پایه ستون فقرات از بخش مهرهای پیچیده L5-S1، موسوم به مفصل کمری ـ خاجی (لومبوساکرال) تشکیل میشود. این بخش از ستون فقرات اجزا به هم متصل متعددی دارد که هر یک از آنها میتواند منجر به بروز درد کمر و یا پا (سیاتیک) شود.(جهت کسب اطلاعات بیشتر در مورد آناتومی ستون فقرات بر روی لینک کلیک کرده و مقاله مورد نظر را مشاهده کنید)
- پایینترین مهره از 5 مهره کمری (L5) گاهی روی نخستین مهره خاجی (S1) میلغزد و بیمار در اثر فشردگی عصبی متحمل درد میشود.
- برجستگی بخش داخلی یا فرسودگی و تحلیل رفتن دیسک بین مهره های L5-S1، قرار گرفته بین مهرههای L5 و S1، میتواند علت درد پا و یا کمر باشد.
- مهرههای L5 و S1 در پشت ستون فقرات توسط دو مفصل به نام مفصلهای فاست به یکدیگر متصل میشوند. اگر این مفصلها اجازه حرکتی بیش از اندازه بدهند یا فرسایش یابند، درد شروع خواهد شد.
- از منفذ پشت این دو مهره عصبی، در قالب بخشی از عصب بزرگ و بلند سیاتیک، از مجرای نخاعی رد میشود و رو به پایین در پشت هر پا امتداد مییابد. این عصب را ریشه عصبی L5 مینامند. چنانچه ساختاری به این عصب فشار بیاورد یا پروتئینهای ملتهب بخش داخلی دیسک از آن بیرون بزند و با عصب تماس پیدا کند، پیآمد درد سیاتیک خواهد بود.
ساختارهای موجود در بخش کمری-خاجی به یکدیگر متصل میشوند و یک پایه قوی و پایدار برای ستون فقرات را شکل میدهند. همچنین، این ساختارها یک مفصل چند عملکردی را شکل میدهند که امکان چرخش بالاتنه و خم شدن در تمام جهات را فراهم میکند.
این بخش به دلیل نیروی وارد بر آن و دامنه حرکتیاش در معرض آسیب دیدگیهای حاد و ناگهانی و نیز بیماریهای فرسایشی ناشی از گذر عمر قرار دارد.
علل دردL5-S1
رایجترین علل درد بخش کمری ـ خاجی L5-S1 عبارتاند از:
- فتق دیسک L5-S1: فتق دیسک به وقوع میپیوندد که ناشی از بیرون زدن بخش داخلی دیسک و تماس آن با ریشه عصبی میشود. یکی از عوارض فتق درد است که میتواند در ناحیه کمر یا پایین پا منتشر شود.
- بیماری فرسایشی (دژنراتیو) دیسک L5-S1: اگر سلامت دیسک L5-S1 به خطر بیافتد، دیسک خود میتواند منشأ درد کمر و یا پا باشد.
- سر خوردن ایسمیک مهره L5-S1: شکستگی کوچک مفصلهای فاست به مهره L5 اجازه میدهد تا رو به جلو روی مهره S1 بلغزد، به ریشه عصبی فشار بیاورد و منجر به بروز پا درد و دیگر علائم بشود.
همچنین بعضی از عارضههای ستون فقرات، مانند آرتروز کمر و تنگی مجرای نخاعی کمری، سطوح متعددی از مهرههای کمر را درگیر میکنند و به بخش کمری L5-S1 آسیب میزنند.
چون هیچ نخاعی در مهرههای کمری وجود ندارد، بعید است حتی عارضههای بسیار دردناک به فلج یا آسیب دیدگی دائمی منجر شود.
درمان مفصل کمری ـ خاجی
توصیه میشود که بیماران برای تشخیص علت درد و درمان مشکلات مربوط به دیسک بین مهرهای L5-S1، به پزشک یا توانبخشی متخصص مراجعه کنند تا از درمان مناسب برخوردار شوند. درمان L5-S1 در اکثر موارد با استفاده از روشهای غیرجراحی آغاز میشود.
