اسپاسم عضلانی یا گرفتگی عضله، نسبتاً متداول است و اکثر اوقات در عضلات پا رخ میدهد. اما هر عضلهای در اندامها، مانند کمر، دستها، پاها یا انگشتان پا ممکن است دچار اسپاسم شود. درد و اسپاسم عضلات به انقباض ناگهانی عضله گفته میشود. دلیل بسیاری از اسپاسمها این است که، عصبهای متصل به عضله تحریک میشود. انقباض عضلانی طبیعی و اختیاری، هنگامی شروع میشود که سیگنالهای الکتریکی مغز از طریق ستون فقرات در طول سلولهای عصبی به نام نورونهای محرکه فرستاده میشود. اسپاسمهای عضلانی، آنی، دردناک و کوتاه مدت هستند و در هر ناحیه از بدن و مدت زمان آن از چند ثانیه تا 15 دقیقه ممکن است طول بکشد. در صورتی که گرفتگی عضلانی مزمن برای شما آزاردهنده شده است، بهتر است که به پزشک مراجعه کنید.
علائم و انواع اسپاسم عضلانی
علائم اسپاسم عضلات اسکلتی
اسپاسم عضلانی ممکن است از چند ثانیه تا چند دقیقه طول بکشد و معمولاً بسیار دردناک هستند. این اسپاسمها به نام اسب چارلی نیز شناخته می شوند و فرد چیزی شبیه به یک توده یا غده را در زیر پوست احساس میکند تا زمانی که درد تسکین یابد.
اسپاسم عضلات صاف
نوع دیگری از اسپاسم عضلات در دیواره اندام (مانند روده ) رخ میدهد و درد آن معمولاً ناشی از گرفتگیهای عادت ماهانه، درد کیسه صفرا ، اسهال یا عبور سنگ کلیه است.
دیستونیک
انواع مختلفی از اسپاسم عضلانی وجود دارد که احتمالاً ناشی از نقصی در مواد شیمیایی مغزی است که در انتقال سیگنالها نقش دارند. علائم این اسپاسمها شامل انقباض غیرارادی عضلات است که منجر به حالت غیرطبیعی بدن یا حرکات تکراری میشود. درمان این نوع اسپاسمها ممکن است شامل تزریق بوتاکس برای تسکین اسپاسم و فلج عضله مورد تأثیر قرار گرفته و همچنین مصرف داروهایی برای بهبود سطح پیامرسانهای عصبی به وضعیت طبیعی باشد.
علت اسپاسم عضلانی
هنگامی که یک عضله خسته است، یا از قبل آسیبدیده است، کشیده شده یا بیش از حد از آن استفاده شده است، احتمال اینکه دچار اسپاسم شود، بیشتر است. عوامل دیگر اسپاسم عضلات میتواند شامل این موارد باشد، اینکه عضله بیش از حد کشیده شده، یا برای مدت زمان طولانی در یک حالت ثابت نگه داشته شده باشد. هنگامی که از یک عضله اسکلتی بیش از حد استفاده میشود، مایع و انرژی درون سلولهای عضله به پایان رسیده و باعث افزایش تحریکپذیری شده و با فشار، منجر به انقباض آن میشود.
دیگر علتهای اسپاسم عضلانی شامل
- تمرین دادن عضلاتی که به مدت طولانی روی آنها تمرینی انجام نشده است
- نوشتن (که به عنوان کرامپ نویسندگان شناخته میشود)
- کم آبی بدن یا کاهش الکترولیتها
- تصلب شریان (باریک شدن شریان خون)
- درد مزمن گردن و کمر
- بیماریهای سیستم عصبی مانند اسکلروز چندگانه، اسکلروز جانبی آمیوتروفیک یا آسیب به ستون فقرات
- اسپاسم عضلات صاف که به دلیل گرفتگیهای قاعدگی، عبور سنگ کلیه و رفلاکس اسید، بازگشت اسید معده یا اسهال است
تشخیص اسپاسم عضلانی
طبق بررسیها تعداد زیادی از افراد حداقل یکبار در طول زندگی خود به اسپاسم عضلانی دچار میشوند، زیرا انواع مختلفی از اسپاسم عضلات وجود دارد و به دلایل مختلفی رخ میدهند. اکثر افراد در معرض اسپاسم عضلات قرار دارند، بخصوص اگر شغل آنها دارای فعالیت شدید فیزیکی باشد، یا عوامل زمینهای دارند که باعث میشود اغلب دچار اسپاسم شوند. پزشک برای شروع تشخیص، سابقه پزشکی شما را بررسی کرده و سپس آزمایشات جسمی را برای تعیین علت آن، انجام میدهد.
چون بسیاری از افراد، اسپاسم عضلات را تجربه میکنند، به مشکلی تبدیل شده است که معمولاً فرد، آن را تشخیص داده و در خانه آن را درمان میکند. با این وجود، اگر علائم اسپاسم ادامه یابد و شدید شود، بهتر است که به پزشک مراجعه کنید. پزشک در مورد زمان اسپاسم از شما میپرسد و اینکه چند بار در روز رخ میدهد و معمولاً کدام عضله دچار اسپاسم میشود. در مورد داروهای مصرفی و اینکه آنها تجویز پزشک بوده یا ویتامینهای بدون نسخه با پزشک صحبت کنید. حتی اگر در حال حاضر هیچ نشانهای از اسپاسمهای عضلانی نداشته باشید، پزشک آزمایشات جسمی را لازم می داند این آزمایشات میتواند بیماریهای زمینهای را مشخص کند.
اگر اسپاسم عضلات اغلب بدون هیچ دلیلی رخ میدهد، ممکن است پزشک از شما بخواهد که آزمایشات زیر را انجام دهید:
- شمارش کامل خون (CBC): این آزمایش، مشکلات پزشکی مانند کمخونی، گلوکز، کراتینین و الکترولیتها (کلسیم، منیزیم، پتاسیم و سدیم) را بررسی میکند. آزمایش شمارش کامل خون، همچنین مشکلات تیروئید را نشان میدهد.
- آزمایش خون کراتنین فسفوکیناز (CPK): اگر پزشک به آسیب یا تخریب عضلانی مشکوک باشد، این آزمایش خون را جهت بررسی آنزیمی، که به دلیل آسیب یا تحریک بافت عضله در خون جریان مییابد، درخواست میکند.
- تست الکترومایوگرافی (EMG): اگر یک ناهنجاری در عضله وجود داشته باشد، در این تست نشان داده میشود.
- تست شاخص مچ پا- بازو (ABI): پزشک با بررسی فشار خون در بازوها و پاها، جریان خون در پاها را بررسی میکند.
درمان اسپاسم عضلانی
تشخیص علت اسپاسم، روش درمان اسپاسم را تعیین میکند. در صورتی که هیچ بیماری زمینهای وجود نداشته باشد که منجر به اسپاسم شود، درمان خانگی تجویز خواهد شد. این برنامه مراقبتی منظم، شامل نوشیدن مقدار زیادی آب و استراحت بیشتر است و اگر علائم دوباره بازگردد، میتوانید از حرکات کششی توصیه شده، استفاده کنید. اگر عضلهای به شدت کشیده شود، مصرف داروهای ضدالتهاب مانند ایبوپروفن توصیه میشود. در صورتی که علائم شدید و مداوم باشد، پزشک ممکن است شلکننده عضله تجویز کند و اگر بیماری زمینهای تشخیص داده شود، ممکن است آزمایشات و مراجعات بیشتر به پزشک لازم باشد. در اینجا چند روش درمانی بیان شده است:
ماساژ
ماساژ میتواند یک روش بسیار عالی برای تسکین درد جسمانی و گرفتگی عضله باشد.
- عضلهای که دچار گرفتگی شده را به آرامی مالش دهید.
- در گرفتگیهای مداوم کمر، نواحی اطراف آن را با دو انگشت، محکم فشار داده و چند دقیقه نگه دارید. اگر به آن ناحیه دسترسی ندارید، نیاز است از فرد دیگری بخواهید اینکار را برای شما انجام دهد.
کمپرس سرد و گرم
درمان درد و اسپاسمها با سرما یا گرما درمانی کاملاً مؤثراست. هنگامی که دچار اسپاسم مداوم میشوید، روی آن عضله هربار به مدت 15 تا 20 دقیقه و چند بار در روز، یک کیسه یخ قرار دهید. کیسه یخ را حتماً در یک حوله نازک یا پارچه بپیچید و یخ را بطور مستقیم روی پوست قرار ندهید.
استفاده از پد گرمایی به مدت 15 تا 20 دقیقه در هربار، در ناحیهای که دچار اسپاسم شده نیز، نتیجه بخش است، اما پس از آن از کیسه یخ استفاده کنید. چرا که گرما با وجود اینکه برای کاهش درد مؤثر است، اما ممکن است التهاب را شدیدتر کند. یخ التهاب را کم میکند.
دیگر گزینههای گرمایی شامل، حمام گرم یا وان آبگرم یا چشمه آبگرم است، که در صورت دسترسی به هرکدام، میتوانند عضلات شما را شل کرده و درد را تسکین دهند.
آب رسانی به بدن
هنگامی ک دچار اسپاسم میشوید، سعی کنید کمی آب بنوشید. بویژه اگر ورزش میکنید یا هوا گرم است، برای جلوگیری از تکرار اسپاسم، آب نوشیده و بدن را هیدراته نگه دارید. حدود 80 درصد از آب مورد نیاز بدن را، میتوانید از نوشیدنیهایی مانند آب خالص و 20 درصد آن را از غذایی که میخورید، دریافت کنید.
ورزشهای سبک
برخی از افراد به این نتیجه رسیدهاند که میتوان از گرفتگیهای پا در هنگام شب (که بیش از 60 درصد از افراد بزرگسال آن را تجربه میکنند)، با انجام ورزشهای سبک قبل از رفتن به رختخواب، پیشگیری کرد.
برخی از ورزشهای سبک شامل:
- درجا زدن
- بالا و پایین رفتن از پله
- استفاده از دوچرخه ثابت به مدت چند دقیقه
- استفاده از دستگاه روئینگ بدنسازی
- پریدن روی ترامپولین
گرچه ورزشهای سبک میتوان کمککننده باشد، اما ورزشهای متوسط یا شدید ممکن است بر خواب شما اثر بگذارد، از این رو، قبل از خواب از انجام آنها خودداری کنید. کشش در نواحی که دچار اسپاسم عضلات میشود، معمولاً به بهبود یا جلوگیری از تکرار اسپاسم کمک میکند.
درمانهای بدون نسخه
چندین داروی خوراکی وجود دارد که ممکن است به درمان اسپاسم عضلانی کمک کند:
- داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی NSAIDs. داروهای بدون نسخه ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) اغلب، با کاهش التهاب و درد، علائم را تسکین میدهند.
- آب خیارشور. طبق گزارشات، نوشیدن مقدار کمی آب خیارشور گرفتگی عضلات را در مدت 30 تا 35 ثانیه برطرف میکند. به نظر میرسد که بازگرداندن تعادل الکترولیت، دلیل این بهبودی باشد.
- مکملها. برخی افراد از قرصهای نمک، ویتامین ب 12 و مکمل منیزیم برای درمان و پیشگیری از اسپاسم عضلات استفاده میکنند. بیان این نکته حائز اهمیت است که، شواهد محدودی نیز تاثیر این درمان را نشان میدهند.
- شلکننده طبیعی عضله. شلکنندههای طبیعی عضله شامل نوشیدن چای بابونه، اضافه کردن فلفل به غذاها و بهبود خواب است.
پمادهای موضعی که ضدالتهاب و مسکن هستند
پمادهای مسکن بدون نسخه نیز میتواند در درمان اسپاسم کمککننده باشد. این پمادها شامل محصولاتی است که حاوی لیدوکائین، کافور یا منتول است.
داروهای تجویز شده
در صورتی که دچار اسپاسم عضلانی مداوم هستید، بخصوص اگر این درد شدید است، ممکن است پزشک شلکننده عضله یا داروی مسکن تجویز کند.
شلکنندههای عضله که برای درمان اسپاسم عضلانی بکار میرود، شلکننده عضلات اسکلتی با عملکرد مرکزی (SMRs) نامیده می شوند و اغلب برای یک دوره 2 تا 3 هفتهای تجویز میشوند.
درمان فیزیوتراپی
بیشتر اسپاسمهای عضلانی به طور خودبخودی و سریع ترمیم میشوند و دردهای طولانی مدت یا آسیبی وارد نمیکنند. با این حال، اگر اسپاسم شما تکراری باشد، مدت زمان طولانی داشته باشد یا درد شدیدی ایجاد کند، بهترین گزینه مراجعه به فیزیوتراپیست است.
درمان اسپاسم عضلانی، علت اسپاسم را تشخیص داده و سپس سعی میکند تا در وهله اول، از شرایطی که اسپاسم را ایجاد کرده، جلوگیری کند. فیزیوتراپ حرفهای یک طرح درمان کلی خاص را بسته به شرایط اسپاسمها و شرایط جسمانی شما طراحی میکند. ممکن است فیزیوتراپ از شما بخواهد که قبل از انجام فعالیتهای درمانی برای پیشگیری از اسپاسمهای عضلانی در آینده، چندین حرکت کششی ملایم انجام دهید. اگر اسپاسم ناشی از آسیب باشد، باید آسیب را درمان کرد تا از شکلگیری گرههای عضلانی جلوگیری شود. گرههای عضلانی دردناکتر است و درمان آن نیز سختتر است. ماساژ ممکن است به عنوان یک روش درمانی برای بهبود گرههای عضلانی یا نقاط ماشهای بکار میرود، که ممکن است شامل ورزشهای فیزیوتراپی، سرما یا گرمادرمانی ، سونوگرافی، تحریک الکتریکی و تزریق نقاط ماشهای باشد.
جلوگیری از اسپاسم عضلانی
شواهدی درخصوص تاثیر درمانها برای جلوگیری از اسپاسم عضلانی وجود دارد. اگر از سلامت عمومی خود اطمینان دارید و گاهی اوقات دچار اسپاسم عضلات میشوید، کارشناسان روشهای زیر را پیشنهاد میدهند:
- آبرسانی به بدن
- انجام حرکات کششی سبک قبل و بعد از ورزش
- داشتن رژیم غذایی سالم
با توجه به یک تحقیق ساده بر دوندگان، استفاده از نوارهای کینزیوتیپ یا جورابهای کامرپشن یا واریس میتواند در جلوگیری از اسپاسم عضلانی در پاها کمککننده باشد.
ثبت زمانی که دچار اسپاسم عضلانی میشوید ممکن است به شما کمک کند تا متوجه شوید که آیا فعالیت خاصی وجود دارد که با ایجاد اسپاسم ارتباط دارد. تغییر آن فعالیت میتواند از اسپاسمهای بعدی جلوگیری کند.
به عنوان مثال:
- آیا پس از کتاب خواندن در رختخواب دچاراسپاسم عضلانی میشوید؟
- اگر به مدت طولانی دریک مکان بنشینید یا بیاستید، اسپاسم عضلانی خواهید داشت؟
- آیا پوشیدن کفشهای تنگ یا پاشنه بلند باعث اسپاسم عضلانی در شما میشود؟
- حالت خوابیدن شما چگونه است؟
پاسخ به این سؤالات میتوان در تشخیص علت شروع اسپاسمهای عضلانی به شما کمک کند.
