سرخوردگی و لغزش مهره های کمری (اسپوندیلولیستزی)
سرخوردگی مهره کمر (اسپونیلولیستزی) عارضهای ناشی از وارد شدن صدمه به کمر یا تحلیل مهرههای کمر است که در پیآمد لغزش و خارج شدن یکی از مهرهها از محل اصلی بروز مییابد.
این جابجایی مهره هم در سطح قدامی (پیشین) و هم در سطح خلفی (پسین) مهرههای کمر رخ میدهد. البته نوع خاصی از سرخوردگی مهره به نام شکستگی هنگمن مهره C2 را درگیر میکند. در این مقاله روشهای درمانی موجود سرخوردگی مهرههای کمری و همچنین علائم و عاملهای خطر مرتبط با این عارضه را به اختصار شرح میدهیم.
اسپوندیلولیزیس، یعنی نقص یا شکستگی پارس اینترآرتیکولاریس قوس مهرهای) رایجترین علت سرخوردگی مهره کمر است که نباید با لغزش دیسک اشتباه گرفته شود؛ یکی از دیسکهای بین مهرهای ستون فقرات در عارضه لغزش دیسک تخریب میشود.
آسیبشناسی درمانهای گوناگون سرخوردگی مهره متفاوت است و به شدت عارضه و نوع آن بستگی دارد:
در بزرگسالان، سرخوردگی مهره میتواند به صورت گوناگونی رخ دهد، اما گونههای اسپوندیلولیتیک و فرسایشی (دژنراتیو) از سایر گونهها رایجتر هستند. گونههای دیگر سرخوردگی مهره، مانند لغزش مهره ناشی از تومور یا شکستگی شدید جدید، به طور معمول به اندازهی سایر گونهها رایج نیستند.
• سرخوردگی دیسپلازی
• سرخوردگی ایسکمیک
• سرخوردگی فرسایشی و تخریبی
• سرخوردگی تروماتیک (ناشی از وارد شدن ضربه)
• سرخوردگی آسیب شناختی
سرخوردگی مهره دیسپلازی
این نوع سرخوردگی در نتیجه شکلگیری نامناسب پیوندگاه کمری خاجی رخ میدهد که به کوچک و نابه هنجار شدن مفصلهای فاست میانجامد. این عارضه مادرزادی است، در بعضی موارد نادر به سرعت پیشرفت میکند و نقصهای عصبی بسیار وخیمی را به جا میگذارد. ضمناً درمان سرخوردگی دیسپلاستیک نسبت به گونههای دیگر دشوارتر است.
درمان این عارضه از آن رو دشوار است که شکلگیری نامناسب برآمدگیهای خلفی و عرضی ناحیه بسیار کوچکی را برای انجام فیوژن (الحاق یا خشک کردن مهره) به جا میگذارد.
سرخوردگی مهره ایسکمیک
سرخوردگی ایسکمیک، که عمدتاً در کودکان و نوجوانان 6 تا 16 ساله رخ میدهد، رایجترین گونه سرخوردگی مهره است. بیشتر مواقع، این عارضه همراه با هیچ علامت خاصی نیست. لغزش مهره معمولاً به محض بروز سرخوردگی ایسکمیک رخ میدهد، اما به ندرت پیشرفت میکند مگر آنکه تحریک و تشدید شود یا در نتیجه وارد شدن کشش بیش از حد یا ضربه ایجاد شود. به همین دلیل، این نوع سرخوردگی در ورزشکاران مانند وزنهبرداران و ژیمناستها رایج است، زیرا فعالیتهای آنها نیاز به کشش شدید دارد.
سرخوردگی مهره فرسایشی
سرخوردگی مهره فرسایشی عموماً در میان سالمندان مبتلا به بیماریهای التهابی مفصل (آرتریت) و تغییر شکل فاست یعنی دو عارضهای رواج دارد که پیآمد تحلیل رفتن و پیر شدن غضروف هستند. مهرهها در اثر تغییر شکل دادن فاست در حالت افقی قرار میگیرند و به این ترتیب لغزش ملایم مهره آسانتر میشود.
عارضه فرسایشی نیز مانند بسیاری از موارد ایسکمیک غالباً بدون علامت است. علائم در اثر وارد شدن ضربه یا ابتلا به دیگر بیماریهای ستون فقرات مانند تنگی کانال نخاع بروز مییابد یا تشدید میشود. چنانچه این نوع سرخوردگی همراه با تنگی کانال نخاع باشد، احتمال بهرهگیری از روشهای درمانی جدیتر مانند جراحی افزایش مییابد.
سرخوردگی مهره تروماتیک
سرخوردگی مهره تروماتیک بسیار نادر و معمولاً همراه با شکستگی حاد بخشهایی از ستون فقرات است. صدمه دیدن فاستهای تحتانی را میتوان همانند دیگر شکستگیهای ستون فقرات درمان نمود.
سرخوردگی مهره آسیبشناختی
گونهای که به ندرت رخ میدهد، سرخوردگی نوع تروماتیک است و در اغلب موارد به علت بیماری استخوانی متابولیک یا متاستاز، و یا ناشی از بیماریهایی مانند بیماری استخوان پاژه، سل یا تومورهای سلولی غولآسا رخ میدهد. این گونه سرخوردگی در برخی موارد بسیار وخیم است و نیاز به درمان فوری دارد تا بیمار زودتر بهبود یابد.
علائم و نشانه ها
• خشک شدن کلی پشت و کمر و سفت شدن عضلههای همسترینگ که به تغییر حالت اندامی و شیوه گام برداشتن میانجامد.
• حالت اندامی خمیده یا شبه قوز که در پی تغییر حالت اندامی ایجاد میشود.
• بیمار در موارد پیشرفتهتر برای جبران نقص مربوط به چرخش لگن در اثر کاهش یافتن چرخش مهرههای کمری کج و سنگین یا به اصطلاح اردکوار راه میرود.
• نتیجه گام برداشتن نامناسب تحلیل رفتن قابل توجه عضلههای سرینی به دلیل عدم استفاده از آنها است.
• بیماران معمولاً با کمر دردی مواجه میشوند که به صورت درد متناوب تیر کشنده از باسن تا پشت ران و یا پایین پا در امتداد عصب سیاتیک منتشر میشود.
گزگز و بیحسی نیز از علائم سرخوردگی مهره به شمار میرود. سرفه و عطسه درد را تشدید میکند. به علاوه بیمار هنگام برخاستن یا هر گونه تغییر موقعیت به حالت عمودی خواب رفتگی عضلانی را تجربه میکند. نشستن و تلاش برای ایستادن نیز ممکن است توام با درد باشد.
راه ها و روش های درمان
از آنجایی که بسیاری از گونههای سرخوردگی مهره علائم ملایم و نه چندان خطرناک دارند، رویکرد اولیه درمان غالباً محافظه کارانه و دربرگیرنده ترکیبی از درمانهای زیر است:
مراقبت از خود و بستن بریس (کمربند طبی)
حفظ حالت اندامی صحیح و صاف نگه داشتن ستون فقرات مهمترین نکاتی است که بیمار باید رعایت کند. کمر (گودی کمر) بخش اعظم وزن بدن را تحمل میکند، بنابراین وضعیت مناسب این بخش از لغزش بیشتر مهرهها و صدمه دیدن دیسکها و عصبهای نخاعی جلوگیری میکند. بیمار باید تغییراتی را در عادات معمول ایستادن، نشستن و خوابیدن خود ایجاد کند و روشهای صحیح بلند کردن اشیاء و خم کردن کمر را آموزش ببیند. بستن کمربند طبی (بریس) برای مدتی کوتاه به تقویت عضلههای کمر و شکم کمک میکند. کمربند علاوه بر کاهش گرفتگی عضلانی و درد، ستون فقرات را بیحرکت نگه میدارد و فرایند التیام را سرعت میبخشد. پزشک گاهی بیمار را به متخصص ارتوپدی فنی معرفی میکند تا کمربند مخصوص برای وی ساخته شود.
فیزیوتراپی
با انجام تمرینات ویژه، میتوان عضلات شکم و کمر را تقویت کرده و آنها را به کشش مناسبی دست یافت.
داروهای ضدالتهاب
مسکنها و داروهای غیراستروئیدی ضد التهاب درد را آرام میکنند.
