روتاتور کاف به مجموعهای از چهار عضله و تاندونهایی گفته میشود که اطراف مفصل شانه را احاطه کردهاند و باعث حفظ قدرت و استقامت شانه میشوند. در قسمت فوقانی روتاتور کاف یک کیسه زلالی، یا مجموعه ای از بافتها قرار دارد که هنگام تماس روتاتورکاف با استخوانهای اطراف شانه نقش پوششی و محافظتی را ایفا میکند. آسیب دیدگی روتاتورکاف میتواند منجر به التهاب کیسه زلالی شود که بورسیت نام دارد و باعث درد و کاهش دامنه حرکت میشود. هرچه فرایند ترمیم شانه سریعتر آغاز شود، نتیجه بهتری ایجاد میشود. به این ترتیب تشخیص به موقع آسیب روتاتور کاف اهمیت بسیار زیادی دارد.
در صورتی که دچار پارگی روتاتورکاف شدهاید و علیرغم درد شدید شانه از آن استفاده میکنید زمینه ایجاد مشکلات بیشتر را فراهم خواهید کرد. پارگی روتاتورکاف با گذر زمان بزرگتر میشود. درد شدید شانه و بازو دلیل مناسبی برای مراجعه به متخصص طب فیزیکی است. درمان به موقع میتواند از بدتر شدن علائم شما جلوگیری کند. بنابراین میتوانید هرچه سریعتر فعالیتهای خود را از سر بگیرید. هدف از هرگونه اقدام درمانی، کاهش درد و بازیابی توانایی فرد است. اقدامات درمانی مختلفی برای پارگی روتاتور کاف وجود دارد و انتخاب بهترین گزینه درمانی در افراد مختلف، متفاوت است. پزشک در برنامه درمانی شما، سن، سطح فعالیت، سلامت عمومی و نوع پارگی روتاتورکاف را ارزیابی میکند. پزشک در ابتدا برای کنترل پارگی روتاتور کاف انجام فیزیوتراپی و سایر اقدامات غیر جراحی مانند ورزش درمانی، تزریق استروئید یا پی آر پی را توصیه میکند.
علل پارگی روتاتور کاف
دو علت اصلی برای پارگی روتاتور کاف و التهاب تاندون شانه وجود دارد: آسیب دیدگی و تحلیل رفتن.
پارگی روتاتور کاف
یکی از آسیبهای شانه، پارگی روتاتور کاف است که میتواند در صورت بلند کردن اشیا سنگین یا زمین خوردن بازو، به همراه سایر آسیبهای شانه مانند دررفتگی شانه یا شکستگی استخوان ترقوه رخ دهد.
پارگی تحلیل برنده
در اکثر موارد، پارگی تاندون شانه با گذر زمان به علت تحلیل تاندون رخ میدهد. این فرایند به طور طبیعی و در پی بالا رفتن سن ایجاد میشود. پارگی روتاتور کاف بسیار شایع است. اگر دچار پارگی تحلیل برنده در یک شانه شده باشید احتمال پارگی روتاتور کاف در شانه مخالف نیز وجود دارد و ممکن است هیچگونه دردی را احساس نکنید. عوامل مختلفی در تحلیل رفتن روتاتور کاف، یا پارگی شدید آن نقش دارند. این موارد عبارتند از:
- فشار مکرر: تکرار کردن حرکات یکسان شانه میتواند فشار زیادی را بر تاندونها و عضلات روتاتور کاف وارد کند. بیسبال، تنیس، قایقرانی و وزنه برداری مثالهایی از فعالیتهای ورزشی هستند که میتوانند فرد را در معرض خطر پارگی روتاتور کاف قرار دهند. برخی از مشاغل و کارهای سخت روزمره نیز میتوانند باعث پارگی روتاتور کاف شوند.
- فقدان ذخیره خونی: با بالا رفتن سن، ذخیره خونی در تاندونهای روتاتور کاف کاهش مییابد. با کاهش ذخیره خونی، توانایی طبیعی بدن برای ترمیم آسیب تاندون کاهش مییابد و این مسئله میتواند منجر به پارگی تاندون شود.
- زائدههای استخوانی: با افزایش سن، زائدههای استخوانی در قسمت زیرین زائده آکرومیون تشکیل میشوند. هنگامی که فرد دستش را بلند میکند، زائدههای استخوانی با تاندون روتاتور کاف اصطکاک پیدا میکنند. به این وضعیت گیر افتادگی شانه گفته میشود که با گذر زمان باعث ضعیف شدن تاندون میشود و احتمال پارگی آن را افزایش میدهد.
علائم پارگی تاندون شانه
آسیب دیدن روتاتور کاف میتواند منجر به پارگیهای میکروسکوپی یا بزرگ شود. علائم پارگی تاندون شانه عبارتند از:
- درد
- ضعف
- کاهش دامنه حرکات
- صدا دادن شانهها هنگام حرکت دادن آن
- گیر افتادن شانه
- احساس عدم تعادل
این علائم در برخی حالات مانند خم شدن به عقب برای بستن کمربند ایمنی، یا برداشتن کیف از صندلی عقب بدتر میشوند. گاهی اوقات هنگام قراردادن دست روی سر، به ویژه اگر چیزی در دست وجود داشته باشد، یا در مواردی که جسم سنگینی را از زمین بلند میکنید درد بدتر میشود. برخی از فعالیتها مانند تنیس، پرتاب کردن، راکت بال و مواردی از این قبیل باعث بدتر شدن علائم میشوند. همه انواع پارگیهای روتاتور کاف دردناک نیستند و اکثر افرادی که دچار پارگی روتاتور کاف شدهاند هیچ علائمی ندارند.
تشخیص
یکی از موارد مهم در بررسی و درمان درد گردن، شناسایی درد و محل ایجاد کننده آن است. این بررسی بسیار مهم است زیرا در برخی موارد درد گردن ممکن است ناشی از درد قلب باشد. پزشک پس از بررسی علائم و سابقه پزشکی بیمار، به معاینه شانه وی میپردازد و به بررسی وجود هرگونه تغییر شکل یا حساسیت در نقاط مختلف میپردازد. سپس برای ارزیابی دامنه حرکات شانه بیمار، از او میخواهد بازویش را در جهات مختلف حرکت دهد و قدرت بازوها را ارزیابی کند. سایر اقدامات تشخیصی به شرح زیر میباشد:
- عکسبرداری: اگر چه اشعه ایکس نمیتواند عضلات روتاتور کاف را نشان دهد، در تشخیص آرتریت، رسوب کلسیم، یا مشکلات استخوانی که باعث پارگی تاندون شانه میشوند، مفید است.
- ام آر آی: رایج ترین روش برای تشخیص پارگیهای روتاتور کاف است. میتوان از ام آر آی برای بررسی پارگی یا التهاب بافتهای مختلف و تعیین ویژگی روتاتور کاف استفاده کرد تا بهترین اقدام درمانی انتخاب شود. در برخی موارد میتوان برای تشخیص پارگی روتاتور کاف از آرتروسکوپی یا تزریق ماده حاجب بهره گرفت.
درمان پارگی روتاتور کاف
درمان روتاتور کاف میتواند به تسکین درد کمک کند و از بدتر شدن مشکلات مربوط به پارگی آن جلوگیری کند. اقدامات درمانی برای پارگی روتاتور کاف عبارتند از:
استراحت
پزشک استراحت شانه و کاهش حرکات آن را تجویز میکند. بیمار باید از انجام فعالیتهای شدید جسمانی و حرکات تکراری که باید دستش را روی سرش قراردهد خودداری کند. باید توصیه پزشک در خصوص مدت زمان محدود کردن حرکات شانه و بازو را رعایت کند. اکثر افراد به اندازه کافی استراحت نمیکنند. دوره استراحت برای درمان اختلال روتاتور کاف از دو روز تا چند هفته متغیر است.
استفاده از کمپرس سرد و گرم
استفاده از کمپرس گرم یا کمپرس یخ میتواند به تسکین درد ناشی از پارگی روتاتور کاف و تاندون شانه کمک کند. واکنش افراد مختلف به کمپرس گرم و یخ متفاوت است. بنابراین بیمار باید از کمپرسی استفاده کند که به بهبودی حال او کمک میکند. در برخی موارد، گرما میتواند برای مدت کوتاهی به کاهش درد کمک کند اما پس از یک یا دو ساعت باعث بدتر شدن درد شود. در آسیبهای ناگهانی نباید در ۴۸ساعت اول از کمپرس گرم استفاده شود.
اسلینگ
در آسیبهای شدید، استفاده از اسلینگ مفید است اما باید از استفاده بلند مدت از آن اجتناب شود، در غیر این صورت مفصل شانه سفت میشود و بازیابی دامنه حرکات از دست رفته مستلزم زمان و تلاش فراوان است.
داروها
یکی از روشهای درمانی برای درد گردن، مصرف برخی داروها است که میتوانند به کاهش درد و التهاب ناشی از پارگی تاندون شانه کمک کنند. مصرف داروهای غیر استروئیدی ضد التهاب مانند ایبوپروفن یا ناپروکسن میتواند به کاهش درد کمک کند. این داروها به صورت قرصهای خوراکی و پمادهای موضعی موجود هستند که بیمار میتواند پماد را روی موضع دردناک بمالد. قبل از مصرف این داروها یا پمادها، بیمار باید بروشور آنها را مطالعه کند.
تزریق استروئید
تزریق ساب آکرومیال کورتیزون و بیحسی موضعی به درون شانه میتواند به کاهش درد ناشی از پارگی روتاتور کاف کمک کند اما پارگی آن را بهبود نمیبخشد.
تزریق پی آر پی
تزریق پلاسمای غنی از پلاکت نقش مهمی در بهبود تاندونهای آسیب دیده ایفا میکند، با این حال باعث بهبود درد بیمار نمیشود. در فرایند آمادهسازی پلاسمای غنی از پلاکت (PRP) باید نمونه خون بیمار تهیه شده و در سانتریفیوژ قرار داده شود سپس تحت سرعت بسیار بالا، خون به لایههای مختلف تبدیل میشود. لایه پلاسمای غنی از پلاکت جدا میشود و به درون تاندون آسیب دیده یا کیسه زلالی تزریق میگردد.
فیزیوتراپی
برنامههای فیزیوتراپی میتوانند فرایند توانبخشی بیمار پس از آسیب روتاتور کاف را تسریع کند. فیزیوتراپی پارگی تاندون شانه به حفظ توانمندی و انعطاف پذیری شانه و کاهش درد و ضعف ناشی از تاندون آسیب دیده کمک میکند. تقویت عضلاتی که از شانه محافظت میکنند میتواند به تسکین درد و پیشگیری از آسیبهای بعدی کمک کند.
ماساژ درمانی
ماساژ درمانی روشی برای تسکین آسیب روتاتورکاف است. ماساژ درمانی میتواند به کاهش التهاب، کاهش تشکیل بافت اسکار و بازسازی بافتهای پارهشده، و کاهش درد کمک کند.
اولتراسوند
یکی از روشهای درمانی برای پارگی روتاتور کاف، اولتراسوند تراپی است که از امواج صدایی استفاده میکند که بالاتر از دامنه شنوایی انسان هستند. این امواج توسط دستگاه اولتراسوند تولید شده و از طریق لرزش مکانیکی قسمت سر دستگاه روی نقاط دردناک شانه حرکت میکنند و انرژی را به درون بافتها منتقل میکنند.
ورزش کردن
ورزش درمانی یک دیگر از روشهای سودمند برای درمان پارگی تاندون شانه است که شامل تمرینات کششی برای بهبود و انعطاف پذیری و افزایش دامنه حرکات شانه است. بیمار میتواند تمرینات ورزشی را در منزل انجام دهد بنابراین میتواند راحتتر از شانه خود استفاده کند. در بخش زیر به چند تمرین ورزشی برای افزایش دامنه حرکات شانه اشاره میکنیم.
- در آستانه در بایستید و بازوهایتان را به طرفین بکشید تا عضلات شما گرم شود.
- در آستانه در بایستید و چارچوب در را با دست بگیرید و به سمت جلو خم شوید تا کشیدگی عضلات را احساس کنید.
- صاف بایستید و وزن خود را به انگشتان پا منتقل کنید تا کشیدگی شانه را احساس کنید. از کشش بیش از حد خودداری کنید.
عمل جراحی
در موارد زیر انجام عمل جراحی ضروری خواهد بود:
- در صورتی که روتاتور کاف دچار آسیب و پارگی شده باشد.
- در مواردی که درد و ضعف شانه پس از تزریق و انجام فیزیوتراپی، تسکین نیابد.
هدف از انجام عمل جراحی، بهبود توان و قدرت شانه و تسکین درد است. بدین منظور علاوه بر عمل جراحی انجام فیزیوتراپی به مدت طولانی ضروری خواهد بود.
