مفصل زانو، بزرگترین و پیچیدهترین مفصل در بدن ما است. این مفصل همچنین مانند مفاصل دیگر بدن، مستعد آسیبدیدگی است چرا که در عین حال که دامنه حرکتی وسیعی دارد، وزن و فشار زیادی را تحمل میکند.
زمانی که ما راه میرویم ، زانوی ما وزنی معادل 1.5 برابر وزن واقعی بدن ما را تحمل میکند، به همین ترتیب، بالا رفتن از پلهها،3 الی 4 برابر و انجام حرکت اسکات (بلند شدن روی زانوها) تا 8 برابر وزن بدن روی زانو فشار وارد میکند.
زانو یک مفصل سینوویال است که استخوان فمور، یعنی استخوان ران پا که بلندترین استخوان بدن است، را به استخوان تیبیا، یعنی استخوان ساق پا و دومین استخوان بلند بدن، متصل میکند. در داخل مفصل زانو در واقع دو سطح مفصلی وجود دارد: سطح مفصلی تیبیافمورال که بین استخوان ران و ساق پا است و سطح مفصلی پتلافمورال که بین استخوان ران پا و کشکک زانو است. این دو در کنار یکدیگر اجازه میدهند که مفصل زانو مانند یک لولا عمل کند و خم و راست شود و به طرفین چرخش داشته باشد.
مشکلات و آسیبهای زانو بسیار رایج هستند و ممکن است در هر سنی رخ دهند. بروز آسیبدیدگی یا بیماری در زانوها میتواند منجر به اختلالاتی در روند زندگی شما شود، از محدودیت در شرکت در فعالیتهای ورزشی تا مشکلات در انجام کارهای روزمره مانند بلند شدن از صندلی یا راه رفتن.
متخصصین ما در کلینیک تخصصی طب فیزیکی و توانبخشی زانو بسیار به این موضوع توجه دارند که شما زانوی آسیبدیدهی خود را چگونه طی فعالیتهای روزانهی خود به کار میگیرید. ممکن است متخصصین ما برای بررسی این موضوع، از تستهای خاصی مانند تست HOP و 6 دقیقه راه رفتن و یا تست TUG استفاده کنند.
فیزیوتراپیست ما بر اساس سوابق پزشکی شما و نتایج ارزیابی و معاینهی شما، یک برنامهی اختصاصی برای توانبخشی شما طرحریزی میکند که شامل درمانهای مختلفی از جمله تمرینات ورزشی، لیزردرمانی و شاکویوتراپی میشود.
آناتومی زانو
با استفاده از لغات و اصطلاحات آناتومی میتوانیم اجزای مختلف بدن را به طور واضح و مشخص توصیف کنیم و موقعیت آنها، محل قرارگیری آنها و حتی راستای آنها را تعیین کنیم. پزشک شما به جای آن که بگوید زانوی بیمار درد میکند، میتواند بگوید “ناحیهی قدامی و خارجی زانوی بیمار درد میکند” و بدین ترتیب پزشک دیگر به راحتی متوجه میشود که کدام قسمت از زانوی شما درد میکند. در ادامه با برخی از اصطلاحات پرکاربرد که جراحان برای زانو به کار میبرند آشنا میشویم:
- قدامی. به معنای قسمت جلویی زانو
- خلفی. از این کلمه برای بیان قسمت پشتی زانو استفاده میشود. این کلمه همچنین برای توصیف فضای پشتی کشکک زانو که با استخوان فمور در تماس است نیز به کار میرود.
- داخلی. قسمت جانبی زانو که با زانوی دیگر در تماس است. در واقع اگر دو زانوی خود را به هم بچسبانید بخشهای داخلی زانو با یکدیگر تماس خواهند داشت.
- خارجی. قسمت جانبی زانو که با زانوی دیگر در تماس نیست و از آن دور است (مخالف قسمت میانی)
ساختارهای مختلف زانو
قسمتهای اصلی زانو شامل استخوانها، رباطها، تاندونها، غضروف میان مفصلی و کپسول مفصلی هستند. تمامی این قسمتها حاوی مادهای به نام کلاژن هستند. کلاژن به عنوان تارهای فیبروزی در تمامی بخشهای بدن حضور دارد. با افزایش سن، این تارهای کلاژنی تحت تأثیر فرسایش قرار میگیرند.
استخوانهای زانو
وظیفهی استخوانهای زانو حفظ قدرت، ثبات و انعطافپذیری زانو است. مفصل زانو از چهار استخوان تشکیل شده است.
- تیبیا یا درشتنی. این استخوان که معمولا با نام استخوان “ساق پا” نامیده میشود، از مچ پا تا زانو ادامه دارد. در قسمت بالای استخوان تیبیا دو غضروف هلالی شکل به نام مینیسک قرار دارند که فشارهای وارده به زانو را جذب میکنند و به حفظ ثبات زانو کمک میکنند.
- کشکک زانو. کشکک زانو یک استخوان نسبتاً مسطح و مثلثی شکل است. استخوان کشکک در هنگام حرکت ران پا، روی استخوان ران سر میخورد. وظیفهی کشکک زانو، کاهش ساییدگی بین استخوانها و عضلات پا در حالات خمیده و صاف است. کشکک زانو همچنین از قسمت اصلی مفصل زانو، حفاظت میکند.
- فمور. به این استخوان معمولاً استخوان ران گفته میشود که بلندترین، بزرگترین و مستحکمترین استخوان در بدن است. قسمت پایینی این استخوان حالتی کروی شکل دارد که به آن کندیل گفته میشود.
- نازکنی یا فیبولا. فیبولا یک استخوان بلند و نازک در قسمت خارجی ساق پا است و به موازات درشتنی قرار دارد.
رباطهای زانو
وظیفهی رباطهای زانو، اتصال استخوان به استخوان و کمک به قدرت و ثبات زانو است.
- رباط جانبی داخلی. این رباط قسمت داخلی استخوان ران را به قسمت داخلی استخوان ساق پا (درشتنی) وصل میکند و حرکت جانبی زانو را محدود میکند.
- رباط جانبی خارجی. این رباط قسمت خارجی استخوان فمور را به قسمت خارجی استخوان نازکنی متصل میکند. این رباط نیز حرکات جانبی مفصل زانو را محدود میکند.
- رباط صلیبی قدامی. این رباط در مرکز زانو قرار دارد این رباط کاملاً در قسمت داخلی مفصل و در جلوی رباط صلیبی خلفی قرار دارد.
- رباط صلیبی خلفی. این رباط قویترین رباط زانو است که استخوانهای ساق پا و ران پا را به هم متصل میکند.
- رباط کشکک ران. این رباط کشکک زانو را به استخوان ساق پا متصل میکند.
تاندونهای زانو
تاندونها از بافتهای ارتجاعی تشکیل شدهاند و در واقع جزء از بافت عضلانی هستند که ماهیچه را به استخوان متصل میکنند. تاندونها در زانو وظیفهی حفظ ثبات مفصل را بر عهده دارند. دو تاندون اصلی و حیاتی که ماهیچههای اطراف زانو را به استخوانهای زانو متصل میکنند، شامل تاندونهای چهارسرران و تاندون کشکک زانو هستند.
غضروف زانو
ماهیچههای اطراف زانو
عضلات پا از جمله عضلات چهار سر رانی و همسترینگ، موجب ثبات مفصل زانو ، حفظ راستای صحیح آن و کمک به حرکت کردن آن میشوند. به طور کلی عضلات ران پا به دو دسته تقسیم میشوند: عضلات چهارسررانی و عضلات همسترینگ.
مشکلات زانو
چنانچه فشار یا ضرباتی به زانو وارد شود، ممکن است مفصل زانو فرسایش یا ساییدگی کند، که میتواند به مشکلات ورزشی و آسیبهای دیگری منجر شود. بهتر است از حفاظت مناسبی برای زانو استفاده کنید تا از این مشکلات جلوگیری کنید.
علائم
- تورم. یکی از شایعترین علائمی که در نتیجه آسیبها و مشکلات زانو ایجاد میشود، تورم و آبآوردن زانو است. تورم زانو دارای دو نوع است، در حالت اول زانوی شما مایع سینوویال بیش از حدی را تولید میکند (که به آن آبآوردن زانو گفته میشود) و در حالت دیگر، علت ورم زانو خونریزی در داخل مفصل است.
- قفل شدن زانو. قفل شدن زانو زمانی رخ میدهد که چیزی در زانو مانع از راست کردن کامل زانو میشود. این عامل معمولاً یک تکه بافت جدا شده (مانند استخوان یا غضروف) است که در داخل فضای مفصلی رها شده است. این تکه میتواند به کوچکی یک دانهی شن یا به بزرگی یک سکهی 25تومانی باشد. نوع دیگر قفل شدن زانو زمانی است که زانو به حدی آسیب شدید دیده است که شما نمیتوانید آن را حرکت دهید. در این موارد بهترین راه درمان، استراحت کردن و سرمادرمانی است. معمولاً قفل شدن زانو با تورم زانو همراه نیست.
- خالی کردن زانو. اگر کشکک زانوی شما دچار دررفتگی شود و برای یک لحظه از راستای اصلی خود منحرف شود، باعث میشود که عضلات ران شما کنترل خود را از دست بدهند و شما احساس ناپایداری در زانوی خود بکنید. منظور از احساس ناپایداری این است که حس کنید زانوی شما نمی تواند وزن بدن شما را تحمل کند و اصطلاحاً زانو خالی میکند.
- صدا دادن زانو (تقتق یا صدای ساییدگی). صداهایی که از زانو شنیده میشوند در صورتی که با درد همراه نباشند، جایی برای نگرانی ندارند. این صداها احیاناً به علت وجود یک بافت ریز است که در داخل مفصل زانو رها شد و هیچ درد و آسیبی برای زانو ایجاد نمیکند.
- یکی از علل درد زانو میتواند حادثههایی باشد که باعث فشار یا ضربه به زانو میشوند. در صورتی که درد شما با فعالیت بیشتر بیشتر میشود، این نشانگر وجود التهاب تاندونها یا شکستگی فشاری است. در صورتی که درد و حساسیت به لمس با تورم زانو همراه باشد، ممکن است نشانههایی از آسیب جدیتری مانند پارگی یا کشیدگی رباط باشد. همچنین، درد زانو میتواند ناشی از آسیب و اسپاسم عضلانی باشد که باید به طور جدی مورد بررسی قرار گیرد.
اختلالات پاتالوژیکی و بیماریهای زانو
- استئوکوندریت
- آرتروز زانو. این بیماری بر اثر بالا رفتن سن و فرسایش تدریجی مفصل و تحلیل رفتن غضروف مفصلی ایجاد میشود و موجب بروز علائمی مانند درد و خشکی زانو و تورم میشود.
- آرتروز عفونی
- کندرومالاسی یا نرمی کشکک زانو. این بیماری موجب درد و التهاب غضروف زیر کشک زانو میشود. کندرومالاسی یکی از علل شایع زانو درد در افراد جوان است.
- نقرس زانو. نقرس یکی از انواع آرتروز است که بر اثر تجمع کریستالهای اوریکاسید در مفصل ایجاد میشود. گاهی اوقات با بروز حملهی نقرسی، زانو دچار تورم و درد بسیار شدید میشود.
- سندرم پلیکا
- روماتیسم زانو. روماتیسم یک بیماری خودایمنی است که باعث بروز آرتروز در بسیاری از مفاصل بدن از جمله زانو میشود. در صورتی که برای درمان روماتیسم اقدامی صورت نگیرد، این بیماری موجب آسیب دائمی به مفاصل بدن میشود.
آسیبهای زانو
- آسیب رباط صلیبی قدامی (ACL). رباط صلیبی قدامی، نقش بسیار مهمی در حفظ ثبات زانو دارد. پارگی رباط صلیبی قدامی معمولا موجب “خالی کردن زانو” میشود. در صورتی که آسیب وارد شده به ACL شدید باشد، لازم است که با انجام جراحی ترمیم شود.
- پارگی مینیسک زانو
- آسیب رباطهای جانبی داخلی و جانبی خارجی (LCL و MCL)
- آسیب رباط صلیبی خلفی (PCL. رباط صلیبی خلفی نسبت به رباط صلیبی قدامی، نقش کمتری در حفظ ثبات زانو دارد و معمولا نیز کمتر آسیب میبیند. در اغلب موارد به جای جراحی از تکنیکهای فیزیوتراپی برای درمان آسیبهای PCL استفاده میشود.
- آسیبهای کشکک زانو
- دررفتگی کشکک زانو و کجی کشکک زانو
- پارگی تاندون کشکک زانو
- شکستگی فشاری و شکستگی ناشی از ضربه
آسیبهای مزمن (در نتیجه فعالیتهای تکراری)
- سندرم پتلافمورال (زانوی دوندگان) لینک شود به مقاله زانوی دوندگان
- تاندنیت
- بورسیت
- سندرم ایلیوتیبیال
- بیماری ازگود اشلاتر
