اگر دچار درد پایین کمر یا درد در قسمت باسن هستید به طوری که این درد به سمت پایین و رانها حرکت کرده و از زانو در یک پا خارج میشود، پزشک احتمالاً علائم شما را به بیماری “سیاتیک” ارتباط میدهد. سیاتیک، واژهای است که پزشکان برای توصیف درد و حساسیت ناشی از انقباض عصب سیاتیک، استفاده میکنند. این انقباض، معمولاً به دلیل احساس فتق دیسک کمر یا حسهای غیر معمولی است که شامل بیحسی، گزگز کردن، درد و سوزن سوزن شدن و گاهی درد کمری که مانند شوک الکتریکی است، میباشد. درد و این حسها میتوانند در طول عصب سیاتیک و به سمت پا پیش بروند. برحسب اینکه کدام عصب مشخص آسیب دیده باشد، درد ممکن است تنها باسنها را درگیر کرده و یا تمامی پا را متأثر سازد.
گرفتگی عصب سیاتیک کمر و پا
دلایل بسیاری برای کمر درد وجود دارند، و سیاتیک یکی از این دلایل میباشد. سیاتیک، زمانی که آن را با دیگر انواع دردهای عصبی مقایسه میکنیم، به طور خاص منحصر به فرد نیست، چرا که تمامی دردهای عصبی به یک اندازه زیانآور هستند. زمانی که درد عصبی در هر جای بدن اتفاق میافتد، میتواند بسیار شدید و ناتوان کننده باشد. زندگی شما ممکن است به دلیل درد عصبی دچار بالا و پایین شود، بنابراین برای تسکین درد عصبی در گردن یا کمر خود، در ملاقات و مشورت با پزشک تعلل نکنید.
چرا سیاتیک آنقدر دردناک است؟
بیماران غالباً تصور میکنند که وضعیت یگانهای در رابطه با سیاتیک در مقایسه با دیگر انواع دردهای عصبی ستون فقرات وجود دارد، اما اینطور نیست.
درد افسانهای- انفجاری سیاتیک
یکی از دلایلی که درد سیاتیک بیشتری نسبت به سایر عصبهای تحت فشار در بدن ایجاد میکند، این است که بیماری سیاتیک دربرگیرندهی عصب سیاتیک است که بلندترین و بزرگترین عصب در بدن است. اما در 99 درصد موارد سیاتیک، این عصب سیاتیک نیست که فشرده شده است، بلکه ریشهی عصب در ستون فقرات کمری (پایین کمر) قرار دارد و با هم ترکیب میشوند، به صورتی که ستون فقرات را ترک کرده و عصب سیاتیک را شکل میدهند. وقتی بیشتر مردم از سیاتیک صحبت میکنند، منظورشان دردی است که به سمت پا و از مسیر عصب سیاتیک حرکت میکند، اما در حقیقت این مشکل ناشی از یک یا دو ریشهی عصب است که در معرض خطر قرار گرفته اند (معمولاً ریشههای عصب L4 و L5). برای تشخیص دقیق، پزشکان ریشههای عصبی منقبض شده را با استفاده از مکانیابی درد تعیین میکنند و بررسی میکنند که درد به سمت انگشت بزرگ میرود یا به سمت دیگر پا.
منابع دیگر سیاتیک سیگما که بر روی پاها اثر میگذارد
یکی از دلایلی که به سیاتیک توجه بسیاری میشود این است که ریشههای عصب سیاتیک، پاها را تغذیه کرده و شما از پاهای خود استفادههای زیادی میکنید. بیماران ممکن است سیاتیک را در مقایسه با ریشهی منقبض شده در بخشی از بدن که فعالیت کمتری دارد، مانند نیم تنه، دردناکتر احساس کنند. اگر عصب دیگری با استفادهی یکسان با سیاتیک یا عصبی غالب در پا، منقبض شده یا تحریک شود، درد آن مشابه درد سیاتیک خواهد بود.
اسپاسمهای عضلانی، مقصر اصلی هستند
دلیل دیگری که سیاتیک با درد شدید همراه است، اصلاً به انقباض عصب ارتباطی ندارد: آن دلیل اسپاسمهای عضلانی میباشد. زمانی که بیماری با علائم سیاتیک، قوز کرده و نمیتواند به صورت صاف بایستد، این نشانهای از اسپاسم کمر به دلیل تحریک عصب است. در حالی که سیاتیک بر ستون فقرات اثر میگذارد، ماهیچههایی که ممکن است به دلیل آسیب عصبی دچار اسپاسم شوند، عضلات کمری بزرگ و وضعی هستند. به دلیل بزرگ بودن این عضلات، در زمان اسپاسم، آنها را احساس میکنید. از سوی دیگر، اگر یک ریشهی عصب گردن را منقبض کنید، اسپاسم عضلانی بالقوه را به آن شدت احساس نخواهید کرد چرا که عضلات نزدیک به ستون فقرات گردنی، بسیار کوچکتر میباشد (اما اسپاسم گرفتگی گردن همچنان میتواند بسیار دردناک باشد!
عوارض سیاتیک
یکی از علل سیاتیک، تحریک عصبهای مجاور به دلیل کشیدگی و پارگی در دیسکهای بین مهرهای است. در این حالت، دیسک موادی را ترشح کرده و باعث تحریک عصبهای مجاور میشود. همچنین، دیسکها ممکن است به شکل فتقی در آینده دچار مشکل شوند و به شکل مکانیکی عصب را تحریک کنند. در بعضی موارد، مشکلات مشترکی همچون پیچ خوردگی کمر ممکن است باعث بغرنج شدن در تشخیص سیاتیک شود، حتی در صورتی که بیمار هیچ مشکل ریشهی عصبی نداشته باشد، مانند پیچ خوردگی کمر به دلیل بلند کردن اشیاء سنگین که معمولاً مسئلهای عضلانی است و به عصب ربطی ندارد.
علائم
درد سیاتیک در امتداد عصب سیاتیک و معمولاً از پایین کمر به سمت باسن و به سمت رانها و پاها منتشر میشود. یکی از نشانههای سیاتیک کلاسیک درد و نشانههایی است که در زیر زانو و گاهی اوقات درون پاها و انگشت بزرگ پا احساس میشود. معمولاً سیاتیک تنها یک سمت از پایین تنه را تحت تأثیر قرار میدهد.
درد رادیوکال، رادیوکولوپاتی
درد رادیوکال یا رادیوکولوپاتی، عبارتهای دیگری هستند که پزشک در زمان بحث دربارهی سیاتیک به کار میبرد. رادیوکولوپاتی، درد و/ یا احساس ناخوشایندی است که در طول عصب حرکت میکند. زمانی که ریشهی عصب ستون فقرات منقبض شده، در تنگنا قرار گرفته یا آسیب میبیند، ممکن است ملتهب شود. عوارض کمری (پایین کمر) که میتوانند این نوع مشکل را ایجاد کنند شامل تنگی نخاع، تنگی فرامینی یا فتق دیسک باشند.
تشخیص درست برای درمان ضروری است
پزشک دربارهی علائم شما سؤال میپرسد. برخی از این سؤالات به شکل زیر هستند:
- درد چه زمانی شروع شده است؟
- در کجا درد را احساس میکنید؟
- چه فعالیتهایی باعث کاهش یا بدتر شدن درد و علائم میشوند؟
- آیا درد تا پایین پا پیش میرود یا در زانوها متوقف میشود؟
- آیا احساس ضعف یا مور مور شدن در رانها و/ یا پایین پا دارید؟
- درد شما چقدر شدید است؟ به آن از یک تا ده چه نمرهای میدهید؟ (نمرهی ده به معنی شدیدترین درد قابل تصور است)
پزشک ممکن است آزمایش پای مستقیم را انجام دهد تا وجود عصب متورم را در پای شما بررسی کند. شما بر روی پشت خود دراز میکشید در حالی که پزشک هر کدام از پاهای شما را بلند میکند. اگر بلند کردن پا باعث ایجاد درد و احساسی مانند سیاتیک شد، شما احتمالاً دارای دیسک برآمده یا جدا شده هستید.
پزشک ممکن است از شما بخواهد که به صورت نرمال، سپس بر روی پاشنهها و سپس بر روی انگشتان پا راه بروید. این کار به پزشک کمک میکند تا تعادل و جنبههای استحکام پایین تنهی شما را بررسی کند. انقباض عصب میتواند باعث ضعف عضلات در پا شود که در این آزمایشات آشکار میشوند.
در طول انجام آزمایش، پزشک:
- به حالت و بازهی تحرکی شما نگاه میکند.
- هر حرکتی که باعث ایجاد درد میشود را یادداشت میکند.
- انحنا و همترازی ستون فقرات را آزمایش میکند.
- اسپاسم عضلانی را چک میکند.
- حسهای شما را مورد بررسی قرار میدهد.
- عکسالعملها و قوت عضلات شما را مورد آزمایش قرار میدهد.
پزشک ممکن است انجام آزمایش ایکس ری ساده، سی تی اسکن یا ام آر آی را توصیه کند. سی تی اسکن یا ام آر آی تصاویر لحظهای زیادی را از ستون فقرات شما برای پزشک فراهم کرده و به تصدیق یک تشخیص مورد تردید، کمک میکند. یافتههای این آزمایشات با اطلاعاتی که پزشک در طول گرفتن تاریخچهی سلامتی شما و نتایج معاینات و آزمایشات عصبی جمعآوری کرده است، مقایسه میشوند. تشخیص دقیق، یکی از نخستین گامها در تعیین بهترین گزینهی درمانی است.
اگر سیاتیک تشخیص داده نشد، چه کار دیگری میتوانید انجام دهید؟
فقط پزشک میتواند با اطمینان بگوید که علائم شما مربوط به سیاتیک هست یا خیر. ساختارهای بسیار دیگری در ستون فقرات هستند، که میتوانند باعث دردهای مشابهی گردند. برای مثال، مفصل میان لگن و ساکروم (مفصل ساکرولیاک، یا مفصل SI)، که پایینترین بخش ستون فقرات است، میتواند باعث ایجاد درد در باسن شود. همچنین اگر مفصل بندی پایین کمر شما، که مفصل متصل کننده در بخش پشتی ستون فقرات است، پیچ بخورد، دردی مشابه با درد سیاتیک خواهید داشت. پارگی در دیسک نیز میتواند دردی را ایجاد کند که به سمت پایین و پاها حرکت نماید. مفصل ران نیز میتواند گاهاً باعث ایجاد درد در ران شود.
درمان سیاتیک
درمانهای مؤثر برای سیاتیک به صورت زیر هستند:
دارودرمانی
سیاتیک معمولاً میتواند بدون جراحی، با استراحت مختصر (24 تا 48 ساعته) و استفاده از مسکنهایی مانند ایپوبروفن یا استامینوفن، درمان شود. در برخی از موارد، پزشک ممکن است داروهایی تجویز کند که درد عصبی را التیام میدهند، مانند گاباپنتین. استروئیدهای خوراکی، داروهای خوبی برای آرام کردن درد عصبی هستند. در برخی از موارد، بیماران مبتلا به سیاتیک با گذشت زمان، معمولاً پس از چند هفته، احساس بهتری دارند. اگر درد باقی ماند، گزینهی تزریق کردن ممکن است مطرح شود.
فیزیوتراپی برای تسکین سیاتیک
یکی از روشهای درمانی برای کاهش درد سیاتیک و بازیابی حرکتها، فیزیوتراپی است. این درمان شامل درمانهای غیر فعال و فعال میباشد. درمانهای غیر فعال به آرام شدن بدن و کمک به تسکین درد کمک میکنند. همچنین، این تمرینات بدن را برای تمرینات درمانی فعال آماده میکنند.
فیزیوتراپیست شما ممکن است درمانهای غیر فعالی از قبیل موارد زیر را به شما ارائه دهد:
- ماساژ عمیق بافت: این تکنیک، تنش عضلانی مزمن را که میتواند بر روی عصب سیاتیک یا ریشههای عصبی مرتبط فشار بیاورد، هدف میگیرد. تراپیست از فشار و مالش مستقیم برای آزاد کردن تنش موجود در بافتهای نرم (رباطها، تاندونها، عضلات) بهره میگیرد.
- تراپی سرد یا گرم: اسپاسم های عضلانی که در بروز علائم سیاتیک شرکت دارند، ممکن است با این روش درمان شوند.
- TENS (تحریک الکتریکی عصبی محیطی): در صورتی که تراپیست شما لازم بدانید، حتی میتوانید از این روش در خانه هم استفاده کنید. یک ماشین، عضلات شما را از طریق شدتهای متغیر (اما امن) جریان الکتریکی، تحریک میکند. TENS به کاهش اسپاسم عضلانی کمک کرده و ممکن است تولید اندورفین (کشندهی طبیعی درد در بدن) را در بدن شما افزایش دهد. تجهیزات مربوط به این روش که توسط پزشک مورد استفاده قرار میگیرد، از ماشین “خانگی” آن بزرگتر میباشد. با این حال، چه بزرگ و چه کوچک، ماشین TENS میتواند یک درمان مؤثر باشد.
- اولتراسوند: اولتراسوند، امواج صوتی را به عمق بافتهای عضلانی فرستاده و گرمای خفیفی را ایجاد میکند که به جریان خون کمک کرده و فرایند بهبود را تسریع میسازد. افزایش جریان خون در کاهش اسپاسمهای عضلات، گرفتگی، تورم، سفتی و درد، مؤثر است.
تسکین درد سیاتیک با ورزش
رساندن زانو به قفسه سینه
ورزش یک روش درمانی موثر برای تسکین درد سیاتیک است. حرکات کششی و اصلاحی برای درمان این عارضه عبارتند از:
- بر روی کمر خود دراز کشیده به طوری که زانوها خم شده و کف پاها بر روی سطح باشند.
- سپس، به آرامی زانوها را در قفسهی سینه، بغل کنید.
- برای بهترین نتیجه، سی ثانیه در این حالت مانده و سپس کشش را رها کنید. این کشش را سه بار تکرار نمایید.
کبری یا کبری اصلاح شده
برای انجام این تمرین:
- بر روی شکم خود دراز کشیده، پاها باز شده و در کنار هم باشند، آرنجها خم شوند به صورتی که کف دستها در کنار قفسهی سینه بر روی زمین باشد.
- برای انجام کبرای اصلاح شده، بر روی کف دستها فشار آورده و آرنجها را تا اندازهای صاف کنید تا بتوانید قفسهی سینه را به اندازهی 45 درجه از روی زمین بلند نمایید.
- برای انجام کبرای کامل، آرنجها را کاملاً صاف کرده و تا آنجا که ممکن است قفسهی سینه را از سطح دور کنید. 5 ثانیه در این حالت مانده و به نقطهی آغاز برگردید. این تمرین را ده مرتبه تکرار کنید.
کشش لگن از حالت نشسته
برای انجام این تمرین:
- بر روی یک صندلی بنشینید به صورتی که پاهای شما بر زمین قرار گرفته و زانوها در زاویهی نود درجه باشند.
- سپس پای آسیب دیده را بالا آورده و مچ پا را بر روی زانوی پای مخالف قرار دهید.
- سپس به آرامی بر روی پای بالا آمده به سمت جلو خم شوید، نفس عمیق بکشید و این حالت را 15 تا 30 ثانیه نگه دارید. سپس رها کنید.
کشش عضلات عقب ران در حالت ایستاده
برای انجام این تمرین:
- بایستید در حالی که پاهای شما کنار هم قرار گرفته اند.
- سپس پای آسیب دیده را مستقیماً در جلوی خود بلند کرده و پاشنه را به یک لبه یا میز که ارتفاع آن دقیقاً زیر ران است، تکیه بدهید.
- زانو را در حالت مستقیم اما نرم نگه دارید، در قسمت کمر به جلو خم شوید، ستون فقرات را در حالت مستقیم نگه دارید تا زمانی که کششی را در قسمت عقب پا احساس کنید.
- این کشش را برای 15 تا 30 ثانیه نگه دارید، سپس آزاد کنید.
- به حالت شروع برگشته و در سمت دیگر این تمرین را تکرار کنید.
رساندن زانو به شانه
برای انجام این تمرین:
- بر روی یک سطح مسطح بخوابید در حالی که پاها را به صورت مستقیم روبروی خود باز کرده اید.
- سپس زانوی خود را خم کرده و آن را در طول بدن به سمت شانهی مخالف بیاورید. لگن خود را از روی زمین بلند نکنید.
- برای انجام این کشش به بهترین شکل، 15 تا 30 ثانیه این حالت را نگه دارید و سپس پای خود را آزاد کنید.
- این حرکت را در طرف دیگر انجام دهید.
- اگر هر کدام از این تمرینها باعث بدتر شدن سیاتیک شد، بلافاصله متوقف شوید. احساس کشش در هنگام انجام این تمرینات نرمال است، با این حال، طبیعی نیست که در طول تمرین درد سیاتیک افزایش یابد.
