با گذر زمان مفاصل شانه دچار تحلیل رفتگی و بی ثباتی میشوند و فرد را با درد زیادی مواجه خواهند کرد. در مفصل شانه یک غضروف وجود دارد که از آن محافظت میکند اما امکان تحلیل رفتن آن وجود دارد. تحلیل رفتگی غضروف دقیقاً همان جایی است که آرتروز شانه به وجود میآید. دو نوع آرتروز در شانه به وجود میآید. متخصص فیزیوتراپی بیماران خود را به کمک روشهای مراقبتی درمان میکند و اولین اقدام او در این راستا درمان درد شانه است. پزشک از تستهای تشخیصی برای ارزیابی شدت و علت بروز درد شانه استفاده خواهد کرد. پس از آن که آرتروز شانه تشخیص داده شد که پزشک برنامه درمان را شروع خواهد کرد.
آرتروز شانه چیست؟
استخوان مهمی که مفصل شانه را به وجود میآورند استخوان اسکاپولا یا کتف و استخوان هومروس یا استخوان فوقانی بازو نام دارد. در محل اتصال این دو استخوان که مفصل گلنوهومرال نام دارد، یک بافت غضروفی وجود دارد که به مفاصل شانه کمک میکند با کمترین اصطکاک روی هم بلغزند. هنگامیکه این غضروف دچار آسیب دیدگی شود حرکت کردن مفصل باعث بروز درد خواهد شد و حتی ممکن است از دامنه حرکات آن کاسته شود. آسیب دیدگی غضروف شانه میتواند به لحاظ محل و شدت بروز این اختلال متغیر باشد. این وضعیت میتواند به صورت آسیب دیدگیهای خفیف در غضروف یک طرف از مفصل یا از بین رفتن کامل غضروف دو طرف مفصل ایجاد شود. در صورتی که این آسیب دیدگی فقط یک نقطه کوچک را درگیر کند از آن تحت عنوان نقص کانونی غضروف یاد میشود و در صورتی که تحلیل رفتگی غضروف گسترده و بزرگ باشد به آن آرتروز گفته میشود. اگرچه نقص قانونی غضروف در افراد جوان یا میانسال رخ میدهد و آرتروز بیشتر در افراد مسن را خواهد داد احتمال بروز هر دو مورد در همه بیماران و در سنین مختلف وجود دارد.
انواع آرتروز شانه
استئوآرتریت، که به عنوان آرتروز نیز شناخته میشود، زمانی رخ میدهد که غضروف پوشاننده قسمت بالایی استخوان دچار تحلیل و خرابی شود. استئوآرتریت شایعترین نوع آرتروز در شانه است و معمولاً در افراد بالای ۵۰ سال اتفاق میافتد. در این بیماری، غضروف که وظیفه جذب فشار و رطوبت بین استخوانها را دارد، تحلیل میشود و این باعث درد، سفتی و محدودیت در حرکت شانه میشود. عواملی مانند سن، فعالیتهای فیزیکی سنگین، آسیبهای قبلی به شانه و عوارض بیماریهای دیگر میتوانند علت ظهور استئوآرتریت باشند.
- استئوآرتریت میتواند در افراد جوان رخ دهد اما معمولاً به علت تروما یا یک آسیب دیدگی ایجاد میشود و به آن آرتروز پس از ضربه گفته میشود.
- آرتریت روماتوئید یک بیماری مزمن است که به چندین مفصل بدن حمله میکند. این اختلال یک بیماری خود ایمنی محسوب میشود و درگیر شدن هر دو مفصل شانه شایع است. این اختلال دیواره داخلی مفاصل شما را درگیر میکند و میتواند باعث بروز تورم مفصل و در نهایت تحلیل رفتگی استخوانهای شانه و بد شکلی مفاصل شانه شود.
- آرتروز پس از ضربه یک نوع خاص از استئوآرتریت است که به دنبال آسیب دیدگی تروماتیک به مفصل به وجود میآید و شامل در رفتگی یا شکستگی شانه است.
- پارگی تاندون روتاتور کاف که مدت زیادی از بروز آن گذشته است میتواند باعث بروز آرتروز شود. پارگی ایجاد شده باعث میشود که تاندون نتواند دیگر از سر استخوان هومروس محافظت کند و آن را در جای مناسبی قرار دارد که این امر باعث آسیب دیدگی درون مفصل خواهد شد.
- مرگ بافت بر اثر عدم خونرسانی اختلالی است که در آن سر استخوان هومروس به علت بروز مواردی از قبیل تزریق استروئید در مقادیر بالا، داسی شکل شدن گلبولهای قرمز و ضربه تروماتیک به مفصل شانه آسیب میبیند. فقدان خون رسانی به سلولهای استخوان باعث مرگ آنها میشود و استخوان هومروس و بافتهای اطراف آن دچار آسیب دیدگی خواهند شد.
علل بروز آرتروز شانه چیست؟
آرتروز شانه معمولاً استئوآرتریت است که به علت حرکات تکراری شانه و تحلیل رفتگی غضروف بین مفاصل به وجود میآید. از آنجایی که از شانه بیشتر استفاده میشود جای تعجب ندارد که سطح مفصل پس از چند سال استفاده مداوم دچار تحلیل رفتگی شود. سایر عواملی که باعث میشوند شما دچار آرتروز شانه شوید به شرح زیر میباشند:
- بیماریهای خود ایمنی التهابی از قبیل روماتیسم و آرتریت پسوریاتیک میتوانند به مفصل شانه حمله کنند.
- آرتریت سپتیک به علت عفونت در مفصل به وجود میآید و میتواند از طریق جریان خون یا یک آسیب دیدگی باعث شود میکرو ارگانیسمها به طور مستقیم به مفصل ارسال شوند.
- ضربه به شانه از قبیل در رفتگی شانه میتواند باعث بروز آرتروز شانه شود.
علائم و نشانههای آرتروز شانه چیست؟
بیمارانی که دچار آرتروز هستند معمولاً از درد شانه در هنگام حرکت کردن آن شکایت دارند اما ممکن است درد شانه و بازو را نیز تجربه کند که این امر باعث دشوار شدن فرآیند تشخیص خواهد شد. انجام دادن برخی حرکات خاص باعث تشدید علائم و نشانههای بیماری میشود. پزشک برای تشخیص آرتروز شانه از شما میخواهد که شانه آسیب دیده خود را به قفسه سینه نزدیک کنید. این حرکت باعث فشرده شدن مفصل شانه میشود و در اکثر مواقع منجر به بدتر شدن علائم و نشانههای درد خواهد شد.
آرتروز شانه چگونه تشخیص داده میشود؟
پزشک برای تشخیص آرتروز شانه به بررسی علایم و نشانههای شما میپردازد و سابقه پزشکی شما را بررسی خواهد کرد. پزشک در هنگام انجام معاینه جسمانی به بررسی موارد زیر خواهد پرداخت:
- قدرت عضلات
- حساسیت به لمس
- توانایی حرکتی و دامنه حرکات شانه
- علائم و نشانههای آسیب دیدگی جدید یا قدیمی
- بررسی سایر مفاصل به لحاظ علائم و نشانههای آرتروز
- صدا دادن شانه در هنگام حرکت کردن
- احساس درد در برخی موقعیتهای خاص
- تورم یا بزرگ شدن مفصل
پزشک پس از انجام معاینه جسمانی درخواست عکس برداری توسط اشعه ایکس را خواهد داد. در صورتی که شما دچار آرتروز باشید در عکس برداری از شانه علائمی از قبیل تنگ شدگی فضای مفصل، تغییر در استخوانها و تشکیل زائدههای استخوانی مشاهده خواهد شد.
آرتروز شانه چگونه درمان میشود؟
آرتروز یک بیماری مزمن است که در حال حاضر روش درمان کامل برای آن وجود ندارد. با این حال، برخی روشهای درمانی میتوانند به شما در کنترل علائم و نشانههای بیماری کمک کنند و به شما در انجام فعالیتها کمک کنند. درمان آرتروز بسته به شدت علائم و نشانههای بیماری و وجود مشکلات دیگر در شانه مثل سندروم گیرافتادگی شانه، آرتروز مفصل گلنوهومرال و آسیبهای بافتی مانند پارگی روتاتور کاف، مشخص خواهد شد. درمان ممکن است شامل ترکیبی از روشهای غیرجراحی مانند فیزیوتراپی، تغییرات در سبک زندگی، داروها، تزریقات موضعی (مانند استفاده از کورتیکواستروئیدها) و در موارد شدیدتر، جراحی شامل تعویض مفصل با جراحی پروتز شانه میشود. هدف از درمان، بهبود کیفیت زندگی شما و کاهش درد و محدودیت حرکت شانه است. برای انتخاب روش درمان مناسب، مشاوره با پزشک تخصصی مربوطه الزامی است.
روشهای درمانی غیر دارویی
اگر شما دچار آرتروز شانه هستید ابتدا به سراغ روشهای خود مراقبتی برای کنترل علائم و نشانههای بیماری خود بروید:
- فعالیتهای جسمانی خود را تغییر دهید زیرا تغییر دادن نحوه تکان دادن بازو باعث میشود که از بروز درد جلوگیری شود.
- انجام دادن جلسات فیزیوتراپی و ورزشهای توان بخشی را فراموش نکنید. کشش و تقویت عضلاتی که از شانه شما محافظت میکند باعث میشود از میزان فشاری که به مفصل وارد میشود کاسته گردد. این تمرینات ورزشی همچنین به بهبود دامنه حرکات شما کمک خواهند کرد.
- از کمپرس سرد یا گرم استفاده کنید ۲ تا ۳ بار در طول روز از کمپرس یخ یا گرم استفاده کنید و آن را به مدت ۲۰ دقیقه روی شانه خود قرار دهید تا از میزان التهاب آن کاسته شود و درد شما بهبود پیدا کند یا شانه خود را با یک حوله گرم و مرطوب ببندید یا از پدر گرمایی استفاده کنید تا مفصل شما تسکین پیدا کند و توانایی حرکتی آن افزایش یابد.
- از روشهای درمانی تکمیلی از قبیل طب سوزنی، ماساژ درمانی یا یوگا برای بهبود توانایی حرکتی و کنترل درد خود استفاده کنید.
روشهای درمانی دارویی
روشهای درمانی که برای تسکین علائم و نشانههای آرتروز شانه وجود دارد عبارت است از مصرف قرص، استفاده از پماد یا لوسیون یا تزریق دارو به درون مفصل. برخی از این داروها عبارتند از:
- داروهای مسکن از قبیل استامینوفن و داروهای ضد التهاب مانند داروهای غیر استروئیدی ضد التهاب که میتوانند به تسکین درد کمک کنند.
- داروهای مسکن موضعی از قبیل ژل غیر استروئیدی ضد التهاب میتواند به کاهش درد شانه کمک کند.
- استروئید قوی ترین داروی ضد التهاب است که میتوان آن را به درون مفصل شانه تزریق کرد. تزریق استروئید میتواند به طرز قابل توجهی باعث کاهش التهاب و درد شود اما اثرگذاری آن موقت است.
روشهای درمانی جراحی
اگر پس از تجربه فیزیوتراپی و درمان دارویی، درد و توانایی حرکتی شانه شما بهبود نیابد، پزشک ممکن است عمل جراحی را برای شما در نظر بگیرد. این تصمیم بستگی به شدت علائم شما، نتایج تستها و ارزیابی کامل پزشک خواهد داشت. عمل جراحی ممکن است شامل تعویض مفصل شانه با استفاده از پروتز، ترمیم بافتهای آسیب دیده مانند روتاتور کاف، یا اصلاح مشکلات دیگری که باعث درد و محدودیت در حرکت شانه شدهاند، باشد. قبل از تصمیم گیری در مورد جراحی، پزشک شما باید مزیتها و معایب احتمالی این روش را به شما توضیح دهد و شما باید با او درباره تمام سوالات و نگرانیهایتان مشورت کنید. در نهایت، انتخاب درمان مناسب برای شما بستگی به وضعیت شما و توصیههای پزشکتان خواهد داشت.
- از عمل جراحی آرتروسکوپی برای پاک سازی فضای داخل مفصل و خارج کردن زائدههای استخوانی و اجزای غضروف استفاده میشود. آرتروسکوپی باعث تسکین درد میشود اما نمیتواند آرتروز شانه را درمان کند.
- در مواردی که مفصل گلنوهومرال دچار آرتروز پیشرفته باشد پزشک جراحی تعویض مفصل را توصیه خواهد کرد. در این روش سر استخوان هومروس با یک توپی مصنوعی عوض خواهد شد و قسمت کاسه مانند این ناحیه نیز توسط یک قطعه مصنوعی تعویض میشود. در جراحی آرتروپلاستی فقط سر استخوان هومروس تعویض خواهد شد و بقیه اجزا حفظ میگردد.
- از آرتروپلاستی بخش برداری برای درمان آرتروز پیشرفته مفصل آخرمی ترقوه ای استفاده میشود. در این عمل جراحی بخش کوچکی از انتهای استخوان ترقوه برداشته میشود و این ناحیه به تدریج توسط بافت اسکار پر خواهد شد.
آیا فیزیوتراپی در درمان آرتروز شانه مفید است؟
با توجه به علائم و نشانههایی که دارید فیزیوتراپی برای ماساژ درمانی، انجام تمرینات تقویتی و کششی و حرکات سبک توصیه میشود. این روشهای درمانی از بروز آتروفی عضلانی، شانه یخ زده و تحلیل رفتگی بیشتر مفصل جلوگیری میکنند. تمرینات کششی و تقویت کننده بسیار مفید هستند و هدف از انجام آنها بهبود قابلیت حرکتی مفصل و تقویت عضلات روتاتور کاف و اسکاپولا است. در بلند مدت نیز باعث کاهش درد و افزایش توانایی حرکتی مفاصل شانه خواهد شد. برنامه درمانی شما شامل تمرینات تقویتی و مخصوص تعادل، استفاده از سوزن خشک، طب سوزنی و تکنیکهای مخصوص به حرکت درآوردن مفصل است. متخصص فیزیوتراپی از الکتروتراپی برای تسکین درد و تسریع فرآیند بهبود استفاده میکند. استفاده از چسب کینزیو و پد گرمایی نیز کمک کننده است. اگر درد دارید یا دچار آرتروز شانه هستید بهتر است تا دیر نشده به پزشک مراجعه کنید چرا که درمان به موقع از بروز عوارض جانبی جلوگیری میکند و باعث بهبود عملکرد مفصل خواهد شد. به پزشک مراجعه کنید تا شرایط شما را ارزیابی کند و اقدامات درمانی لازم را انجام دهد. هرچه دیرتر به فکر درمان باشید ریسک ناتوانی جسمانی و آسیب دیدگی بیشتر افزایش خواهد یافت.
