اگر شما دچار رماتیسم مفصلی هستید به نظر میرسد گرفتار درد در همه مفاصل بدن طبیعی است و علت اصلی درد به همین بیماری مربوط است. به طور کلی روماتیسم مفصلی یک بیماری مزمن است و احساس درد در مفاصل مشابه اولین علامت این اختلال محسوب میشود. کمر درد با بیماری استئوآرتریت ارتباط دارد اما روماتیسم مفصلی میتواند ستون فقرات نیز درگیر کند. اکثر بیمارانی که دچار اختلال هستند به کمک روشهای غیر جراحی درمان میشوند. برخی داروها میتوانند به تسکین علائم و نشانهها و آهسته کردن روند پیشرفت بیماری کمک کنند که تعدادی از آنها عبارتند از داروهای غیر استروئیدی ضد التهاب، داروهای سرکوب کننده سیستم ایمنی بدن و داروهای ضد افسردگی. فیزیوتراپی نیز بهبود قدرت عضلات و انعطاف پذیری آنها، بهبود توانایی حرکتی و هماهنگی اعضای بدن و افزایش عملکرد بدن از طریق حرکات ورزشی کمک میکند. عمل جراحی زمانی درخواست میشود که شما دچار درد کنترل نشده باشید و با مشکلات دیگری از قبیل نقص عملکردی نورولوژیکی، ناپایداری ستون فقرات ناحیه گردن یا ضعف شدید که باعث ناتوانی عملکردی میشود رنج ببرید.
علت روماتیسم ستون فقرات چیست؟
آرتریت روماتوئید یکی از بیماریهای آرتروز است که به دلیل ناپایداری و بدشکلی شدید، از جمله ناتوانکنندهترین انواع آرتروز است. علت دقیق بروز این بیماری هنوز مشخص نشده است، اما به نظر میرسد که زمانی رخ میدهد که گلبولهای سفید خون، که وظیفه مبارزه با عوامل بیماریزا را دارند، به غشای سینوویال (لایه پوشاننده مفصل) حمله کرده و باعث التهاب این غشا میشوند. این التهاب منجر به آزادسازی مواد شیمیایی میشود که باعث ضخیم شدن غشای سینوویال میشوند. در طول زمان، این مواد شیمیایی و آنزیمها باعث تخریب غضروف، استخوان، تاندون و رباط میشوند. این فرآیند تخریب باعث کاهش عملکرد مفصل، درد، سفتی و محدودیت در حرکت میشود.
مراحل مختلف آرتریت روماتوئید چیست؟
- مرحله اولیه آرتروز برای شرایط به کار میرود که بین چند هفته از شروع بیماری تا یک سال اول قرار دارد. برخی از تحقیقات از این مرحله تحت عنوان آرتروز اولیه نام میبرند که شش ماه یا کمتر طول میکشد.
- نقطه شعله ور شدن بیماری به حالت شدید پس از ۱۲ هفته از شروع بیماری گفته میشود و بیمار مرحله اول را سپری میکند و وارد دوران بسیار حساس خواهد شد.
- آرتریت روماتوئید مزمن حدود یک تا دو سال البته برخی از پزشکان پس از شش ماه آرتریت روماتوئید را در دسته سوم قرار میدهند.
چه افرادی دچار این اختلال میشوند؟
آرتریت روماتوئید یک نوع شایع از آرتروز التهابی است و حدود یک درصد از جمعیت جهان را درگیر میکند که ریسک بروز آن در زنان سه برابر مردان است و در اکثر موارد در افرادی که بین ۲۵ تا ۵۰ سال سن دارند به وجود میآید اما ریسک بروز آن در میان کودکان و افراد مسن نیز وجود دارد.
روماتیسم مفصلی ناحیه گردن در مقایسه با قسمت پایین کمر
روماتیسم مفصلی میتواند ستون فقرات را درگیر کند و باعث بروز درد گردن، درد کمر و درد انتشار دهنده به پاها یا بازها شود زیرا اعصاب درون طناب نخاعی یا ریشه آنها تحت فشار قرار میگیرد. در صورتی که آرتریت روماتوئید منبع درد کمر باشد احتمال آن که ستون فقرات در ناحیه گردن درگیر شود بیشتر از ستون فقرات قسمت پایین کمر یا مفاصل ساکروایلیاک است. معمولا آرتریت روماتوئید ستون فقرات در ناحیه گردن با پیشرفت بیماری به وجود میآید. معمولاً قسمت فوقانی ستون فقرات ناحیه گردن بیشتر دچار این بیماری میشود. شل شدن رباطهایی که از مهرههای اول و دوم ناحیه گردن محافظت میکند باعث ناپایداری در مفاصل ستون فقرات خواهد شد. افرادی که دچار آرتریت روماتوئید هستند باید به طور منظم به لحاظ علائم و نشانههای دررفتگی جزئی مفصل ستون فقرات ناحیه گردن بررسی شوند. در صورتی که در رفتگی مفاصل باعث تحت فشار قرار گرفتن نخاع شود ممکن است شما با علائم و نشانههای درگیر شدن نورونها از قبیل واکنش بیش از حد آنها مواجه شوید. دو مکانیسم احتمالی وجود دارد که به توضیح درگیر شدن مفاصل ستون فقرات در آرتریت روماتوئید میپردازد:
- گسترش واکنش التهابی از مفاصل مجاور به درون دیسک و بدن مهره
- ناپایداری مزمن ستون فقرات ناحیه گردن به علت تخریب مفاصل فاست که باعث دررفتگی یا بد شکلی آن میشود و منجر به بروز شکستگیهای کوچک در مهره، بیرون زدگی دیسک یا تحلیل رفتگی غضروف دیسک میشود.
درگیری مفاصل فاسد ستون فقرات ناحیه پایین کمر و التهاب دیسک در برخی موارد ممکن است با آرتریت روماتوئید ارتباط داشته باشد و ممکن است در عکسبرداری از ستون فقرات تشخیص داده شود. با این حال، قبل از تشخیص آرتریت روماتوئید در ستون فقرات پایین کمر، پزشک باید علل محتمل و جدی درد کمر مانند شکستگی فشاری روی مهره را رد کند. این امر از طریق ارزیابیهای بالینی انجام میشود تا بهطور دقیق علت درد کمر مورد بررسی قرار گیرد و از طریق تاریخچه بیماری، علائم و نشانهها، ارزیابی فیزیکی و در صورت لزوم عکسبرداری تشخیصی، تصمیمگیری صورت بگیرد.
علائم روماتیسم ستون فقرات چیست؟
برخی از علائمی که با روماتیسم ستون فقرات ارتباط دارند و باید به آنها توجه کرد به شرح زیر میباشند:
- حساسیت به لمس در ناحیه آسیب دیده ستون فقرات
- بروز سفتی در ناحیه آسیب دیده ستون فقرات
- صدا دادن مفاصل به ویژه در ناحیه گردن
- سردردهای ناشی از روماتیسم ستون فقرات گردن
- درد انتشار دهنده یک یا هر دو بازو که نشان دهنده درگیر شدن ریشه اعصاب ستون فقرات گردن است.
- اختلال در راه رفتن که نشان دهنده افزایش فشار بر نخاع است.
- سوزن سوزن شدن و ضعف دست یا پا، بروز تغییر در تعادل و هماهنگی اعضای بدن که نشانه درگیر شدن نخاع است.
- بروز مشکل در عملکرد روده و مثانه از قبیل ناتوانی در ادرار کردن یا بی اختیاری در دفع ادرار و مدفوع که نشانه درگیر شدن نخاع است و مراجعه فوری به پزشک کاملاً ضروری میباشد.
در صورتی که بیماری باعث تخریب مفاصل فاست در ستون فقرات شود یک بیماری که اسپوندیلولیستزیس نام دارد به وجود خواهد آمد که در این بیماری مهره بالایی به سمت جلو و به نزدیکی مهره پایین سقوط میکند. مهره لغزش یافته باعث میشود طناب نخاعی یا ریشه اعصاب از قسمتی که از ستون فقرات خارج میشوند تحت فشار قرار بگیرند و باعث بروز مشکلاتی شوند که با اعمال فشار بر طناب نخاعی همراه هستند و در قسمت بالا به آنها اشاره کردیم.
روماتیسم ستون فقرات چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص روماتیسم ستون فقرات در اساس بررسی دقیق سابقه پزشکی بیمار، انجام معاینه جسمانی و ارزیابی التهاب مفاصل بیمار، اختلال در راه رفتن، درد شدید، کاهش دامنه حرکات، ناپایداری و بد شکلی و برهم خوردن مطابقت بدن انجام میشود. پزشک به انجام برخی آزمایشات میپردازد تا بتواند وجود فرآیند التهابی در بدن را تشخیص دهد و درخواست آزمایش کامل خون، آزمایش ادرار و آنالیز مایع سینوویال را خواهد داد. ممکن است پزشک در خواست پنل هپاتیت را بدهد تا عملکرد کبد و پانکراس را نیز بررسی کند. این آزمایش میتواند اطلاعات کاملی را در خصوص سلامت بیمار در اختیار پزشک قرار دهند. ارزیابی نورولوژیکی شانس ارزیابی علائم و نشانههای بیماری از قبیل عملکرد حسی و حرکتی بیمار، احساس درد و بی حسی، اسپاسم عضلانی، ضعف، تغییر در عملکرد روده و مثانه و درد مزمن است.
روماتیسم ستون فقرات چگونه درمان میشود؟
برای درمان روماتیسم ستون فقرات از روشهای مختلف استفاده میشود که برخی از آنها به شرح زیر میباشند:
آموزش به بیمار
در صورتی که فرایند تشخیص هر چه زودتر انجام شود میتوان اطلاعاتی را در خصوص بیماری به فرد آموزش داد تا بتواند به پیش بینی مراحل بیماری بپردازد، علائم و نشانههای آن و عوارضی که دارد را بشناسد و روشهای درمانی و تاثیرات بالقوه آن را درک کند. استفاده از روشهای مناسب برای محافظت از مفصل و سایر اقدامات پیشگیری کننده کاملا ضروری هستند.
روشهای غیر دارویی
بله، روشهای غیردارویی میتوانند در کمک به بیمار برای مدیریت و کنترل بیماری آرتریت روماتوئید بسیار مفید باشند. فیزیوتراپی و کاردرمانی از جمله روشهایی هستند که با تأثیرات مثبت زیادی همراه هستند و به بیمار کمک میکنند عملکرد جسمانی خود را بهبود بخشد.
در فیزیوتراپی، با استفاده از تمرینات و تکنیکهای خاص، هدف اصلی عبور از درد، رفع اسپاسم و بهبود عملکرد جسمانی است. این تمرینات شامل تمرینات تقویتی، تمرینات انعطافپذیری و تمرینات تعادل میشوند. همچنین، فیزیوتراپی میتواند به بیمار کمک کند تا روشهای کمکی مثل استفاده از اسپلینت را یاد بگیرد که در کاهش درد و بهبود حرکت و عملکرد مفاصل مؤثر هستند.
همکاری و هماهنگی بین پزشک و بیمار در انتخاب و اجرای این روشهای غیردارویی بسیار حائز اهمیت است. پزشک میتواند راهنمایی لازم را در خصوص تسکین درد، تمرینات تقویتی و انعطافپذیری، یادگیری روشهای کمکی و استفاده از وسایل کمکی مانند اسپلینت ارائه دهد و بیمار نیز باید به همه این توصیهها با تعهد و همکاری ویژه رسیدگی کند.
روشهای دارویی
مصرف برخی از داروها از قبیل داروهای مسکن و داروهای غیر استروئیدی ضد التهاب و داروهای استروئیدی خوراکی میتواند به طرز قابل توجهی به بهبود علائم و نشانههای روماتیسم ستون فقرات کمک کند.
درمان روماتیسم ستون فقرات با طب فیزیکی
مراجعه به متخصص طب فیزیکی باعث میشود شما بتوانید با سهولت بیشتری به انجام امور روزمره خود بپردازید، بهتر راه بروید و قوی تر شوید و حتی درد کمتری را احساس کنید. برای این کار باید از متخصص روماتولوژی بخواهید شما را به متخصص طب فیزیکی ارجاع دهد. معمولا متخصص روماتولوژی و متخصص طب فیزیکی با هم همکاری دارند و میتوانند به شما برای دستیابی به اهدافی که دارید کمک کنند.
دستیابی به اهداف
به مواردی که فکر میکنید بهبود آنها اهمیت بسیار زیادی برای شما دارد فکر کنید. آیا این مسئله به موضوع بغل کردن بچهها، بالا و پایین رفتن از پلهها، انجام دادن فعالیتهای تفریحی مورد علاقه، دوش گرفتن و سشوار کشیدن یا خرید کردن ارتباط دارد؟ متخصص طب فیزیکی به شما کمک میکند بتوانید بهتر راه بروید و با انجام دادن حرکات کششی به بهبود قدرت و دامنه حرکات خود بپردازید تا انجام امور روزمره به برای شما راحت تر باشد.
کنار زدن محدودیتها
متخصص طب فیزیکی به شما کمک میکند محدودیتهایی که دارید را کنار بزنید. در گذشته تصور بر این بود که افراد مبتلا به روماتیسم مفصلی باید از انجام برخی از تمرینات ورزشی هوازی از قبیل دو و وزنهبرداری خودداری کنند زیرا باعث بدتر شدن بیماری میشود اما اکنون پزشکان ادعا میکنند افرادی که به انجام این نوع فعالیتهای ورزشی میپردازند مفاصل سالم تری دارند حتی هنگامی که به دوران پیری میرسند. حتماً تمرینات هوازی را در برنامه روزانه خود ذخیره کنید زیرا روماتیسم مفصلی باعث میشود ریسک ابتلا به بیماری قلبی افزایش پیدا کند. کدام نوع از فعالیتهای ورزشی را دوست دارید؟ تای چی، یوگا یا شنا؟ البته به خاطر داشته باشید که با توجه به متفاوت بودن شرایط جسمانی بیماران ممکن است یک برنامه درمانی برای همه آنها تاثیر نداشته باشد و آنچه که با نتایج مثبتی برای شما همراه بوده است برای بیمار دیگر چنین اثری را به دنبال نداشته باشد.
گوش دادن به بدن
شما باید تعادل خوبی را بین ورزش کردن و استراحت کردن ایجاد کنید. طب فیزیکی در این زمینه به شما کمک خواهد کرد و اولین گام این است که بتوانید تفاوت بین علائم و نشانههای التهاب مفصل و گرفتگی عضلات به علت ورزش کردن را یاد بگیرید. پزشک به شما کمک میکند تا بین علائم حاصل از بیماری و علائم مرتبط با ورزش کردن تمایز قائل شوید. در صورتی که در هنگام ورزش دچار درد یا هرگونه مشکل دیگر شدید بهتر است از ورزش کردن دست بکشید و کمی استراحت کنید.
انجام امور روزمره
روماتیسم مفصلی باعث میشود که شما در اوایل صبح دچار درد مفاصل شوید و در چنین حالتی شما باید قبل از خارج شدن از رختخواب به انجام حرکات کششی بپردازید و سپس مفاصل خود را بررسی کنید تا بتوانید آن دسته از مفاصلی که دچار سفتی هستند را پیدا کنید و در طول روز بر روی آنها تمرکز بیشتری داشته باشید. در جلسه بعدی درباره احساس خود از بیماری با پزشک صحبت کنید. او به شما حرکات بیشتری را برای عملکرد بهتر یاد خواهد داد. در صورتی که این بیماری باعث خسته شدن شما میشود تمرینات ورزشی خود را به چند ست تقسیم کنید تا به تدریج و با افزایش قدرت، توانایی حرکتی و افزایش انعطاف پذیری بدن بتوانید به تدریج تعداد دفعات و زمان انجام حرکات ورزشی را افزایش دهید. سعی کنید همیشه فعال باشید و حرکات جسمانی داشته باشید تا بتوانید از مزایای حاصل از فعالیت ورزشی بهره مند شوید.
