اسپوندیلوز یا آرتروز ستون فقرات یک بیماری است که بر اثر فرسایش بدن به وجود می آید به این معنا که این بیماری عموما با بالا رفتن سن ایجاد می شود. تعجبی ندارد که با بالا رفتن سن افراد بدن آن ها فرسایش میابد. بعد از سال های طولانی استفاده از ستون فقرات ، مهره ها و مفاصل آن و همینطور رباط ها و دیسک های بین مهره ای دچار تغییراتی می شوند و کارایی قبل را نخواهند داشت اما درمان آرتروز ستون فقرات چیست؟
اگرچه بالا رفتن سن در همه افراد رخ میدهد، اما همانطور که موی بعضی افراد زودتر سفید میشود، برخی افراد نیز اثرات بالا رفتن و فرسایش ستون فقرات را زودتر از دیگران تجربه میکنند. البته ممکن است برخی افراد هرگز درد ستون فقرات را تجربه نکنند. این وابسته به قسمتهای خاصی از ستون فقرات است که تغییرات را تجربه میکنند و آیا این تغییرات تأثیری بر نخاع، کانال نخاعی و اعصاب دارد یا خیر.
بیماریهای فرسایشی ستون فقرات از شایعترین علت بیرونزدگی و پارگی دیسک گردن میباشد و ناشی از روند طبیعی بالارفتن سن و فرسایش بدن میباشد. به مرور زمان، رباطها و همچنین لایهی خارجی دیسکها ضعیف میشوند و محتویات داخلی دیسک، ایجاد حالت برآمدگی میکند و باعث میشود که دیسک از فضای طبیعی خود تجاوز کند و به نخاع یا ریشههای عصبی فشار وارد کند.
ستون فقرات و ارتروز کمر می تواند تمامی قسمت های ستون فقرات را تحت تاثیر قرار دهد و علائم ناشی از آن بستگی به این دارد که چه قسمت از ستون فقرات درگیر شده است :
گردن ( بالای ستون فقرات) ، وسط کمر( ستون فقرات سینه ای) یا پایین کمر
علائم و نشانه ها
همانطور که گفته شد علائم ناشی از آرتروز کمر و ستون فقرات بسته به این است که کدام قسمت ار ستون فقرات درگیر شده است، علائم می توانند بسیار خفیف یا تا حدی شدید باشند که موجب ناتوانی شخص شوند. برخی علائم مهم در ادامه آمده است:
آرتروز مهره های گردنی
- درد گردن که گاهی شدت میابد و گاهی خوب می شود
- درد گردن که تا شانه و بازو دست و انگشتان ادامه دارد
- خشکی گردن و شانه در هنگام صبح و محدودیت حرکتی گردن
- احساس گزگز و بی حسی در گردن یا شانه و دست ها
- احساس ضعف و سستی در گردن، شانه بازو ها و دست ها و انگشتان
- احساس سر درد در قسمت پشتی سر
- سر گیجه و از دست دادن تعادل
- مشکلاتی در بلع غذا ( این مورد نادر است ولی در صورت آسیب به طناب نخاعی احتمال آن هست)
آرتروز مهره های میانی کمر
- درد درقسمت بالایی و میانی کمر
- دردی که در هنگام خم و راست شدن شخص شدت پیدا می کند
- احساس خشکی و بی حرکتی وسط کمر در هنگام صبح
آرتروز مهره های پایینی کمر
- دردی که گاها شدید و گاها کم می شود
- خشکی و بی حرکتی کمر در هنگام صبح
- دردی که در هنگام استراحت یا بعد از ورزش کمتر می شود
- احساس گزگز و بیحسی کمر
- سیاتیک ( درد پاها که از کمر نشات می گیرد)
- احساس سستی ، ضعف ، و سوزن سوزن شدن کمر یا پاها
- مشکلات راه رفتن
- مشکلاتی در دفع (این مورد نادر است ولی در صورت آسیب به طناب نخاعی احتمال آن هست)
علت ها و دلایل آرتروز ستون فقرات
با بالا رفتن سن، علت عمده و اصلی بروز آرتروز در ستون فقرات، فرسایش بدن است. در طول روز، شخص برای انجام فعالیتهای روزانه، بدن خود را تحت فشار زیادی قرار میدهد و این فشار به مرور زمان و سالها ادامه مییابد، که ممکن است تغییراتی در ستون فقرات ایجاد کند. این تغییرات آناتومیکی میتوانند به تغییرات دیگر و فرسایش بیشتر منجر شده و علائم آرتروز در ستون فقرات را به همراه داشته باشند.
اولین قسمت از ستون فقرات که دچار تغییراتی می شود ، دیسک های بین مهره ها هستند. به همین دلیل اکثر افرادی که آرتروز ستون فقرات (اسپوندیلوز) دارند مشکلات دیسک نیز دارند.
- دیسک های بین مهره ای و مفاصل فاست قسمت های متحرک ستون فقرات هستند به این معنا که ستون فقرات توسط این اجزا حرکت میکنند. به مرور زمان کلاژن(نوعی پروتئین) موجود در تغییر حالت می دهد و مولکول های جذب کننده آب نیز کاهش میابند و در نتیجه دیسک خشک تر و نازک تر می شود. نازک شدن دیسک به این معنا است که فضای کمتری بین مهره ها وجود خواهد داشت. از طرفی دیگر مفاصل فاست وظیفه حفظ ثبات ستون فقرات را بر عهده دارند. با تغییر حالت دیسک ها و فضای بین مهره ای نحوه حرکت مفاصل فاست نیز تغییر می کند: غضروف بین مفاصل تحت فشار قرار می گیرد و شروع به فرسایش یافتن می کند و همچنین مفاصل فاست بیش از قبل حرکت می کند و اینها ممکن است باعث التهاب و تحریک اعصاب در کانال نخاعی شود.
- ستون فقرات در واکنش به حرکت بیش از حد مهره ها و مفاصل فاست(در اثر فرسایش دیسک ها) ، شروع به ساخت بافت های استخوانی در مهره ها می کند که به آن زائده یا خار استخوانی گفته می شود. متاسفانه این زائده های استخوانی گاهی به اعصاب اطراف خود فشار می آورند و موجب درد می شوند. همچنین ممکن است استخوان مهره ها به سمت داخل کانال نخاعی رشد کند و موجب تنگی کانال نخاعی شود.
- ژن ها نیز در ابتلا به آرتروز ستون فقرات بی تاثیر نیستند . اگر شخصی از نزدیکان شما به این عارضه مبتلاست، احتمال داشتن درد گردن یا کمر بر اثر آرتروز در شما نیز بالا است.
- در نهایت سبک زندگی و برخی عادات خاص نیز می تواند موجب ابتلا به آرتروز ستون فقرات شود. برای مثال سیگار کشیدن اثر زیادی بر تغییرات دیسک ها دارد و باعث آسیب دیدن سریع تر آن ها می شود.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنید
آرتروز کمر در صورت عدم درمان میتواند باعث آسیب دائمی در مفاصل شود یا خیلی سریعتر پیشرفت کند.
افراد مبتلا به آرتروز کمر باید با پزشک مشورت کنند تا بتوانند درباره اینکه کدام یک از روشهای درمانی خانگی با برنامه درمانی پزشکی خود بهتر عمل میکند.
در صورت بروز هر یک از علائم زیر به مدت 3 روز یا بیشتر، باید به پزشک مراجعه کنید:
- درد، تورم، حساسیت یا سفتی در یک یا چند مفاصل
- قرمزی و گرمی پوست اطراف مفصل
- مشکل در حرکت مفصل یا انجام فعالیتهای روزانه
تشخیص آرتروز ستون فقرات
بهترین راه برای تشخیص قطعی آرتروز ستون فقرات (اسپوندیلوز) انجام رادیوگرافی با اشعه ایکس است. پزشک ابتدا شرح حال بیمار را میگیرد و او را معاینه فیزیکی می کند. او علائمی مانند درد، خشکی و بی حرکتی ، ضعف ، نحوه واکنش و یا وجود بی حسی در ستون فقرات را بررسی می کند. در صورتی که با بررسی علائم احتمال ابتلا به آرتروز ستون فقرات را بدهد برای تایید تشخیص خود آزمایشات تشخیصی دیگری را تجویز می کند از جمله:
- رادیوگرافی با اشعه ایکس که تشکیل زائده های استخوانی، غضروف بین مفاصل فاست و دیسک ها ی بین مهره ای و فاصله مهره ها را نشان می دهد.( رادیوگرافی قادر به نشان دادن آسیب غضروف مفاصل فاست در مراحل اولیه آن نیست)
- آزمایش خون برای اطمینان پزشک از مبتلا نبودن شخص به سایر بیماری ها
- اسکن MRI برای نشان دادن آسیب احتمالی به دیسک یا محدود شدن فضایی که عصب های ستون فقرات از آن می گذرند
راه ها و روش های درمان آرتروز ستون فقرات
اکثریت موارد ابتلا به آرتروز ستون فقرات (اسپوندیلوز) به روش های درمان آرتروز کمر به صورت غیر جراحی به خوبی پاسخ میدهند. برخی از این روش ها در ادامه آمده است:
ورزشهای آبی
ورزشهای آبی میتوانند در ضمن ارائه یک تمرین ورزشی، فشار بر روی مفاصل را تسکین دهند.
تمرینات آبی میتواند برای مبتلایان به آرتروز مفید باشد. آب مقاومتی ایجاد میکند که به افزایش شدت ورزش کمک میکند.
در عین حال، حالت شناوری که در آب ایجاد میشود، به کاهش وزن بدن کمک کرده و فشار بر روی مفاصل را تسکین میدهد.
یک مطالعه نشان داد افراد مسن مبتلا به استئوآرتریت که در یک برنامه ورزش آبی شرکت کردهاند مزایای زیر را تجربه کردهاند:
- کاهش چربی بدن
- بهبود هماهنگی
- بهبود دامنه حرکت
- بهبود روحیه و کیفیت زندگی
همچنین شرکت کنندگان کاهش درد ورم مفاصل را نیز تجربه کردند، هرچند که این موارد اغلب کوتاه مدت بود.
برای تسکین مداوم درد، محققان از توصیههای فعلی برای انجام 40 تا 60 دقیقه ورزش آبی به مدت سه بار در هفته حمایت میکنند.
کاهش وزن
هر پوند وزن بدن برابر با 3 لیتر فشار اضافی بر روی زانوها و 6 پوند فشار اضافه بر مفاصل لگن است.
این فشار مضاعف باعث میشود غضروف بین مفاصل با سرعت بیشتری تجزیه شود و آرتروز کمر را بدتر کند. کاهش وزن میتواند فشار مفاصل، درد، و سفتی را کاهش دهد.
تای چی
تای چی یک تمرین کمتحرک است که شامل حرکات کند و ملایم برای افزایش انعطافپذیری، قدرت عضلات و تعادل است.
محققان بازبینی هفت تحقیقی را انجام دادند که به بررسی اثربخشی تای چی برای بهبود علائم آرتروز کمر پرداخته است.
نویسندگان نتیجه گرفتند که یک دوره 12 هفتهای تای چی برای کاهش درد و سفتی و افزایش عملکرد بدنی در شرکت کنندگان مبتلا به آرتروز کمر مفید است.
گرما و سرما درمانی
یک کمپرس آب سرد میتواند به کاهش تورم کمک کند.
گرما و سرما درمانی دو روش متفاوت اما مؤثر براي کاهش درد آرتروز کمر است.
گرما درمانی باعث افزایش گردش خون و تسکین مفاصل سفت و درد عضلات میشود، در حالی که سرما درمانی باعث منقبض شدن رگهای خونی میشود که گردش خون را کندتر و در نتجیه تورم را کاهش میدهد و درد را بیحس میکند.
افراد میتوانند تناوب گرما و سرما را امتحان کنند، اما لازم است که برای جلوگیری از آسیب دیدن توسط این روشهای درمانی، پوست را با دقت کنترل کرده و در صورت بروز صدمه، استفاده از آن را قطع کنید.
گرما درمانی شامل موارد زیر است:
- روز را با یک حمام گرم یا دوشآب گرم شروع کنید تا سفتی عضلات و مفاصل شما برطرف شود
- از موم گرم پارافین برای درد مفاصل خود استفاده کنید
- یک پد گرمکن یا بطری آب گرم را بر روی مفاصل دردناک خود قرار دهید
افراد نباید سرما درمانی را بیش از 20 دقیقه به صورت ممتد انجام دهند. روشهای سرما درمانی شامل موارد زیر است:
- یک کیسه یخ را در یک حوله پیچیده و آن را روی مناطق دردناک قرار دهید
- مفصل آسیب دیده را در آب یخ فرو ببرید
- از یک کمپرس سرد استفاده کنید
ماساژ برای درمان آرتروز کمر
ماساژ منظم ماهیچهها و مفاصل میتواند به تسکین درد ناشی از آرتروز کمر کمک کند.
کارشناسان بر این باورند که ماساژ باعث کاهش تولید هورمون استرس کورتیزول و ماده انتقال دهنده عصبی P میشود که با درد مرتبط است. ماساژ همچنین با افزایش سطح سروتونین شده که به بهبود خلق و خو کمک میکند.
یک مطالعه به بررسی اثرات ماساژ بر مبتلایان به RA در اندام فوقانی آنها پرداخته است.
محققان شرکت کنندگان را به دو گروه تقسیم کردند. یک گروه ماساژ با فشار سبک و گروه دیگر ماساژ با فشار متوسط دریافت کردند.
یک درمانگر آموزشدیده به هر یک از شرکت کنندگان یک بار در هفنه به مدت 4 هفته، ماساژ داد. همچنین شرکت کنندگان یاد گرفتند که چگونه خود را ماساژ دهند و یک بار در روز این کار را انجام دادند.
بعد از گذشت 4 هفته، شرکت کنندگان در گروه ماساژ با فشار متوسط نسبت به افرادی که تحت درمان با ماساژ با فشار سبک قرار داشتند، درد کمتر، قدرت بهتر و دامنه حرکتی بیشتری را در اندام آسیبدیده خود تجربه کردند.
تحریک عصب الکتریکی از راه پوست (TENS)
تنس یک روش برای تسکین درد است که از الکترودهای لنتشکل چسبنده استفاده میکند. این الکترودها به سطح پوست متصل میشوند و جریانهای الکتریکی کوچک را به بدن منتقل میکنند. فرد میتواند با چرخاندن اعداد روی دستگاه، شدت تحریک را تنظیم کند.
تحریک الکتریکی به از بین بردن سیگنالهای درد کمک میکند و در عین حال بدن را نیز برای ترشح تسکین دهنده درد طبیعی به نام اندروفین تحریک میکند.
ویتامین D
ویتامین D باعث تقویت استخوانها شده و به حفظ عملکرد سیستم ایمنی بدن کمک میکند.
یک مطالعه نشان داد که افراد مبتلا به RA نسبت به افراد سالم، معمولاً میزان ویتامین D کمتری دارند. همچنین فعالیت بیماری در افرادی که کمبود ویتامین D دارند نیز بیشتر است.
با این حال، هنوز مشخص نیست که آیا مصرف مکملهای ویتامین D باعث کاهش فعالیت بیماری در افراد مبتلا به آرتروز کمر میشود یا خیر.
افراد میتوانند ویتامین D را از طریق قرار گرفتن در معرض آفتاب و برخی غذاها دریافت کنند.
اسیدهای چرب امگا 3
آجیل و دانهها سرشار از اسیدهای چرب امگا 3 هستند.
مطالعات نشان داده است که اسیدهای چرب امگا 3 به کاهش التهاب در بدن کمک کرده و در تنظیم سیستم ایمنی بدن نقش دارند.
نویسندگان یک تحقیق به تازگی نتیجه گرفتند که به نظر میرسد اسیدهای چرب امگا 3 علائم RA را بهبود میبخشد. اما آنها خاطرنشان کردند که مطالعات بیشتری برای تأیید این امر ضروری است.
منابع اسیدهای چرب امگا 3 شامل آجیل، دانهها و ماهیان آب سرد مانند سالمون، ماهی تن و ساردین هستند. افراد همچنین میتوانند مکملهای امگا 3 را مصرف کنند.
دارو درمانی
بعد از تشخیص پزشک در مورد ابتلا به ارتروز ستون فقرات اولین روش درمانی ، تجویز دارو است. نوع دارویی که پزشک تجویز می کند به شدت عارضه و شدت درد بیمار و سایر علائم بستگی دارد و در اکثر موارد پزشک یک سیر صعودی را پیش می گیرد و با تجویز داروهایی ضعیف با دوز پایین آغاز می کند و در صورت عدم پاسخ دهی داروهای قوی تری تجویز می کند و در نهایت باز هم در صورت عدم تسکین درد تزریق دارو به ستون فقرات را تجویز میکند که مستقیما داروی مسکن قوی به محل درد تزریق می شود( در ادامه روش تزریق توضیح داده شده)
تزریق در ناحیه اپیدورال
یکی از مهمترین روش های تزریق این روش می باشد. این روش به خصوص برای درد در ناحیه پایین کمر که بر اثر بیرون زدگی دیسک ایجاد شده موثر است، یکی دیگر از مشکلات ستون فقرات که از آرتروز نشات میگیرد.
ناحیه اپیدورال به غشایی گفته می شود که بین ستون فقرات و ریشه های عصبی پشت ستون قرار دارد. اعصاب اصلی بدن از این ناحیه عبور می کنند و به سایر نقاط بدن مانند پاها می روند. تزریق در این ناحیه انجام می شود. در صورتی که یکی از ریشه های عصبی در این ناحیه تحت فشار قرار بگیرد باعث دردی می شود که تا پایین پاها ادامه داد که به آن سیاتیک نیز گفته می شود. با تزریق اپیدورال، استروئید که ماده ضد التهاب قوی می باشد مستقیما به محل عصبی که ملتهب شده تزریق می شود. معمولا دو تا سه روز طول می کشد که استروئید روی عصب اثر بگذارد.
تزریق در مفصل فاست
تزریق در مفصل فاست یا بلوک فاست در مواردی به کار گرفته می شود که منبع درد مفاصل فاست باشد
مفاصل فاست کمک می کنند که ستون فقرات به راحتی حرکت کنند و همچنین موجب ثبات ستون فقرات می شوند. التهاب این مفاصل که در اثر فرسایش ناشی از آرتروز است موجب درد می شود. تزریق ماده ضد التهاب در مفصل فاست موجب کاهش درد می شود.
درمان های فیزیوتراپی آرتروز کمر
انجام درمان های فیزیوتراپی و ورزش های ویژه در کنار دارو برای بسیاری افراد می تواند مفید باشد. هدف درمان های فیزیوتراپی تسکین درد ، بهبود حرکات بدن و بالا بردن توانایی و آمادگی جسمانی و سلامت کلی فرد است. درمان فیزیوتراپی همراه دیگر روش های درمانی انجام می شود. فیزیوتراپیست روش های درمانی را به کار می گیرد و حرکات اصلاحی را به شما آموزش می دهد مختص شرایط شما طراحی شده است.
انجام حرکات اصلاحی به کاهش درد ، کاهش خشکی و بی حرکتی مفاصل فاست و افزایش انعطاف پذیری ستون فقرات ، افزایش قدرت عضلانی و استقامت کمک می کند. انجام این ورزش ها همچنین به کاهش وزن شخص کمک می کند که باعث کم شدن فشار وارد شده به مفاصل می شود. انواع ورزش های تجویز شده:
الف) حرکاتی برای افزایش دامنه حرکتی مفاصل: این حرکات به طور روزانه و برای حفظ دامنه حرکتی مفصل و کاهش خشکی و بی حرکتی مفاصل می باشد.
ب) حرکاتی برای تقویت عضلات : این حرکات نیز می تواند روزانه انجام شود، مگر این که درد بیمار شدید باشد. با تقویت عضلات، آن ها بهتر می توانند از مفاصل پشتیبانی کنند. فیزیوتراپ روش صحیح انجام آن ها را به شخص آموزش می دهد.
ج) تمرینات استقامتی و هوازی : این تمرینات سه بار در هفته و برای 20 تا 30 دقیقه انجام می شود . این تمرینات به توان قلبی عروقی می افزاید ، وزن را کاهش می دهد و به کارایی کلی بدن کمک می کند.
استفاده از بریس ستون فقرات( گردن بند و کمر بند طبی)
بسته به این که کدام قسمت از ستون فقرات بر اثر آرتروز دچار مشگل شده باشد ، ممکن است برای فرد مشکلات حرکتی مختلفی ایجاد کند چرا که آن به درستی حرکت شخص را کنترل نمی کند و ستون فقرات در آن ناحیه ثبات ندارد. عدم ثبات ستون فقرات می تواند احتمال وارد شدن آسیب عصبی( به ریشه های عصبی که از پشت ستون فقرات عبور می کنند) را افزایش می دهد. به همین دلیل ممکن است پزشک استفاده از بریس را برای مدتی تجویز کند. این روش یک درمان موقتی است که همراه با درمان فیزیوتراپی انجام می شود و نباید برای مدت طولانی به کار رود چون می تواند باعث تضعیف عضلات شود. معمولا گردن بندهای طبی بیشتر تجویز می شوند و در مواردی نیز استفاده از کمر بند طبی تجویز می شود. استفاده از بریس از طریق محدود کردن حرکت ستون فقرات و کم کردن فشار وارد شده به مهر ها ، از ستون فقرات حمایت می کند. همچنین بریس به شل شدن عضلات کمک میکند که این امر موجب کم شدن اسپاسم عضلانی و درد می شود.
چه زمان به جراحی نیاز است؟
تعداد بسیار کمی از بیماران به جراحی نیاز خواهند داشت . در موارد ابتلا به آرتروز به ندرت پیش می آید که به صورت اورژانسی نیاز به جرحی باشد. معمولا در ابتدا تمامی روش های غیرجراحی به کار گرفته می شوند. متخصص طب فیزیکی معمولا ترکیبی از دو یا سه روش درمانی را به کار می گیرد که موجب تسکین درد بیمار می شود و در بیشتر موارد این روش های غیر جراحی به خوبی جواب می دهند.
