خار پاشنه عبارت است از یک انباشتگی و تودهی کلسیمی که منجر به ایجاد یک برآمدگی استخوانی در زیر پاشنهی پا میشود. در یک عکس رادیولوژی، میتوان دید که یک خار پاشنه توانسته است تا حدود 2.5 سانتیمتر جلوآمده باشد. اگر هیچ علائمی در عکس رادیولوژی قابلرؤیت نباشد، این وضعیت گاهی تحت عنوان سندروم خار پاشنه شناخته میشود.
اگر خار پاشنه اغلب بدون درد است اما ممکن است گاهی باعث درد در پاشنه پا شود. این دردها بیشتر با فاسئیت پلانتار (plantar fasciitis) یا التهاب رباط کف پا ارتباط دارند که التهابی دردناک در نوار فیبروز بافت پیوندی (فاسیت کف پا) است که در پایین کف پا قرار دارد و استخوان پاشنه را به برجستگیهای جلوی کف پا متصل میکند. برای پیشگیری از خار پاشنه باید کف مناسب بپوشید، وزنتان را کنترل کنید، از ورزش کردن روی سطح سخت خودداری کنید و انعطافپذیری عضلات و مفاصل پا و کف پایتان را حفظ کنید.
خار پاشنه مشکلی بسیار شایع در کف پا هست که سالانه صدها هزار نفر به آن مبتلا میشوند…خوشبختانه راهحلهای درمانی کمهزینه و مؤثری برای رفع این مشکل در اکثر افراد وجود دارد. اگر برای بیش از یک ماه دردی در پاشنه احساس میکنید، بهتر است با یک متخصص طب فیزیکی صحبت کنید. پزشک ممکن است درمانهایی محافظهکارانهای را به شما توصیه کند. روشهای درمانی برای خار پاشنه و مشکلات مربوط به آن شامل تمرینات ورزشی، اورتزهای سفارشی ساختهشده، داروهای ضدالتهاب، تزریق کورتون، فیزیوتراپی، شاک ویو تراپی و اولتراسوند تراپی میباشد. اگر این درمانها مؤثر واقع نشوند، ممکن است نیاز به انجام عمل جراحی باشد.
دلیل ایجاد خار پاشنه پا چیست؟
یکی از علل خار پاشنه، رسوبات کلسیمی در زیر استخوان پاشنه است که به صورت توده شکل میگیرند. این فرآیند معمولاً پس از گذشت چندین ماه رخ میدهد و به علت فشارهایی روی عضلات و رباطهای کف پا، کشیدگی رباط کف پا و پارگی مکرر غشایی که استخوان پاشنه پا را میپوشاند، رخ میدهد. خار پاشنهها خصوصاً در میان ورزشکارانی که فعالیت آنها شامل دویدن و پریدن بسیار زیادی میشود، بسیار شایع هستند.
علائم
خار پاشنه اغلب هیچ علائمی ندارد؛ اما اگر قسمتی که خار پاشنه در آن تشکیلشده است ملتهب شود، میتواند با دردی متوسط یا مزمن، خصوصاً در هنگام راه رفتن، قدم زدن یا دویدن و پرش همراه باشد. بهطورکلی، علت درد خود خار پاشنه نیست بلکه آسیب بافت نرم مرتبط با آن میباشد.
بسیاری افراد درد خار پاشنه و التهاب رباط کف پا را مانند ضربهی نوک چاقو یا سوزن در کف پا در هنگام باند شدن از رختخواب در صبح توصیف میکنند (دردی که کمی بعد به دردی مبهم تبدیل میشود). این درد اغلب درد هنگامی گزارش میشود که فرد بعد از مدتی طولانی در حالت نشسته از جای خود بلند میشود.
چه کسانی بیشتر به این عارضه مبتلا میشوند؟
عوامل خطر برای ابتلا به خار پاشنه عبارتاند از:
- ناهنجاریهایی در حالت راه رفتن – که فشار زیادی را روی استخوان پاشنه، رباطها و عصبهای نزدیک به پاشنهی پا وارد میکنند.
- دویدن یا پریدن، خصوصاً روی سطحی سخت
- کفشهایی با سایز و فرمی نامناسب، خصوصاً کفشهایی که قوس کافی و مناسبی ندارند.
- اضافهوزن و چاقی
راههای تشخیص این بیماری
یکی از روشهای تشخیصی برای خار پاشنه، استفاده از سابقهی بیمار و نتایج معاینات فیزیکی است. این تشخیص معمولاً با استفاده از عکسبرداری رادیولوژی تائید میشود اما از روشهای تشخیصی دیگری نیز ممکن است استفاده شود. علاوه بر این، رادیولوژی میتواند شکل یا نوع خار پاشنهای که در قسمت تاندون آشیل یا بیخ رباط کف پا یا همان فاسیت کف پا وجود دارد، نشان دهد. در موارد نادر، ممکن است از روش ام آر آی برای تشخیص خار پاشنه استفاده شود.
راههای برطرف کردن خار پاشنه
راههای درمان خار پاشنه در کودکان و بزرگسالان عبارتاند از:
استراحت
کاهش یا حتی متوقف کردن فعالیتهایی که درد را تشدید میکنند، اولین قدم برای کاهش این درد میباشد. شاید لازم باشد که بیمار برای مدتی از انجام فعالیتهای ورزشی که در آن باید کف پایش را روی سوطح سختی قرار دهد (مانند دویدن یا ایروبیک روی استپ) دست بکشد.
استفاده از یخ
یک بطری آب منجمد یا مقداری یخ را به مدت 20 دقیقه روی پاشنه پا بغلتانید، این کاری مؤثر است. برای کاهش و تسکین درد خار پاشنه، این کار را میتوان 3 الی 4 بار در روز انجام داد.
کفشهای طبی و ارتزها
کفشهایی با کفی ضخیم و بالشتک دار اضافی در زیرا آن میتوانند در هنگام ایستادن و راه رفتن را کاهش دهند. وقتی بیمار گام برمیدارد و پاشنهی پای او به زمین برخورد میکند، فشار بسیار زیادی روی پاشنه وارد میشود که منجر به میکروتروما (پارگی بسیار کوچکی در بافت) خواهد شد. استفاده از یک کفش بالشتک دار یا کفی دار میتواند از این فشار و میکروترومای به وجود آمده با هر گام بکاهد. پدهای پاشنهی سیلیکونی، پدهایی ارزان هستند و پاشنهی پا را کمی بالا میبرند و تکیهگاه خوبی برای آن خواهند بود. اورتزها یا کفیهای کفش سفارشی ساختهشده نیز کمککننده هستند.
اسپلینتهای هنگام خواب
اکثر افراد به صورتی میخوابند که پاهایشان را روبه پایین قرار میگیرد. این حالت باعث شل شدن پاشنهها میشود و یکی دلایل درد پاشنه در هنگام صبح میباشد. استفاده از اسپلینت در هنگام خواب، اگرچه دشوار است، اما بسیار مؤثر خواهد بود و وقتی درد از بین رود دیگر لازم نیست از آن استفاده کنید.
داروهای غیراستروئیدی ضدالتهاب
داروهایی مانند ایبوپروفن یا ناپروکسن کاهشدهندهی درد و التهاب خار پاشنه میباشند. مصرف این داروها برای بیش از یک ماه باید تحت نظر پزشک انجام بگیرد.
تزریق کورتون
یکی از روشهای درمانی برای خار پاشنه، تزریق کورتون است که یک داروی ضدالتهاب قوی استروئیدی است. این دارو میتواند به پاشنه تزریق شود تا درد و التهاب آن کاهش یابد. با این حال، پزشک ممکن است تعداد تزریقهای کورتون را محدود کند زیرا تزریق زیاد این دارو میتواند منجر به مشکلات بیشتری شود.
فیزیوتراپی
پزشک متخصص ممکن است به بیمار توصیه کند که از برنامههای درمانی فیزیوتراپی استفاده کند که تمرکز آنها بیشتر روی کشش عضلات ساق پا و پاشنهی پا میباشد. یک برنامهی فیزیوتراپی، علاوه بر تمرینات ورزشی، میتواند شامل درمانهای تخصصی سرما درمانی، ماساژ درمانی و دارو برای کاهش التهاب اطراف پاشنه باشد.
شاک ویو تراپی (ESWT)
شاک ویوتراپی یکی از رایجترین و مؤثرترین روشهای درمان خار پاشنه است.
شاک ویوتراپی، عبارت است از کاربرد امواج شاک ویو رادیکال قوی (RSWT) از طریق پوست برای تسریع در روند بهبودی، کاهش درد و ترمیم بهتر بافت. این درمان معمولاً تنها چند دقیقه طول میکشد و کاهش درد معمولاً درست بعد از اتمام درمان مشاهده خواهد شد (تأثیر کوتاهمدت) و در روزهای بعد، تسکین درد همچنان ادامه خواهد داشت (تأثیر بلندمدت). شاک ویوتراپی عوارض منفی ندارد و یک درمان غیرتهاجمی میباشد.
اولتراسوند تراپی
درمان با اولتراسوند، بهعنوان درمانی پیشرفته برای خار پاشنه و درد مزمن تاندونها که با این وضعیت همراه است بکار میرود. از درمان با اولتراسوند میتوان برای کاهش درد و از بین بردن آسیبهای قوزک پا و کف پا، با سرعتی دوچندان، استفاده کرد.
امواج اولتراسوند، با نفوذ به پوست و ایجاد لرزشهایی در تاندونها و بافتهای نرم کف پا، موجب گرم شدن ملایم بافت عمیق میشوند که منجر کاهش درد و التهاب و سرعت بخشیدن به روند بهبودی میگردد. درمان اولتراسوند، با افزایش جریان خون و اکسیژن به تاندونها و رباطها، موجب شل شدن عضله و کاهش ورم خواهد شد.
تمرینات و حرکات ورزشی
خار پاشنه با سفت شدن عضلات در کف پا و پشت ساق پا، تشدید میشود. کشش عضلات پشت پا و رباط کف پا، بهترین راه برای تسکین درد ناشی از این وضعیت است.
کشش ساق پا
برای انجام این حرکت، ابتدا در مقابل یک دیوار خم شوید درحالیکه یک زانو صاف باشد و پاشنهی پا روی زمین قرار دارد. پای دیگر را جلوتر ببرید و زانو را خمکنید. برای کشش عضلات ساق پا و رشتهی پاشنه پا، باسن را بهطرف دیوار با کنترل کامل به جلو ببرید. این حالت را برای 10 ثانیه نگهدارید و سپس استراحت کنید. این حرکت را 20 باز برای هر پا انجام دهید. در حین کشیدن عضلات ساق پا، یک کشش قوی در ساق پا باید احساس شود.
کشش رباط کف پا
این کشش در حالت نشسته انجام میشود. پای آسیبدیده را روی زانوی پای دیگر قرار دهید. انگشتان پای آسیبدیده را بگیرید و بهآرامی آنها را بهطرف خود بکشید. اگر گرفتن پا برایتان مشکل است، یک حوله به دور شست پا بپیچانید تا به کشیدن انگشتان به طوفتان کمک کند. دست دیگر را روی فاسیت یا رباط کف پا قرار دهید. هنگام کشش، رباط باید مانند یک نوار محکمی در طول کف پا احساس شود. این کشش را برای 10 ثانیه نگهدارید. حرکت را 20 بار برای هر پا انجام دهید. این تمرین بهتر است در صبح قبل از ایستادن و راه رفتن انجام شود.
جراحی
گاهی یک خار پاشنه را میتوان با روش جراحی برطرف کرد یا یک عمل جراحی برای شل کردن و آزاد کردن رباط کف پا – بنام آزادسازی فاسیت کف پا- انجام داد. این جراحی برای اکثر بیمارانی که از طریق درمانهای کم تهاجم و محافظهکارانه درمان نمیشوند، مؤثر میباشند، اما اگر نکات پیشگیری رعایت نشوند (پوشیدن کفش مناسب، کفی طبی، حرکات کششی و غیره)، علائم ممکن است مجدداً بازگردند.
