اگر به بیماری پارکینسون مبتلا شوید ممکن است پزشک، شما را به متخصصهای مختلفی معرفی کند تا آنها به حرکت و عملکرد بهتر شما کمک کنند. فیزیوتراپیست یک متخصص حرکتی است که میتواند کنترل حرکات شما را بررسی کرده و یک برنامهی درمانی برای تغییرات ناشی از این بیماری برای شما طراحی کند.
فیزیوتراپیست میتواند به شما در بهبود قدرت، انعطاف و وضعیت بدن کمک کند. در نتیجهی فیزیوتراپی برای بیماری پارکینسون و اختلالات حرکتی، شما حرکت پذیری بیشتری داشته و در حرکات خود قدرت بالاتری خواهید داشت درنتیجه خطر بروز آسیب و زمین خوردن در شما کاهش خواهد یافت. استراتژیها و تمرینات جبرانی که برای شما تجویز میشوند، به طور خاص برای نیازها و اهداف درمانی خاص شما طراحی شدهاند. فیزیوتراپیست در آموزش بیمار، آموزش پرستار و تغییرات لازم در محیط خانه به شما کمک خواهد کرد تا در بلند مدت بتوانید بهترین نتیجه را از برنامهی درمانی بگیرید.
علائم بیماری پارکینسون
بیماری پارکینسون با تعدادی از علائم منحصر به فرد همراه بوده که حرکات و ابعاد دیگری از زندگی فرد را تحت تأثیر قرار میدهند. از
جمله این علائم میتوان به لرزش، کند شدن حرکات (برادی کینزی)، گرفتگی (سفت شدن عضلات) و عدم تعادل اشاره کرد. علائم پارکینسون در هر فرد مبتلا ممکن است مقداری متفاوت باشد ولی علائم فرد همیشه با گذشت زمان بدتر میشوند.
علائم بیماری پارکینسون با استفاده از دارو و گزینههای جراحی قابل مدیریت بوده و پزشک شما باید علائم بیماری را تحت نظر داشته باشد.
علائم پارکینسون معمولاً به تدریج شروع شده و با گذشت زمان تشدید میشوند. ممکن است شما به همهی این علائم مبتلا نشوید ولی این علائم به طور شایع در افراد مبتلا وجود دارند.
لرزش
لرزش بیماری پارکینسون به شکل حرکاتی با فرکانس پایین و با دامنههای متفاوت دیده میشود. این لرزش معمولاً در یک دست شروع شده و با گذشت زمان به طرف دیگر بدن نیز انتشار پیدا میکند ولی معمولاً میزان لرزش در دو طرف متفاوت است.
این نوع لرزش معمولاً باعث درگیری دستها و بازوها میشود و ممکن است به چانه و پاها نیز گسترش یابد. لرزشی که ناشی از بیماری پارکینسون است، به عنوان لرزش استراحت شناخته میشود و هنگام انجام حرکتها بطور موقت کاهش مییابد، اما معمولاً هنگام نگه داشتن دست در حالت ثابت، این لرزش دوباره ظاهر میشود. به عنوان مثال، در زمان نگه داشتن قاشق در جلوی دهان، لرزش دست شروع میشود و به همین دلیل بیماران پارکینسون معمولاً در هنگام خوردن غذا مشکل دارند.
گرفتگی
بیماری پارکینسون معمولاً باعث گرفتگیهای عضلانی در کل بدن میشود. همانند لرزشها، این گرفتگی معمولاً در یک طرف بدن ایجاد شده و سپس به طرف دیگر بدن انتشار پیدا میکند. طرف شروع گرفتگی معمولاً با طرف شروع لرزشها یکسان است.
حدود 60 درصد از افراد مبتلا به بیماری پارکینسون به دلیل این گرفتگیهای عضلانی دچار درد میشوند. درد ناشی از پارکینسون، عضلات و مفاصل را درگیر کرده ولی هیچ نشانهای از وجود آسیب در ناحیه دیده نخواهد شد.
کشیدن پاها در حین راه رفتن
افراد مبتلا به پارکینسون معمولاً بسیار آهسته راه میروند و پاهای خود را بر روی زمین میکشند. همچنین این افراد به جای خم کردن زانو با هر قدم، پای خود را صاف نگه میدارند. زمانی که فرد مبتلا به پارکینسون راه میروند، پاها به جای بلند شدن از روی زمین در نزدیکی سطح زمین حرکت میکنند.
حرکات آرام
اکثر افراد مبتلا به پارکینسون به آرامی حرکت میکنند – که به آن برادی کینزی گفته میشود. این عارضه در اوایل شروع بیماری بروز کرده ولی همانند علائم دیگر بیماری، تا زمان تأیید تشخیص، قابل توجه نخواهد بود.
مشکلات گفتاری
مشکلات گفتاری در بیماران مبتلا به پارکینسون شایع بوده و معمولاً به شکل ضعف در گفتار و صدای مونوتون از داخل بینی شنیده میشود. همچنین جمله بندی این افراد دچار مشکل بوده و ممکن است در برخی از بیماران تکلم سریع و در برخی دیگر آهسته بشد.
کوچک شدن دستخط
میکروگرافی یا کوچک نویسی در پارکینسون بسیار واضح است. اگر فرد در اثر پارکینسون دچار میکروگرافی شده باشد، نوشتههای او کوچک ولی واضح خواهند بود. با تلاش برای نوشتن جملههای بیشتر، حروف و کلمات کوچکتر و کوچکتر خواهند شد و پس از نوشتن چند جمله یا پاراگراف، کلمات شروع به خم شدن و زاویه گرفتن به سمت پایین صفحه خواهند کرد.
چهرهی بی تفاوت
یکی از علائم اصلی بیماری پارکینسون عدم بروز هیجانات در چهره است. در صورت ابتلا به پارکینسون ممکن است خود شما متوجه این عارضه نشوید ولی دیگران احتمالاً متوجه آن خواهند شد چرا که در صورت بروز این عارضه، حتی زمانی که به موضوعی بسیار علاقه مند هستید ممکن است چهرهی شما نسبت به آن بی تفاوت باشد.
آپاتی یا بی علاقگی
آپاتی به معنی بی علاقگی و بی حسی بوده که بسیاری از افراد مبتلا به پارکینسون آن را تجربه میکنند. در واقع آپاتی میتواند یکی از اولین تاثیرات بیماری بر روی فرد باشد.
کاهش تعداد پلک زدن
یکی از علائم شایع پارکینسون، کاهش تعداد پلک زدن است. در صورت بروز این عارضه به نظر میرسد که فرد به چیزی یا کسی خیره شده است. این عارضه همچنین میتواند باعث خشکی چشم شود.
خشکی پوست
در صورت ابتلا به بیماری پارکینسون احتمال پوسته پوسته شدن و خشکی پوست و همچنین خشکی پوست سر وجود خواهد داشت.
مشکلات مربوط به خواب
اکثر افراد مبتلا به بیماری پارکینسون دچار مشکلات خواب میشوند. این مشکلات میتوانند دشواری در به خواب رفتن و یا پریدن از خواب و همچنین احساس خواب آلودگی در طول روز را شامل شوند.
سندرم پای بی قرار که در طی آن فرد احساس میکند نیاز به حرکت پای خود دارد در بیماری پارکینسون شایع است. مشکلات مربوط به خواب REM که در طی آن فرد به رویای خود جامه عمل میپوشاند نیز در پارکینسون شایع بوده و میتوانند منجر به خستگی مفرط در فرد شوند.
چرا و چه زمانی به فیزیوتراپیست مراجعه کنیم؟
فیزیوتراپیست میتواند در همهی مراحل بیماری پارکینسون به شما کمک کند. در زیر به دلایلی برای مراجعه به فیزیوتراپیست اشاره خواهیم کرد:
- برای آموزش و توصیه در مورد مدیریت خود
- برای یادگیری تمرینات مفید برای بهبود حرکات، کیفیت زندگی و شدت بیماری.
- پرسیدن سؤال در مورد نوع، شدت، دفعات انجام و مدت زمان تمرینها
- داشتن سؤال در مورد خطرات انجام تمرینها
- در صورت مشاهده تغییر یا مشکل در موارد زیر به فیزیوتراپیست مراجعه کنید:
- راه رفتن: کند شدن، کوچک شدن قدمها، خشک شدن (احساس چسبیدن به زمین و دشواری برای شروع حرکت)
- تعادل و پایداری
- وضعیت بدن
- درد
- راه رفتن در خانه (بلند شدن از روی صندلی، حرکت کردن در تخت)
- راه رفتن در جامعه (سوار و پیاده شدن از ماشین و اتوبوس، آسانسور، پله و مسیرهای ناهموار)
- اگر از زمین خوردن میترسید، قبلاً زمین خوردهاید و یا نگران ایمنی خود هستید.
- مشکلاتی که بر روی حرکات شما تأثیر میگذارند مثل درد عضلانی و مفصلی ناشی از آرتروز، مشکلات استقامتی مربوط به عارضههای قلبی و ریوی و شکستگی استخوان یا انجام عمل جراحی.
فیزیوتراپیست چگونه میتواند به من کمک کند؟
در حالی که هر فیزیوتراپیست ممکن است روشهای متفاوتی را برای کمک به بیمار پارکینسون به کار گیرد، برخی از روشهای پایه که بر روی آنها تمرکز خواهد داشت عبارتاند از:
بررسی وضعیت بدن
در صورت ابتلا به پارکینسون ممکن است متوجه شوید که وضعیت و حالت بدن شما تغییر کرده است. این مشکل میتواند نقطه ثقل بدن را تغییر داده و باعث مشکلات تعادلی شود. فیزیوتراپیست میتواند حالت بدن شما را بررسی کرده و برای حفظ یا بهبود آن راهکارهایی را به شما ارائه دهد.
بررسی استقامت بیمار
معمولاً در بیماران پارکینسون تغییرات استقامتی دیده میشود. ممکن است شما برای بالا رفتن از پله یا سراشیبی دچار مشکل شوید. فیزیوتراپیست وضعیت هوازی شما را بررسی کرده و تمریناتی را برای بهبود استقامت به شما ارائه میدهد.
ارزیابی الگوی راه رفتن
از آن جایی که بیماری پارکینسون نقاطی از مغز که مسئول برنامه ریزی حرکات هستند را تحت تأثیر قرار میدهد، ممکن است راه رفتن فرد دچار مشکل شود. ممکن است شما در حال راه رفتن باشید و به طور ناگهانی متوقف شوید. به این حالت، پدیدهی انجماد یا خشک شدن گفته میشود. یا ممکن است در حال راه رفتن باشید و شروع به برداشتن قدمهای سریع و کوچک کنید که به آن الگوی راه رفتن عجولانه گفته میشود. همچنین ممکن است برای شروع راه رفتن مشکل داشته باشید.
ارزیابی قدرت
بیماری پارکینسون معمولاً دستگاه عضلانی را تحت تأثیر قرار داده و ممکن است قدرت فرد دچار مشکل شود. درنتیجه فیزیوتراپیست قدرت گروههای عضلانی مختلف را در شما اندازه گیری خواهد کرد.
ارزیابی انعطاف پذیری و دامنه حرکتی
گرفتگی و سفتی عضلات ازجمله علائم شایع بیماری پارکینسون هستند. درنتیجه فیزیوتراپیست شما، دامنه حرکتی مفاصل مختلف را ارزیابی خواهد کرد. انعطاف پذیری بیمار نیز بررسی شده و برنامههای تمرینی برای بهبود دامنه حرکتی و انعطاف پذیری به کار گرفته میشوند.
عملکرد تنفسی
با خم شدن رو به جلو، عملکرد طبیعی دیافراگم مشکل دار میشود و نفس کشیدن برای بیمار دشوارتر میشود، به ویژه در فعالیتهایی که نیاز به استقامت بیشتری دارند. فیزیوتراپیست برای بررسی عملکرد تنفسی شما، استراتژیهایی را به کار میگیرد تا هرگونه مشکل تنفسی در شما مدیریت شود.
تعادل
تغییرات عملکرد حرکتی و حالت بدن در پارکینسون ممکن است باعث تغییر نقطه ثقل بدن شده و مشکلات تعادلی ایجاد کنند. فیزیوتراپیست وضعیت تعادلی بدن شما را ارزیابی کرده و تمریناتی را برای بهبود آن برای شما تجویز میکند. او همچنین میتواند در مورد تغییراتی در محیط منزل شما را راهنمایی کند تا محیط زندگی شما ایمنتر باشد.
بر روی فیزیوتراپی پارکینسون تمرکز کنید
پس از جمع آوری اطلاعات در مورد تواناییها و ناتوانیهای بیمار، فیزیوتراپیست میتواند یک برنامهی درمانی برای او تدوین کند. برنامهی درمانی شما احتمالاً از متخصصین دیگری نیز کمک خواهد گرفت چرا که بیماری پارکینسون سیستمهای مختلفی از بدن را درگیر میکند. مهم است که اعضای خانواده و دوستان خود را در برنامهی درمان شریک کنید تا در صورت نیاز بتوانند به شما کمک کنند.
هدف اصلی انجام فیزیوتراپی، حفظ تواناییهای حرکتی و کنترلی است. استراتژیهای خاص برای بهبود نرمی حرکات نیز ممکن است برای حفظ تواناییهای حرکتی لازم باشند.
از آن جایی که بیماری پارکینسون میتواند تغییرات زیادی را در تواناییهای حرکتی فرد ایجاد کند، ورزش درمانی باید بخش اصلی برنامهی درمانی باشد. هدف از ورزش در بیماری پارکینسون، بهبود راه رفتن و تعادل، افزایش قدرت و دامنه حرکتی، آگاهی از حالت بدن و بهبود عملکرد تنفسی و استقامت فرد خواهد بود. حتماً قبل از شروع یک برنامهی ورزشی با پزشک و فیزیوتراپیست خود مشورت کنید تا از بی خطر بودن آن مطئن شوید. پزشک و فیزیوتراپیست شما میتوانند با همکاری یکدیگر به شما کمک کنند تا در مورد بهترین تمرینهایی که میتوانید انجام دهید تصمیم گیری کنید.
بیماری پارکینسون میتواند تأثیر عمیقی بر روی تواناییهای حرکتی و عملکردی فرد داشته باشد. در حال حاضر درمانی برای بیماری پارکینسون وجود ندارد ولی یک برنامهی فیزیوتراپی مناسب و منظم میتواند برای مدیریت علائم و کمک به افزایش ایمنی و بهبود عملکرد حرکتی مفید باشد.
