دانش واژه لوردوز به گودی بیش از حد رو به داخل مهرههای کمری و گردنی اشاره دارد و نیاز به درمان گودی کمر دارد. انحناء بیش از حد کمر را گودی کمری میگویند. ویژگی اصلی گودی کمر کج شدن رو به جلوی لگن است که باعث میشود لگن بالای ران قرار بگیرد. انحنا رو به بیرون ناحیههای خاجی و قفسه سینه (صدری) کیفوز یا گوژ و در صورت شدید بودن هایپر کیفوز نامیده میشود.
علت گودی کمر
انحناء طبیعی ستون فقرات یا قوس ثانویه، تفاوتی در ضخامت بین بخشهای جلو و عقب دیسک بین مهرهها ایجاد میکند. قوز کمر به طور معمول در دوران بلوغ افزایش مییابد و گاهی تا اوایل یا اواسط دهه دوم زندگی آشکار نمیشود. عدم تعادل در طول و قدرت عضلات نیز میتواند یکی از عوامل بروز این مشکل باشد، به عنوان مثال ضعف عضلات خم کننده مفصل ران یا همسترینگ.
اختلالها و عارضههای دیگری نیز در ابتلا و رفع گودی کمر نقش دارند؛ آکندروپلازی (رشد غیرطبیعی استخوانها و در نتیجه کوتاهی قد یا کوتولگی)، اسپوندیلولیستزی (سر خوردن رو به جلو مهره) و استئوپروز یا پوکی استخوان (بیماری استخوانی شایع که در آن تراکم استخوان در اثر ضعف استخوان کاهش و در نتیجه احتمال شکستگی افزایش مییابد) چند مورد از رایجترین بیماریهای دامن زننده به گودی کمر به شمار میآید. چاقی، کیفوز یا قوز کمر (گردی غیرطبیعی انحناء مهرههای قفسه سینه)، التهاب دیسک (التهاب فضای دیسکهای بین مهرهای در اثر عفونت) و گودی کمر خوش خیم دوران نوجوانی نیز ممکن است به گودی بیش از حد کمر بیانجامند.
گودی بیش از حد کمر یا هایپرلوردوز کمر زینی شکل و کمر فرورفته نیز نامیده میشود، اگرچه اصطلاح فرورفتگی کمر در مورد عدم همترازی و نابههنجاری تقریباً معکوس حالت اندامی نیز به کار برده میشود که در ابتدا کاملاً شبیه لوردوز به نظر میرسد. گرفتگی عضلههای کمر، بیش از حد بودن چربی احشایی و بارداری و همچنین نرمی استخوان و کمبود ویتامین D در کودکان نیز از علل رایج هایپرلوردوز به شمار میآید.
تشخیص گودی کمر
اندازه گیری گودی کمر و تشخیص زیاد بودن گودی مشکل است. از بین رفتن شاخصهای صفحههای انتهایی مهرهها در اثر الحاق یا فیوژن با دیگر بخشهای بدن اندازهگیری گودی کمر به روش قدیمی را دشوارتر میسازد. از آنجایی که سطحهای L4-L5 و L5-S1 بیش از دیگر بخشها درگیر عمل فیوژن، آرتروز یا خشک کردن مفصل، میشود و گودی کمر را شکل میدهد، تعیین ابزاری دقیق و تجدیدپذیر برای اندازهگیری گودی کمر در این سطوح میتواند راهگشا باشد.
تشخیص دقیق گودی کمر پس از بررسی دقیق سابقه پزشکی، معاینه کامل و انجام دیگر آزمایشهای لازم انجام میشود. از تصاویر اشعه ایکس برای اندازه گیری انحناء کمر، از اسکن استخوان برای حذف احتمال شکستگی و عفونت، از تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (ام آر آی) برای حذف احتمال ناهنجاریهای عصبی یا نخاعی و از سی تی اسکن برای به دست آوردن تصاویر با جزییات بیشتر از استخوانها، عضلهها و اندامهای ناحیه کمر استفاده میشود.
راه ها و روش های درمان گودی کمر
درمان قوس کمر را میتوان با تقویت عضلههای باز کننده مفصل ران، واقع در پشت ران، و با کشش عضلههای خم کننده مفصل ران در جلوی ران انجام داد.
تنها عضلات جلو و عقب ران قادر به چرخش لگن در حالت ایستاده به جلو یا عقب هستند، زیرا این عضلات توانایی تخلیه نیرو و انتقال آن به زمین را از طریق پاها دارند. عضلات شکم و ارکتور اسپاین (عضلات راست کننده ستون مهرهها) قادر به انتقال نیرو به نقطه تکیه دیگری در حالت ایستاده نیستند، مگر آنکه با استفاده از دست از جایی گرفته شوند، و عضلات بتوانند بالاتنه، نه مفصل ران را خم کنند یا بکشند. انجام حرکت کشش کمر روی صندلیهای ورزشی یا توپ بادی، زنجیره پشتی بدن را تقویت کرده و در نتیجه به درمان گودی کمر کمک میکند. همچنین، انجام هر نوع حرکت مشابه که زنجیره پشتی را تقویت کند، مانند بلند کردن لگن در حالت خوابیده به پشت یا بلند کردن پای گرفته، البته بدون درگیری عضلات خم کننده مفصل ران در جلوی ران، به درمان گودی کمر کمک میکند. انجام تمرینات عضلات شکم در صورتی که بیش از حد عضلات پسواس و سایر عضلات خم کننده ران تحریک شوند، توصیه نمیشود. برای رفع گودی کمر، انجام ورزش باید تحت نظر یک پزشک متخصص در این زمینه صورت گیرد.
پزشکان در خصوص مفید بودن درمانهای مبتنی بر دستکاری مهرهها برای درمان لوردوز اتفاق نظر ندارند. اگر علائم گودی کمر بیماری با چنین درمانهایی کاهش یابد، هر چند گودی کمر همچنان بیش از حد طبیعی باقی بماند، درمان قوس کمر صرفاً بر مبنای دادههای غیر قابل مشاهده موفقیتآمیز دانسته میشود. میزان ناهنجاری گودی کمر لزوماً متناسب با شدت علائم نیست.
اگرچه تای چی چوان عملاً یک روش درمان محسوب نمیشود، اما انحناء کمر و دیگر مهرههای ستون فقرات را از طریق همراستا کردن مجدد لگن و ران تنظیم میکند، این عمل اصلاحی در اصطلاح و به اختصار “پایین انداختن استخوان دنبالچه” نامیده میشود. تغییرهای ساختاری خاصی در پی انجام این حرکات ایجاد میشود که در این هنر از آن با عبارت “زمانی که پایینترین مهره استوار باشد” یاد میشود.
پیشگیری از گودی کمر
ورزش نکردن و تجمع بیش از حد چربی یا چاقی دو دلیل اصلی افزایش قوس کمر است. هنگامی که ساعتهای متمادی مینشینیم، عضلههای خم کننده ران به تدریج کوتاهتر میشود و لگن در پیآمد این کوتاهی رو به جلو کشیده میشود. وجود چربی اضافی در ناحیه شکم نیز لگن را رو به جلو میکشد و شیب آن را تغییر میدهد.
با توجه به مطالب گفته شده روش پیشگیری از افزایش گودی کمر بسیار ساده است:
- کاهش چربی شکم: خوردن غذاهای سالم با روغن و چربی کمتر، مصرف کربوهیدارت و سودای کمتر و غلات و غذاهای کامل بیشتر مانند گوشت گاو، ماهی، مرغ، سبزیجات و میوه در کاهش چربی مؤثر است. علاوه بر رعایت چنین رژیمی پس از مشاوره با متخصص میتوانید 5 حرکت ساده اما مؤثر لیفت را 3 بار در هفته برای کمک به متابولیسم و افزایش قدرت عضلانی انجام دهید تا در نهایت چربی انباشته شده را از بین ببرید و عضلههای شکم را قوی کنید.
- کشش عضلههای خم کننده مفصل ران: انجام ورزش برای گودی کمر مانند قرار گرفتن در حالت کششی لانژ جنگجو به مدت 15 ثانیه عضلههایی را تحت کشش قرار میدهد که در اثر نشستن طولانی مدت سفت شدهاند.
- کشش بالاتنه: گودی کمر تقریباً همواره با افتادگی شانه همراه است. استفاده از کشهای مقاومتی و هر روز انجام حرکت جابهجایی شانه در 3 نوبت 10 مرتبهای میتواند به اصلاح این بدشکلی کمک کند.
- انجام حرکت اسکوات (خم شدن) به شیوه صحیح: بیماران باید زمان خم شدن مراقب باشند. خم شدن رو به جلو، برای مثال هنگام لمس پنجه پا، ممکن است نظم ساختارهای نگهدارنده کمر را به هم بزند و آسیب دیدگیهای آتی را به دنبال داشته باشد.
- انجام مرتب حرکتهای کششی: بازوها را هنگام نشستن روی صندلی بالای سر قرار دهید و بالای پشت بدن را به صندلی فشار دهید. پاها را تا جایی دراز کنید که بخش بالای پشت بدن کاملاً کشیده شود.
- تمرین عضلههای سرینی: تقویت عضلههای سرینی نیازمند تمرین و ورزش است.
- اضافه وزن نداشتن: چربی اضافی یا چاقی، به ویژه در ناحیه شکم، به افزایش گودی کمر میانجامد.
- حفظ حالت اندامی صحیح در زمان نشستن: پس از مشورت با پزشک، حالت اندامی را هنگام نشستن اصلاح کنید تا دچار کمر درد نشوید و از گودی کمر جلوگیری کرده باشید. ضمناً هنگام نشستن طولانی مدت مستمر هر چند وقت یک بار بلند شوید و چند دقیقه راه بروید.
سوالات متداول
لوردوز (Swayback) و گودی کمر در کودکان چگونه درمان میشود؟
لوردوز و گودی کمر معمولاً مسئله خطرناکی نیست و تنها کاری که باید انجام بدهید این است که مراقب آن باشید تا بدتر نشود. برای درمان هر دو مورد، جراحی به صورت بسیار نادر مورد نیاز است. اگر وضعیت ستون فقرات فرزند شما به جایی برسد که یک روش درمانی غیر جراحی نیاز باشد، متخصصان ستون فقرات بهترین روش درمانی را برای بهبود بخشیدن به کمر فرزند شما انتخاب میکنند. گزینه های غیر جراحی شامل:
- مراقبت
- فیزیوتراپی
- مسکن ها و داروهای ضد درد
- بریس و کمربند های طبی
علائم و نشانه های گودی کمر شامل چه مواردی میباشد؟
بیشتر کودکان مبتلا به گودی کمر هیچ علائمی به جز فشار عضلانی جزئی ناشی از انحنای کمر را تجربه نمیکنند. یک روش آسان برای تعیین اینکه فرزند شما گودی کمر دارد این است که او را روی زمین بخوابانید. به فضای بین کف زمین و کمر کودک خود نگاه کنید. اگر یک شکاف قابل توجهی وجود داشته باشد ، فرزند شما به احتمال زیاد گودی کمر دارد.
تفاوت قوز کمر با گودی کمر چیست؟
کیفوز یا قوز کمر در قسمت بالای دیده میشود. اگر شما در قسمت بالایی کمر خود یک قسمت گرد و برآمده دارید (عموماً با انحنای بیش از 50 درجه)، یا سر شما از سایر قسمتهای بدن جلوتر به نظر میرسد ، ممکن است قوز کمر داشته باشید. این امر میتواند باعث آسیب زیاد به عملکرد فیزیولوژیکی شما شود و شما را در معرض خطر ایجاد صدمات ناشی از فشار در قسمت بالای کمر قرار دهد. بر خلاف قوز کمر، گودی کمر قسمت پایین پشت شما را تحت تأثیر قرار میدهد. شما در گودی کمر یک منحنی نامنظم به سمت کمر دارید به این معنی که به نظر میرسد فرد قسمت پایین کمر خود را کمی به جلو حرکت میدهد.
افراد مبتلا به قوز کمر گاهی اوقات زخم فشار را در پشت پاشنه خود ایجاد میکنند ، زیرا فشار زیادی را در آنجا وارد میکنند تا موقعیت بدن خود را حفظ کنند. همچنین ممکن است دریابند که کمر و پاهایشان به راحتی خسته میشوند.
این تغییر شکل ستون فقرات میتواند در مواردی به سادگی به وسیله وضعیت بد بدنی ایجاد شود، یا اینکه توسط بیماری بسیار جدی در کمر مثل مهره های غیر طبیعی یا Spina Bifida ایجاد شود. پوکی استخوان یکی از شایع ترین دلایل بروز قوز کمر است، زیرا مهره ها بیشتر مستعد تحلیل هستند و نمیتوانند به راحتی از وزن کاربر پشتیبانی کنند.
گودی کمر همان اسکولیوز است؟
احتمالاً شناخته شده ترین ناهنجاری ستون فقرات یک اسکولیوز است. هنگامی که از پشت نگاه میکنید ، یک اسکولیوز ستون فقرات را از خط میانی پشت خم میکند تا به شکل “C” یا “S” شود.به نوبه خود، این بیماری ممکن است شما را مجبور به ایستادن یا نشستن ناهموار، با یک شانه پایین تر از دیگری کند. مشخص شدن یک اسکولیوز هنگام نگاه از پشت، واضح تر است زیرا میتواند پیچ و تاب در وضعیت بدنتان یا یک تیغه شانه یا لگن باشد که پایین تر از دیگری قرار دارد.
دلایل اسکولیوز به اندازه گودی کمر یا قوز کمر کاملاً واضح نیست ، اما گمان می رود نقص ژنتیکی جزو عوامل اصلی باشد.
اسکولیوز اغلب با انحراف لگن (لگن به صورت افقی جا به جا شده باشد)، پوکی استخوان (تحلیل مهره ها) یا چرخش لگن (در یک جهت خاص) همراه است. اسکولیوز شدیدتر میتواند منجر به فشرده سازی دنده ها و ارکان های داخلی بدن شود، بنابراین برای پزشکان مهم است که انحنای کمر را کنترل کنند. ممکن است برای افراد جوان مبتلا به اسکولیوز ، یک بریس کمر لازم باشد، اما بعضی اوقات برای اصلاح ستون فقرات به عمل جراحی نیاز است.
گودی کمر نشانه چیست؟
داشتن چنین منحنی شدیدی در قسمت تحتانی کمر میتواند نشانگر چرخش بیش از حد لگن، افزایش تن در فلکسورهای لگن یا حتی داشتن عضلات ضعیف شکمی در مقایسه با اکستنسورها باشد. این موارد میتواند کمر فرد را به خم شدن بیش از حد و ایجاد گودی کمر تشویق کند. افراد مبتلا به آكوندروپلازی نیز ممكن است دریابند كه ستون فقرات آنها به دلیل قد و قامت كوتاه خود دارای گودی است.
ویژگی های ستون فقرات سالم چیست؟
ستون فقرات مسئولیت بسیار زیادی در تعادل بدن ما دارد و هرگونه آسیب و تغییر در آن میتواند بر عملکرد و حرکت ما تأثیرگذار باشد. بنابراین، نحوه نشستن در صندلی و حفظ ستون فقرات در شرایط مختلف بسیار اهمیت دارد.
وقتی یک ستون فقرات سالم را از یک طرف نگاه میکنید، دارای منحنی های طبیعی است که به جذب شوک و مقابله با اثر گرانش بر بدن کمک میکند. وقتی از پشت نگاه میکنید، ستون فقرات باید مستقیم در وسط کمر باشد.
با این حال، برخی از افراد دارای ناهنجاری های ستون فقرات هستند. چه از نظر ژنتیکی، چه در نتیجه وضعیت نامناسب، بیماری یا حادثه، ستون فقرات میتواند دارای انحنا شود و بهم ریخته شود، بنابراین منجر به مشکلات سلامتی دیگری میشود.
چرا درمان گودی کمر اهمیت دارد؟
این منحنی میتواند باعث ایجاد فشار و استرس بر قسمت های مختلف بدن فرد شود. مهم است که انحنا و گودی کمر را بررسی کنیم و اقدامات لازم را در اسرع وقت برای جلوگیری از آسیب بیشتر انجام دهیم.
