زانوی ضربدری اصطلاحی است که برای توصیف حالتی به کار میرود که در آن هنگامی که زانوها با یکدیگر تماس دارند فاصله غیرعادی زیادی در بین قوزک پاها وجود دارد. این عارضه بیشتر در کودکان روی میدهد و معمولاً مسئله نگرانکنندهای نیست اما د رصورتی که این عارضه در بزرگسالان روی دهد باید مورد توجه قرار گیرد. اگر زانو ضربدری به خودی خود اصلاح نشد و یا اگر این عارضه در اثر مشکلات زمینهای ایجاد شود احتمالاً به درمان نیاز میباشد.
اگر عارضه پای ضربدری در شما به علت وجود مشکلات ساختاری مزمن در پا نیست و عامل آن نرمی و ضعف استخوانها و عضله است با استفاده از روشهای طب فیزیکی و توانبخشی که متخصصان ما در کلینیک تخصصی زانو بکار میبرند و بدون انجام عمل جراحی این حالت پا را میتوان اصلاح کرد. پس از انجام درمان و توانبخشی در مرکز ما در کلینیک طب فیزیکی و تخصص زانو بیماران قادرند تمام فعالیتهایی را که در گذشته انجام میدادند از جمله دویدن، شنا کردن و…. را دوباره از سر بگیرند.
علائم زانوی ضربدری
علائم زانو ضربدری می تواند شامل موارد زیر باشد:
- هنگامی که زانوها با یکدیگر تماس داشته باشند و مچ پا و پاها بسیار از هم دور باشند.
- اختلال در راه رفتن
- طریقه راه رفتن (طرز راه رفتن) به حالتی غیرطبیعی و نادرست
چه عواملی موجب بروز عارضه پای ضربدری میشود؟
دلایل متعددی موجب بروز پای پرانتزی میشود این دلایل عبارتند از: تولد یا رشد، آسیبدیدگی، کمبود ویتامین، عوامل ژنتیکی و بیماریهای مفصل. علل ایجادکننده پای پرانتزی ممکن است در کودکان و بزرگسالان متفاوت باشد.
تولد یا رشد
کوچکترین مشکلی است که زانوی ضربدری در بین کودکان بسیار شایع است. در اکثر موارد، این مشکل با رشد بیشتر کودکان به طور خودکار رفع میشود، اما در صورتی که عارضه طی زمان بهبود نیابد، احتمال مبتلا شدن کودک به بیماریهای استخوانی وجود دارد.
شکستگی کوزن
شکستگی کوزن شکستگیهایی است که شامل شکستگی استخوان درشتنی میباشد. این نوع شکستگیها موجب بدشکلی و ناهنجاری پا میشود. این عارضه بیشتر در کودکانی که 3 تا 6 سال دارند روی میدهد. کودکانی که این عارضه را تجربه میکنند ممکن است به عارضه پای ضربدری مبتلا شوند.
راشیتیسم یا نرمی استخوان
راشیتیسم عارضهای است که در نتیجه کمبود ویتامین D به وجود میآید. به علت این عارضه، استخوانهای کودکان نرم و ضعیف میشود. این بیماری همچنین میتواند موجب تأخیر در رشد و بروز درد و ضعف عضلات شود.
عوامل ژنتیکی
در بزرگسالان، وجود پای ضربدری ممکن است به دلیل عوامل ژنتیکی باشد که از یکی از والدین یا هر دوی آنها به فرد منتقل شده است.
آسیبدیدگی
زانوی ضربدری در بزرگسالان ممکن است همانند کودکان به دنبال شکستگی ساق پا که اصلاحنشده روی دهد. همانطور که درباره شکستگی استخوان درشتنی (تیبیا) در فوق گفته شد این نوع شکستگی موجب بروز ناهنجاری در پا میشود که درنتیجهی آن ممکن است عارضه پای پرانتزی روی دهد.
بیماری مفصلی
چندین عارضه پزشکی وجود دارد که در صورت بروز در بزرگسالان، ممکن است منجر به پای ضربدری شوند. برخی از این عارضهها شامل استئوآرتریت یا روماتیسم مفصلی میشوند. همچنین، علاوه بر آرتروز، خود پای ضربدری نیز میتواند در آینده منجر به بروز آرتروز شود.
وزن
چاقی و اضافهوزن نیز میتواند منجر به بروز عارضه زانوی ضربدری شود.
پزشک چگونه ابتلا فرد به عارضه پای ضربدری را تشخیص میدهد؟
پزشک جهت درمان پای ضربدری و تشخیص اینکه آیا فرد به عارضه زانوی پرانتزی مبتلا است یا خیر چندین اقدام را انجام میدهد که عبارتند از:
- پاها، باسن و قسمت مچ به پایین را معاینه میکند.
- به طرز راه رفتن بیمار توجه میکند.
- در زمانی که زانوها با یکدیگر تماس کمی دارند، فاصله میان مچ پاها را اندازهگیری میکند.
- عکسبرداری اشعه ایکس را تجویز میکند تا ببیند که آیا استخوانها دارای مشکلات زمینهای هستند یا خیر.
درمان عارضه پای پرانتزی
اگر میخواهید بدانید که چگونه میتوان بدون انجام عمل جراحی میتوان عارضه پای ضربدری را درمان کرد باید بدانید که این موضوع تا حد زیادی به عامل ایجاد بدشکلی و انحراف پا بستگی دارد. اگر عامل ایجاد کننده عارضه پای پرانتزی به علت وجود مشکلات ساختاری نظیر ناهنجاری استخوانی باشد به احتمال زیاد انجام روشهای درمان زانوی ضربدری بدون جراحی به شما کمک نخواهد کرد.
اما اگر عارضه زانوی ضربدری در شما به علت مشکلات زمینهای نظیر وضعیت سلامتی یا ضعیف بودن عضلات ساق پا میباشد به احتمال زیادی اصلاح پای ضربدری به وسیله انجام روشهای بدون جراحی موفقیتآمیز خواهد بود.
بریس یا زانوبند
در هر صورت، اگر علت پای پرانتزی زانو، مشکلات مفصلی مانند آرتروز زانو باشد، درمانهای غیرجراحی مانند استفاده از بریس ممکن است مفید باشد. اما در صورتی که کشش و انقباض رباطها، از جمله رباط جانبی داخلی زانو و رباط صلیبی قدامی، دشوار باشد، استفاده از بریس در این حالت به طور قابل توجهی کمک نخواهد کرد. اگر رباطهای زانو همچنان انعطافپذیر باشند، بریس تخلیه کننده وزن یکی از انواع بریسهایی است که میتواند در درمان کمک کند.
کفش ارتز
روش اصلاحی دیگری نظیر کفش ارتز (کفش طبی) برای درمان پای پرانتزی در بزرگسالان زیاد کمک نمیکند اما در صورتی که درد یا ناراحتی احساس میکنید میتواند به تسکین درد کمک کند.
تمرینات و حرکات ورزشی
تمرینات کششی نیز وجود دارند که بر روی تقویت عضلات پا و قسمت مچ پا به پایین تمرکز دارند و میتوانند به کاهش شدت والگوس (زاویه دارشدن زانو به خارج) زانو کمک کند.
برخی از تمریناتی که میتوانید انجام دهید شامل حرکاتی نظیر حرکت قدم به کنار، حرکت پلکان، اسکات یا چمباتمه زدن کنار دیوار، فشار دادن زانو، کشش عضله همسترینگ میباشد. این حرکات را میتوان جهت تقویت مفاصل زانو انجام داد که میتوانند به کاهش شدت حالت ضربدری پا کمک خواهد کرد.
- حرکت قدم به کنار
- حرکت پلکان
- اسکات یا چمباتمه زدن کنار دیوار
- فشار دادن زانو
- کشش عضلات همسترینگ
ماساژ درمانی
از روش ماساژ درمانی جهت درمان افرادی که از عارضه پای ضربدری رنج میبرند استفاده میشود. این روش شامل حرکت دادن پا به اطراف میباشد. هدف اصلی این روش کاهش میزان شدت پای ضربدری و کمک به رشد استخوان است. این روش برای افرادی که به بزرگسالی رسیدهاند یا اصلاً عوارضی ندارد و یا اینکه عوارض آن اندک است.
کم کردن وزن
اگر دلیل ابتلا شما به پای ضربدری اضافهوزن است مسلماً کاهش وزن میتواند به بهبود ناهنجاری پا کمک کند. به هر حال ثابت شده است که غالباً میزان شدت پای ضربدری در افراد چاق در مقایسه با شدت آن در افراد لاغر بیشتر است.
کمبود ویتامین
احتمالاً درمان بیماریهای زمینهای که موجب بروز ناهنجاری در پا میشود مؤثرترین روش بدون جراحی برای اصلاح پای ضربدری میباشد. یکی از این بیماریها، بیماری به نام راشیتیسم یا نرمی استخوان است که علت آن کمبود ویتامین D میباشد. به سادگی با درمان این بیماری استخوانها سالم میشود که درنهایت به اصلاح زانوی ضربدری کمک میکند.
یکی دیگر از بیماریهایی که بر اثر کمبود ویتامین ایجاد میگردد و میتواند موجب بروز پای ضربدری شود، بیماری اسکوروی است. اسکوروی به علت کمبود ویتامین ث به وجود میآید. هر دوی این بیماریها بهوسیله مصرف مکملهای ویتامین دی و ث و تزریق ویتامین و یا رژیم غذایی مناسب درمان میشوند.
عمل جراحی
روش عمل جراحی شامل افزودن یا برداشتن استخوان میباشد که این روش جراحی با نام استئوتومی شناخته میشود.
