گردن، بین تیغههای شانه یا در بازو، دست یا انگشتان ایجاد کند. همچنین ممکن است در بازو یا شانه دچار احساس سوزن سوزن شدن یا بی حسی شود. در حین حرکت یا نگه داشتن گردن به روشی خاص، گاهی درد افزایش مییابد.
تشخیص
علاوه بر سؤال در مورد علائم و سابقه پزشکی فرد و انجام معاینه جسمی، پزشك ممكن است از آزمایشات زیر برای تشخیص فتق دیسک استفاده كند:
- اشعه ایکس. در این روش از اشعه ایکس برای تولید تصویری از قسمتهای استخوانی ستون فقرات مانند مهرهها و مفاصل که به آنها متصل میشود استفاده میکنند. پزشکان به دنبال گرههای اشورل هستند که فتق دیسک عمودی در صفحه غضروفی است.
- اسکن توموگرافی کامپیوتری (CT اسکن یا CAT) مجموعهای از پرتوهای ایکس است که توسط یک رایانه خوانده میشود که میتواند کانال نخاعی را که توسط مهرهها، نخاع و اعصاب و همچنین مفاصل و ساختارهای اطراف مهرهها ایجاد میشود، نشان دهد.
- تصویربرداری با رزونانس مغناطیسی (MRI) از یک آهنرباهای قدرتمند برای تولید تصاویر سه بعدی بدن از جمله نخاع، ریشههای عصب نخاعی و بافتهای اطراف استفاده میشود. این تصویربرداری دقیق پزشکی میتواند دیسکهایی که دچار انحطاط و همچنین تومورهای ستون فقرات شدهاند را شناسایی کند.
- مایلوگرام. ماده حاجب به فضای اطراف نخاع تزریق میشود تا بافت نرم ستون فقرات بر روی اشعه ایکس ظاهر شود. این میتواند نشان دهد که آیا نخاع یا اعصاب نخاعی توسط فتق دیسک، تورم استخوان یا تومور فشرده میشوند.
- مطالعات الکترومیوگرام و هدایت عصبی (EMG / NCS) اینها ضربانهای الکتریکی را که در امتداد اعصاب به اندامها منتقل میشوند، اندازه گیری میکنند، از جمله آنهایی که به سمت عضلات و آنهایی که احساس (حسی) را تشخیص میدهند، اندازهگیری میشوند. این میتواند نشان دهد که آیا آسیب یا شرایط دیگر در اعصاب تأثیر دارد یا خیر.
آیا دیسک کمر خوب میشود؟
بیشتر افراد نیازی به درمان فتق دیسک ندارند. با این حال، برخی از افراد دچار کمردرد شدید یا علائم دیگری خواهند شد که بر فعالیتهای روزانه آنها تأثیر میگذارد.
غیر جراحی
پزشک معمولاً در ابتدا روشهای غیر جراحی را برای کاهش درد تجویز میکند. از جمله:
- استراحت کردن. استراحت کردن برای چند روز تا چند هفته میتواند علائم را کاهش داده و از بدتر شدن آنها جلوگیری کند.
- داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی. این داروهای بدون نسخه میتوانند التهاب مربوط به فتق دیسک را کاهش دهند که باعث درد میشود. اینها شامل آسپرین و ایبوپروفن است.
- تزریق استروئید. استروئیدها با استفاده از سوزن نخاعی به ناحیه اطراف فتق دیسک تزریق میشوند تا التهاب را کاهش دهند.
- فیزیوتراپی. یک درمانگر از روشهای درمانی که بطور اختصاصی برای رفع علائم فتق دیسک استفاده میشود، استفاده خواهد کرد. این شامل تحریک ماهیچههای یخ زده، ماساژ ملایم، تمرینهای کششی و گاهی اوقات شل کنندههای عضلانی یا داروهای ضد درد است. گرما ناحیه دیسک را متورم میکند و باید از آن اجتناب کرد.
- یوگا و پیلاتس. هنگامی که به درستی انجام شود، این میتواند به تقویت هسته عضلات کمک کند که میتواند علائم دیسک فتق را تسکین دهد. یوگا و مراقبه نیز میتواند درد را تسکین دهد.
- مراقبت کایروپراکتیک. درمان و رفع فشار دیسک نخاعی، یک روش کم فشار است که میتواند فشار دیسک فتق را به دنبال داشته باشد.
جراحی
اگر روشهای درمانی غیر جراحی درد را کاهش یا پایان ندهند، یا علائم دیسک را بدتر کند، ممکن است پزشک جراحی ستون فقرات را توصیه کند. انواع مختلفی از جراحی وجود دارد، از جمله:
- لامینوتومی کمری و دیسککتومی. این روش برای درد سیاتیک و ساق پا ایجاد میشود. برش در سطح دیسک فتق ایجاد میشود. ممکن است قطعهای از پشت مهرههای استخوانی (لمینا) برای رفع فشار بر روی نخاع و اعصاب برداشته شود. سپس فتق دیسک برداشته میشود. جراحی فیوژن ستون فقرات نیز ممکن است برای تثبیت ستون فقرات انجام شود. این شامل استفاده از دستگاههای فلزی و پیوند استخوانی برای اتصال مهرههای مجاور است.
- جراحی دیسک مصنوعی کمر. در این عمل جراحی، دیسک برداشته شده و با یک دیسک مصنوعی جایگزین میشود. این کار فقط بین مهرههای خاص در قسمت تحتانی کمر انجام میشود. این روش همچنین برای هر بیماری مؤثر نخواهد بود.
پیشگیری
درست است که نمیتوان فرایند طبیعی تخریب دیسکهای نخاعی که با پیری رخ میدهد را متوقف کرد. اما هنوز روشهایی برای کاهش خطر فتق دیسک وجود دارد. مهمترین راهکارهایی که میتوان برای کاهش خطر فتق دیسک اتخاذ کرد عبارتند از:
- تقویت هسته عضلات از جمله عضلات شکم، قسمت تحتانی کمر، طرفین نیم تنه تحتانی و لگن.
- تمرینات هوازی را انتخاب کنید که کم تحرک بوده و برای کمر شما مفید باشد، مانند شنا، پیاده روی و دوچرخه ثابت.
- هنگام بلند کردن اجسام سنگین، پاهای خود را به سمت پایین بکشید و تنه خود را به حالت ایستاده نگه دارید. با پاهایتان بلند شوید، نه پشت خود. در هنگام بلند کردن اجسام خیلی سنگین، از چند نفر کمک بگیرید.
- در هنگام ایستادن و نشستن، وضعیت خوب خود را حفظ کنید، به خصوص هنگام انجام آن برای مدت طولانی.
- استفاده از دخانیات را متوقف کنید که این یک عامل خطر برای گرفتگی شریانها (آترواسکلروز) و بیماری دژنراتیو دیسک است.
- وزن سالم خود را حفظ کنید. وزن بیش از حد میتواند فشار اضافی بر روی قسمت تحتانی کمر ایجاد کند.
