اسکولیوز یک ناهنجاری در ستون فقرات است که باعث چرخش و خم شدن ستون فقرات میشود. برای برخی افراد، این انحراف با رشد و افزایش سن تشدید میشود و باید از بریس استفاده کنند. برای تعداد کمی دیگر از افراد نیز انجام عملهای جراحی برای ترمیم اسکولیوزیس ضرورت پیدا میکند. از هر 1000 کودک یک نفر ممکن است به این عارضه مبتلا شود.
انواع اسکولیوز ایدیوکاتیک
اسکولیوز مربوط به دوران کودکی
انحراف ستون فقرات در دوران کودکی قبل از دو سالگی شکل میگیرد و در اکثر موارد (9 مورد از 10) بهبودی خود به خود دارد. این نوع اسکولیوز بسیار نادر است.
علت ابتلا به این نوع اسکولیوز هنوز مشخص نیست، اما برخی عوامل مانند وضعیت تولد و وضعیت خواب پس از تولد ممکن است احتمال ابتلا به این نوع انحراف را در ستون فقرات بیشتر کنند و در پسران شیوع بیشتری داشته باشد. این نوع انحراف با اقدامات سادهای مانند کشیدن و تغییر وضعیت خوابیدن بهبود مییابد. تشخیص و درمان به موقع بسیار اهمیت دارد، زیرا در بیشتر موارد انحرافهای کم ستون فقرات به طور کامل قابل درمان هستند. این کودکان باید توسط جراح ستون فقرات کودکان معاینه شوند و معمولاً در بیمارستان تحت اقدامات فیزیوتراپی قرار میگیرند. والدین نیز به وضعیتهای مورد نیاز کودکان آموزش داده میشوند. افراد مبتلا به اسکولیوز پیشرونده باید در زمان شروع بیماری تحت درمان قرار بگیرند.
اسکولیوز آیدیوپاتیک نوجوانی
این نوع اسکولیوزیس بین سنین 2 تا 10 سالگی ایجاد میشود و یک نوع نادر از انحراف ستون فقرات است.
اسکولیوزیس آیدیوپاتیک بزرگسالی
این نوع اسکولیوز در اوایل دوران بزرگسالی اتفاق میافتد و در دختران بیش از پسران دیده میشود البته احتمال ابتلا به انحرافهای بسیار کم ستون فقرات در دختران و پسران برابر است. 90 درصد افراد مبتلا به این نوع اسکولیوز که به کلینیک مراجعه میکنند، دختر هستند.
ابتلا به اسکولیوزیس اولین مرتبه چه موقع مشخص میشود؟
اسکولیوز معمولاً در سنین 6 تا 7 سالگی آغاز شده و با افزایش سن به تدریج تشدید میشود. والدین گاهی اوقات متوجه عدم تقارن در ارتفاع شانهها یا نابرابری برجستگیهای مفصل ران میشوند. کودکان ممکن است متوجه شوند که لباسهای آنها در هر طرف بدنشان متفاوت به نظر میرسند یا یک طرف کمر آنها در هنگامی که مینشینند برجستهتر میشود. در بیشتر بیماران، ابتلا به اسکولیوز با دید غیرحرفهای به سختی تشخیص داده میشود. این عارضه معمولاً توسط پزشک عمومی و در خلال معاینات دورهای کودک یا در هنگام غربالگری در مدرسه تشخیص داده میشود.
علت ابتلا به اسکلیوزیس چیست؟
در 10 درصد از بیماران، اسکولیوزیس ممکن است با بیماریهای دیگری نظیر اسپینا بیفیدا، فلج مغزی یا دیستروفی عضلانی همراه باشد اما علت ابتلا به اسکولیوز در بیشتر بیماران با هیچ بیماری دیگری ارتباط ندارد. در اسکولیوز آیدیوپاتیک، هر استخوان عادی به نظر میرسد اما استخوانها روی یکدیگر چرخیدهاند و باعث انحراف ستون فقرات شدهاند.
با این که والدین بیشتر بیماران مبتلا به اسکولیوز دچار این عارضه نیستند، برخی محققان بر این باورند که ابتلا به اسکولیوز آیدیوپاتیک به دلیل بخشی از آرایش ژنتیکی است. اگر فردی به اسکولیوز مبتلا باشد، نمیتوان به طور قطع گفت که فرزند او نیز به این عارضه مبتلا میشود اما احتمال آن بیش از سایر افراد است.
علائم و نشانههای ابتلا به اسکولیوز
گاهی اوقات میتوان به راحتی اسکولیوز را تشخیص داد؛ این بیماری باعث انحراف ستون فقرات میشود که منجر به کج شدن بدن به سمت چپ یا راست میشود. اگر شما از اسکولیوز رنج میبرید، به نوعی به سمتی خم شدهاید. در برخی افراد مبتلا به اسکولیوز، ارتفاع یک شانه بالاتر از شانه دیگر است یا یک تیغه شانه بیشتر از دیگری برون زده است. اگر ستون فقرات شما چرخیده باشد، در زمانی که خم میشوید، یک طرف قفسه دندههای شما بیرون میزند. اسکولیوز بیشترین موارد آن قابل مشاهده نیست و به همین دلیل پزشک، برای بیمار، معاینه اسکولیوز را به عنوان بخشی از چک آپ دورهای انجام میدهد.
فرایند تشخیص ابتلا به اسکولیوزیس
سوابق پزشکی
اگر احتمال ابتلا به اسکولیوز وجود داشته باشد بیمار باید تحت معاینه پزشکی قرار گیرد. پزشک احتمالاً سؤالاتی از بیمار میپرسد که برخی از آنها در مورد سوابق خانوادگی او در ابتلا به این عارضه است، همچنین از بیمار در مورد ضعف و درد یا بیماریهایی که به آنها مبتلا است سؤالاتی پرسیده میشود.
معاینه بالینی
معاینه بالینی شامل بررسی و ارزیابی انحنای ستون فقرا از جلو، پشت و طرفین میشود. معمولاً بیماران برای انجام این معاینه باید لباسهای خود را از کمر به بالا در آورند تا پزشک بتواند به دقت، انحنای ستون فقرات آنها را مشاهده و ارزیابی کند و هرگونه ناهنجاری، ناترازی کمر یا هر گونه ناهنجاری فیزیکی دیگر را در آن شناسایی کند.
از فردی که مورد معاینه قرار گرفته است خواسته میشود که خم شده و سعی کند که انگشتان پای خود را لمس کند. این وضعیت باعث میشود که انحنای ستون فقرات بهتر دیده شود. پزشک همچنین تقارن بدن بیمار را بررسی کرده و ارتفاع شانههای او را ارزیابی کرده و با هم مقایسه میکند همچنین وی انحنای ستون فقرات را از طرفین و حین خم شدن به یک سمت مورد بررسی قرار میدهد. پزشک ممکن است قدرت، دامنه حرکتی و رفلکسهای عضلانی بیمار را نیز مورد ارزیابی قرار دهد.
ارزیابی به وسیله اشعه ایکس (آزمایشهای تصویری)
پزشک در صورتی که بیمار دچار انحراف شدید ستون فقرات باشد و احتمال ابتلای وی به اسکولیوزیس، کمر درد غیرعادی یا هر علامت دیگر مرتبط با سیستم اعصاب مرکزی (مغز و نخاع) مانند مسائل مرتبط با کنترل مثانه و روده وجود داشته باشد ممکن است دستور انجام عکسبرداری به وسیله اشعه ایکس را بدهد. این ناهنجاریها معمولاً در هنگام انجام معاینات فیزیکی و بررسی علائم تشخیص داده میشوند. عکسبرداری به وسیله اشعه ایکس در حالی انجام میشود که بیمار پشت به دستگاه اشعه ایکس میایستد و سپس عکسی از کل ستون فقرات بیمار گرفته میشود.
اندازهگیریها از روی عکس گرفتهشده به وسیله اشعه ایکس انجام شده و به پزشک در تعیین اندازه انحنای ستون فقرات کمک میکند و از این طریق پزشک میتواند در مورد لزوم انجام اقدامات درمانی و روش درمان تصمیمگیری نماید. عکسهای گرفتهشده به وسیله اشعه ایکس به عنوان عکسهای مرجع در جلسات بعدی به کار برده میشود و پزشک میتواند از این طریق و با مقایسه با عکسهایی که در جلسات بعدی گرفته میشود، پیشروی انحراف ستون فقرات و اثربخشی روشهای درمانی به کار برده شده را بررسی نماید.
اگر پزشک هر گونه تغییری را در عملکرد عصبها تشخیص دهد ممکن است دستور انجام آزمایشهای تصویری دیگر نظیر ام آر آی (تصویربرداری رزونانس مغناطیسی) یا سی تی اسکن (توموگرافی کامپیوتری) را به منظور بررسی دقیقتر مهرهها و عصبهای ستون فقرات بدهد.
اسکولیوز چگونه درمان میشود؟
زمانی که ابتلا به اسکولیوز آیدیوپاتیک تشخیص داده شد، اقدامات درمانی بر اساس میزان انحراف و احتمال افزایش رشدان انجام میشود.
مشاهده
از ستون فقرات افرادی که هنوز در حال رشد هستند و انحنای ستون فقرات آنها کمتر از 25 درجه است باید هر 5 ماه یک مرتبه به وسیله اشعه ایکس عکسبرداری شود. اقدامات درمانی بعدی مانند استفاده از بریسها یا انجام عملهای جراحی فقط زمانی ضرورت مییابد که پیشروی انحراف ستون فقرات ادامه داشته باشد. اگر دوره رشد بیمار به اتمام رسیده باشد باید عکسبرداری به وسیله اشعه ایکس تا زمانی که پیشروی در بیماری دیده نشود به طور سالانه انجام شود.
استفاده از بریسها
انحراف ستون فقرات بین 25 تا 40 درجه را میتوان برای افرادی که هنوز در حال رشد هستند با استفاده از بریسها درمان نمود. از بریسها برای حفظ انحنای ستون فقرات و جلوگیری از پیشروی آن در دوران رشد استفاده میشود. بریسها، انحنای ستون فقرات را اصلاح نمیکنند اما آنها را تا پایان دوران رشد بیمار در سطحی قابل قبول نگه میدارند. بریس هیچ موقع برای فردی که دوران رشد او به اتمام رسیده است مورد استفاده قرار نمیگیرد. بیشتر بریسهایی که امروزه مورد استفاده قرار میگیرند کمحجم و سبک هستند و استفاده از آنها راحتتر و مقبولتر از بریسهای نسل قبل است.
عمل جراحی
معمولاً افرادی که هنوز در حال رشد هستند و انحراف ستون فقرات آنها بین 45 تا 50 درجه است باید تحت عمل جراحی قرار گیرند. همچنین افراد بالغی که پیشروی انحراف ستون فقرات آنها فراتر از 50 درجه ادامه مییابد یا افرادی که کمر درد شدید دارند باید تحت عمل جراحی قرار گیرند. با این که به ندرت نیاز به انجام عملهای جراح است اما در صاف کردن ستون فقرات و پیشگیری از پیشروی انحراف (که ممکن است مهلک باشد) اقدامی بسیار مؤثر و موفق است.
سؤالات رایج
آیا ابتلا به اسکولیوز بر سلامت عمومی من تأثیر میگذارد؟
ابتلا به اسکولیوز مشکل مهمی برای بقیه قسمتهای بدن ایجاد نمیکند. این عارضه بر عملکرد عصبها، قلب و ارگانهای داخلی دیگر بدن تأثیر ندارد. انحنای صدری بیش از 60 درجه ممکن است تأثیری جزئی در عملکرد ریهها داشته باشد اما این تأثیر حتی در زمانی که ورزش میکنید نیز قابل توجه نیست. انحرافهای شدید ستون فقرات که بیش از 100 درجه هستند ممکن است باعث کاهش عملکرد ریهها شده و توانایی ورزش کردن را محدود کنند.
آیا اسکولیوزیس دردناک است؟
بسیاری از افراد مبتلا به اسکولیوز دچار کمر درد خفیفی میشوند. این درد معمولاً وسط انحنای ستون فقرات یا در نزدیکی این نقطه و پس از یک روز طولانی یا پس از انجام فعالیتهای سنگین احساس میشود. این درد پس از استراحت بهبود مییابد و در انجام فعالیتهای روزمره فرد اختلال ایجاد نمیکند. غالباً نیازی به مصرف دارو نیست. اگر انحراف ستون فقرات به سرعت در حال تشدید شدن باشد، ممکن است در قسمت آپکس انحنای ستون فقرات نیز برخی ناراحتیها احساس شود. این قابل درک است زیرا بافت این ناحیه تحت فشار قرار دارد.
آیا ابتلا به اسکولیوز مانع ورزش کردن میشود؟
خیر. بسیاری از افراد مبتلا به اسکولیوز ورزش میکنند. برخی حتی در مسابقات ملی نیز حضور دارند. اسکولیوز باعث ضعف کمر نمیشود. به ندرت ممکن است ابتلا به اسکولیوز در ورزش کردن شما محدودیت ایجاد کند.
آیا در صورت ابتلا به اسکولیوزیس قادر به انجام برخی مشاغل نیستم؟
همانند ورزش کردن، ابتلا به این عارضه محدودیت مهمی در انجام وظایف شغلی شما ایجاد نمیکند ولی بهتر است از انجام کارهایی که نیاز به فعالیت فیزیکی سنگین و شدید دارند پرهیز کنید. برخی کارفرمایان مانند نیروهای نظامی و پلیس ممکن است قبل از استخدام افراد مبتلا به اسکولیوز از آنها گزارش پزشکی بخواهند.
آیا با انجام تمرینات ورزشی میتوان اسکولیوز را درمان کرد؟
در حال حاضر هیچ تمرین ورزشی تأییدشدهای برای کاهش اسکولیوز یا جلوگیری از تشدید انحراف ستون فقرات در بلند مدت وجود ندارد. اگر چنین تمریناتی وجود داشت، قطعاً در مقالات پزشکی منتشر شده در مجلات پزشکی مورد حمایت و توجه قرار میگرفت که در این مورد اینگونه نیست. با این حال، باید توجه داشت که تمرینات ورزشی میتوانند به تقویت عضلات بدن کمک کنند و در مدیریت کمردرد ناشی از ابتلا به اسکولیوز در بزرگسالی مؤثر باشند.
آیا بارداری باعث تشدید اسکولیوز میشود؟
بارداری باعث تشدید انحراف ستون فقرات نمیشود.
آیا حمل کیفهای سنگین مدرسه روی یک شانه باعث ابتلا به اسکولیوز میشود؟
حمل کیفهای سنگین مدرسه یا حمل مستمر کیفهای سنگین روی یک شانه باعث ابتلا به اسکولیوزیس نمیشود اما برای پیشگیری از ایجاد درد در قسمت پایین کمر به کودکان توصیه میشود که از بلند کردن اجسامی که بیش از 5 درصد وزن بدن آنها است خودداری کنند.
علت ابتلا به اسکولیوز در بزرگسالان چیست؟
بزرگسالان نیز ممکن است به دلیل پیشروی کند اسکولیوز در دوران کودکی که تحت درمان قرار نگرفته است یا به دلیل این که ستون فقرات آنها به دلیل افزایش سن، انحراف پیدا کرده است دچار اسکولیوز در ناحیه کمر شوند که به آن “دی نوو” گفته میشود. این نوع اسکولیوز به دلیل تحلیل تدریجی مفاصل در پشت ستون فقرات و همچنین تحلیل دیسکها در قسمت جلوی ستون فقرات ایجاد میشوند. با این که این یک فرایند طبیعی و ناشی از افزایش سن است و ممکن است هر کسی به آن مبتلا شود اما فقط برخی افراد ممکن است همراه با این فرایند به اسکولیوز نیز مبتلا شوند.
چه مشکلات دیگری در ادامه زندگی ممکن است به دلیل ابتلا به اسکولیوز پیدا کنم؟
مشکلات مرتبط به اسکولیوز در ادامه زندگی به اندازه و محل انحراف در ستون فقرات بستگی دارد. به طور عمومی، افرادی که انحراف ستون فقرات آنها کمتر از 30 درجه است به اندازه افرادی که به اسکولیوز مبتلا نیستند در معرض کمر دردهای احتمالی قرار دارند. افرادی که انحراف ستون فقرات آنها بیشتر بوده (بیش از 50 تا 60 درجه) و تحت درمان نیز قرار نگرفتهاند بیش از سایرین ممکن است در معرض ابتلا به کمر درد به خصوص در قسمت پایین کمر باشند. علت بروز کمر درد شدید در افراد مبتلا به اسکولیوز باید به دقت مورد ارزیابی و بررسی قرار گیرد. افراد سالمند مبتلا به اسکولیوز ممکن است به دلیل ابتلا به آرتروز یا بیماریهای مرتبط با دیسکها در ستون فقرات دچار کمر دردهای شدیدتری شوند. اسکولیوز شدید ممکن است با کاهش عملکرد ریهها به دلیل کج شدن و گرفتگی قفسه دندهها همراه باشد.
