آبدرمانی به معنی استفاده از آب با اهداف درمانی میباشد. روشها و درجه حرارتهای متفاوتی را میتوان برای اهداف مختلف استفاده کرد. آب درمانی شامل استفاده از بخار و یخ و نیز آب گرم، ولرم یا سرد است. اکثر اشخاص مبتلا به درد و خشکی مزمن عضلات استفاده از آب گرم را ترجیح میدهند، هرچند آب سرد نیز میتواند در تسکین درد بسیار موثر باشد و در صورتی که بلافاصله بعد از ورزش مورد استفاده قرار بگیرد میتواند بطور قابل ملاحظهای سبب کاهش درد پس از ورزش گردد.
آب گرم میتواند درد و خشکی ناشی از آرتروز زانو و آسیبهای زانو را تسکین دهد (در مراحل حاد آسیب از گرما استفاده نکنید- برای کاهش التهاب از سرما استفاده کنید). گرمای مرطوب در مقایسه با گرمای خشک سریعتر و عمیقتر به داخل بافتها نفوذ میکند.
فیزیوتراپی در آب که آبدرمانی نیز نامیده میشود به بیماران اجازه میدهد تا در آب گرم و تحت نظارت و توصیههای متخصصین طب فیزیکی و توانبخشی ما ورزش کنند. در نتیجه از خواص فیزیکی آب به منظور دستیابی به اهداف خاص درمانی استفاده میشود.
یکی از متخصصین طب فیزیکی و توانبخشی ما یک معاینهی اولیه از بیماران انجام میدهند تا با تشخیص دقیق وضعیت، یک برنامهی آبدرمانی متناسب با شرایط وی را ارائه دهند. همچنین برنامهي درمانی بیماران میتواند توسط مربی آبدرمانی آنها تهیه شود که اطلاعات این برنامه به متخصص طب فیزیکی و توانبخشی مسئول آبدرمانی انتقال داده خواهد شد.
آبدرمانی چیست؟
در آبدرمانی، خواص آب برای ورزش و تغییر شدت آن بهرهبرداری میشود. با افزایش شناوری (مخالفت با جاذبه)، امکان انجام تمرینات بیشتر در مقایسه با سطح زمین فراهم میشود. افزایش درجه حرارت و فشار هیدرواستاتیک، منجر به افزایش گردش خون، انعطافپذیری بدن و کاهش تورم میشود. همچنین، افزایش سرعت، تلاطم و مساحت سطح میتوانند به عنوان وسایلی برای افزایش سطح دشواری ورزش استفاده شوند.
استخر آبدرمانی یک استخر شنا است که بطور اختصاصی جهت کاربرد آب درمانی طراحی شده است. تفاوت اصلی آن افزایش درجه حرارت است. دمای استخر آبدرمانی تا ۳۵ درجهی سانتیگراد میباشد. این حالت به بیمار اجازه میدهد تا بدن خود را کاملاً ریلکس کند (برعکس آب سرد که بدن سفت میشود) که موجب افزایش تسکین درد و گردش خون میگردد. استخر آبدرمانی باید به شکل مستطیل باشد و ممکن است دارای عمقهای مختلفی باشد تا هم امکان راه رفتن و هم تمرین در عمق آب فراهم شود. دسترسی این استخر باید مناسب باشد و مجهز به یک بالابر جهت جابهجایی افرادی که نمیتوانند به تنهایی وارد استخر شوند نیز باشد.
مصارف آبدرمانی
آبدرمانی در شرایط زیر در درمان درد زانو با آب درمانی می تواند مفید باشد:
- زانو درد
- آرتریت زانو- هم آرتروز زانو و هم روماتیسم زانو.
- آسیب رباطهای صلیبی پشتی و جلویی.
- پس از جراحیهایی از جمله تعویض کشکک زانو، بازسازی رباط صلیبی جلویی و غیره.
- خشکی و گرفتگی زانو
موادر منع استفاده
در برخی شرایط خاص آبدرمانی توصیه نمیشود.
- التهاب- آسیبهای حاد که در آن همچنان قرمزی و حرارت وجود دارد برای درمان آبدرمانی توصیه نمیشود.
- تب- گرم کردن کل بدن در صورتی که تب داشته باشید توصیه نمیشود.
- بیماری قلبی- افزایش جریان خون ممکن است موجب فشار روی قلب شود.
- فشار خون بالا
- بیماریهای عروقی- افزایش جریان خون برای این بیماری مضر است.
- مشکلات کلیوی
- سرطان
- خونریزی
مزایای آبدرمانی
آبدرمانی به عنوان یک روش درمانی، قابلیت درمان بسیاری از انواع آسیبهای نرمی بافت و استخوان و بیماریهای عصبی عضلانی را داراست، از جمله دیستروفی ماهیچهای. در آبدرمانی، خواص آب به عنوان یک عامل درمانی اساسی عمل میکنند.
افزایش شناوری آب در آبدرمانی، به بیماران کمک میکند تا به راحتی و با کمترین فشار و وزنهدهی بر روی مفاصل و بافتهای بدن، تمرین کنند. این امر میتواند بهبودی در قدرت عضلانی و انعطافپذیری بدن را تسهیل کند.
همچنین، افزایش درجه حرارت آب در آبدرمانی، باعث گشاد شدن عروق و افزایش خونرسانی به بافتهای مربوطه میشود. این امر میتواند بهبودی در گردش خون، کاهش التهاب و تورم و افزایش تجدیدسازی بافتی را به دنبال داشته باشد.
علاوه بر این، فشار هیدرواستاتیک آب در آبدرمانی میتواند به عنوان یک وسیله برای تقویت عضلات و افزایش استحکام و استقامت عضلانی عمل کند. در آب، بدن با مقاومت فشار آب در تمام سطوح خود در تمرینات مشغول میشود، که این موضوع میتواند به عملکرد بهتر عضلات کمک کند.
بنابراین، آبدرمانی به عنوان یک روش درمانی موثر، میتواند در بهبود علائم و کاهش دردها، افزایش عملکرد و کیفیت زندگی بیماران مبتلا به آسیبهای نرمی بافت و استخوان و بیماریهای عصبی عضلانی، از جمله دیستروفی ماهیچهای، نقش مهمی ایفا کند.
مزایای آبدرمانی عبارتند از:
- تسکین درد
- کاهش گرفتگی عضله
- افزایش دامنهی حرکتی مفصل
- تقویت عضلات ضعیف
- افزایش گردش خون
- بهبود تعادل و هماهنگی
- بازیابی عضلات فلج شده
سایر مزایای ورزش در آب گرم
ورزش کردن برای افراد مبتلا به آرتروز زانو جهت قوی نگه داشتن عضلات نگهدارندهی زانو و افزایش دامنهی حرکتی ضروری است. هرچند درد آرتروز اغلب شروع ورزش را دشوار میکند. ورزش در آب گرم سبب افزایش گردش خون شده که به کاهش درد و شل کردن عضلات و مفاصل خشک کمک میکند و در نتیجه انجام ورزش آسانتر میشود.
ورزشهای آبی جهت شل کردن عضلات و افزایش دامنهی حرکتی اغلب در استخرهای با آب گرمتر انجام میگیرند و ورزشهای هوازی با شدت بالاتر در آب خنکتر انجام میشوند تا از گرم شدن بیش از حد بدن جلوگیری شود.
انواع حرکات ورزشی در آب
تمرینهای مختلف و متعددی وجود دارند که در آب قابل انجام هستند و نوع ورزش تجویز شده با توجه به شدت آسیب و شرایط بیمار، میزان توانایی و امکانات و تجهیزات موجود متغیر خواهد بود.
انواع آبدرمانی
آبدرمانی میتواند شامل هر حرکتی از جمله شناور شدن در آب و بهره بردن از خواص افزایش درجه حرارت و ریلکس شدن تا جلسات ورزشی کامل و سخت متغیر باشد. نوع آبدرمانی مورد استفاده کاملاً بستگی به شخص تحت درمان و تسهیلات موجود دارد.
بسیاری از تمرینات زمینی را میتوان جهت استفاده در آب سازگار کرد. راه رفتن در استخر به علت خاصیت شناوری برای مفاصل آسانتر خواهد بود. برخی استخرهای پیشرفته ممکن است مجهز به تردمیل در زیر آب باشند. سایر حرکات از جمله اسکات و لانژ نیز آسان میباشند.
یکی از روشهای آبدرمانی تحت عنوان روش Bad Ragaz Ring شناخته میشود. در این روش که برای بازیابی عضله استفاده میشود، بیمار در آب شناور شده و الگوهای خاصی از حرکات مقاومتی، استقامتی، ازدیاد طول، ریلکس کردن، دامنهی حرکتی و کاهش تون عضلانی مورد استفاده قرار میگیرند.
میزان دشواری تمرین
همانطور که در بالا اشاره شد، تمامی ورزشها را میتوان با افزایش سرعت حرکت یا تلاطم آب تغییر داد. سایر روشهای افزایش شدت تمرینها شامل زیاد کردن مساحت سطح میباشد. این عمل را میتوان با نگه داشتن یک جسم عریض در دستان (مانند یک راکت یا چوب) هنگام حرکت در آب انجام داد.
خاصیت شناوری آب را میتوان به عنوان ابزاری جهت کمک به حرکت یا افزایش دشواری تمرین مورد استفاده قرار داد. برای مثال هنگام ورزش شانهها، میتوان از آب برای کمک به بالا بردن دستان از دو طرف استفاده کرد. هرچند این عمل موجب مقاومت در برابر پایین آوردن دستها نیز میشود. این میزان مقاومت را میتوان با متصل کردن یک جسم شناور به دست افزایش داد.
آبدرمانی چگونه به درمان مشکلات مفصلی و استخوانی کمک میکند؟
خواص آب که باعث محافظت از مفاصل میشوند، شامل خاصیت شناوری، فشار هیدرواستاتیک و مقاومت آب میباشند.
خاصیت شناوری
خاصیت شناوری آب بیشتر وزن بدن را تحمل میکند بنابراین فشار ناچیزی روی مفاصل زانو یا هر کدام از مفاصل تحملکنندهی وزن وارد میشود. آبی که تا گردن باشد ۹۰ درصد از وزن بدن را تحمل میکند، همچنین اگر تا سینه باشد ۷۵ درصد و اگر تا کمر باشد نیز ۵۰ درصد از وزن بدن را کاهش میدهد.
فشار هیدرواستاتیک
فشاری که آب بر بدن وارد میکند موجب کاهش تورم مفاصل شده و به پیشگیری یا کاهش درد پس از ورزش نیز کمک میکند.
مقاومت آب
با توجه به خواص مقاومتی آب، عضلات در حین حرکت در آب باید برای ایجاد حرکت و مقاومت بیشتری نسبت به زمانی که روی زمین هستید، کار کنند. این موضوع باعث افزایش فعالیت عضلانی بدون ایجاد فشار اضافه بر روی عضلات میگردد. هرچه عضلات بزرگتر مانند پاها و دستها سختتر به کار گرفته شوند، قلب و ریهها نیز باید بیشتر کار کنند تا اکسیژن لازم برای آنها را تأمین کنند. ورزش در آب، امکان انجام تمرینات هوازی با شدت بالا را بدون وارد کردن فشار زیاد بر زانو و مفاصل فراهم میکند.
با اینکه که ورزشهای آبی را میتوان در هر استخر شنایی انجام داد اما دمای آب معمولاً در جلسات تمرینی برای اشخاص مبتلا به التهاب مفاصل گرمتر است.
ورزشهای هوازی با شدت بالا باید در آب خنکتر انجام شوند تا از افزایش بیش از حد دمای بدن جلوگیری شود.
