ورزشکاران، به ویژه ورزشکاران فعال در ورزشهای تماسی ممکن است در مرحلهای از حرفهی ورزشیشان دچار آسیبدیدگی شوند. احتمال آسیبدیدگی حتی در صورت رعایت نکات احتیاطی و استفاده از وسایل محافظ وجود دارد. بیش از بیست درصد آسیبهای ورزشی گردن یا پایین کمر را درگیر میکند. جدی گرفتن آسیب ستون فقرات بسیار مهم است، چون این آسیبها میتوانند عواقب ماندگار و خطرناکی را به دنبال داشته باشند.
انواع آسیبدیدگی ستون فقرات
بر اساس محل آسیب دیدگی و با توجه به نوع ورزشی که ورزشکار انجام میدهد، ممکن است آسیبهای متفاوتی رخ دهد.
آسیبدیدگیهای حاد
آسیبهای حاد به عنوان نتیجهای از یک حادثه منفرد رخ میدهند، مانند وارد شدن نیروی مستقیم در هنگام برخورد با زمین یا شخص دیگر. آسیبدیدگیهای حاد شایع شامل پیچ خوردگی مچ پا، شکستگی مچ دست و کشیدگی و رگ به رگ شدن عضله هستند. این آسیبدیدگیها معمولاً در هنگام ورزش، تمرین و سایر فعالیتهایی که با برخورد فیزیکی همراه هستند، رخ میدهند. اغلب این آسیبدیدگیها به طور کلی به عنوان آسیبهای خفیف در نظر گرفته میشوند و با استفاده از طب فیزیکی، تمرینات خانگی، استفاده از بریس یا مصرف داروها قابل درمان هستند.
آسیبدیدگیهای گردن
احتمال آسیب دیدن گردن در ورزشهای تماسی مانند فوتبال بسیار بالا است؛ چون گردن دامنهی حرکتی گستردهای دارد و کمتر از بقیهی ستون فقرات محافظت میشود، آسیبپذیرتر است. شایعترین آسیبدیدگیهای گردن عضلات، رباطها، دیسکها و مفاصل گردن را درگیر میکند.
آسیبدیدگی گردن دردناک است، حرکت را محدود میکند و در بعضی موارد با درد شانه و پایین بازو نیز همراه است.
آسیبدیدگیهای مزمن ناشی از استفاده بیش از حد
آسیبهای مزمن ناشی از استفادهی نامناسب و بیش از حد در ورزشهایی مانند بیسبال، والیبال، سافتبال و تنیس بسیار شایع است. انجام دادن مکرر حرکات یکسان با یک بخش از بدن، برای مثال زدن سرویس والیبال یا پرتاب کردن توپ بیسبال طی ماهها یا حتی سالهای متوالی منجر به این نوع آسیبدیدگیها میشود. التهاب تاندون روتاتورکاف و آرنج تنیسبازان و گلفبازان نمونههایی از این آسیبهای مزمن هستند.
آسیبدیدگیهای کمر
کمر بسیار آسیبپذیر است و غالباً حین ورزش کردن و انجام فعالیتهای بدنی تحت فشار و کشش قرار میگیرد. دویدن، چرخیدن و وزنهبرداری از جمله فعالیتهایی هستند که فشار شدیدی را به کمر وارد میکنند و به آسیبدیدگی دامن میزنند. اکثر آسیبدیدگیهای پایین کمر عضلات، رباطها، دیسکها و مفصلهای کمر را درگیر میکند.
چنانچه دچار آسیبدیدگی دردناک ورزشی یا ستون فقرات شدهاید و در حال حاضر درد دارید، حتماً برای معاینه به متخصص ارتوپد مراجعه کنید. مهم نیست آسیبدیدگی خفیف است یا شدید، در هر حال بهترین کار این است که تشخیص صحیح و درمان مناسب در اولین فرصت برای پیشگیری از آسیب بیشتر انجام شود. خوشبختانه آسیبهای شایع ورزشی و ستون فقرات را معمولاً میتوان با بهرهگیری از روشهای غیرجراحی درمان کرد.
علائم آسیب دیدگی ستون فقرات
درد علامت اصلی آسیبهای ورزشی است. درد گاهی اوقات ناگهان در زمان سانحه و گاهی بعد از گذشت چند ساعت یا حتی چند روز شروع میشود.
درد
حساسیت نخاع به لمس میتواند نشانهای از وجود درد پس از آسیبدیدگی باشد. محل، عمق و نوع حساسیت در تعیین علت محتمل درد و آسیبدیدگی به پزشک کمک میکند. در مراحل اولیه پس از آسیبدیدگی، ممکن است به ورم متوجه نشوید و حتی توانایی حرکتتان محدود نشود. با این حال، اگر اعمال فشار منجر به درد شود، باید آن را به عنوان یک نشانه مهم برای وقوع آسیب جدی در نظر بگیرید.
ورم
ورم یکی از نشانههایی است که در نتیجه تلاش بدن برای واکنش به آسیبدیدگی و آغاز فرایند التیامبخشی توسط سیستم ایمنی بوجود میآید. این واکنش التهابی به منظور محافظت و بهبودی سریعتر منطقه آسیبدیده راهاندازی میشود. اگرچه ورم به طور کلی مشکلی نیست، اما میتواند ناراحتی برانگیز باشد. کاهش ورم به پیشرفت فرایند التیامبخشی بدن کمک میکند و میتواند به راحتی از طریق تدابیر مناسب مانند استفاده از یخ، استراحت، استفاده از داروهای ضد التهاب و استفاده از فشار مناسب روی منطقه آسیبدیده بهبود یابد.
ناپایداری
بیمار احساس میکند که مفصل ناپایدار شل شده است، قفل میشود یا خالی میکند. ناپایداری مفصل غالباً یکی از نشانههای آسیبدیدگی رباط است، چون مفصل آسیب دیده حمایت مناسبی را بعد از آسیبدیدگی دریافت نمیکند.
خشکی و سفتی
ناتوانی یا دشواری در حرکت کردن یکی از نشانههای آسیب شدید مفصلی است. هرچند تعیین میزان درد دشوار است، اما توانایی حرکت مفصل یا فقدان حرکت معمولاً نشانهی واضحی است. به راحتی میتوان توانایی حرکت عضو سالم را با مفصل آسیب دیده مقایسه کرد. مفصلهایی که توانایی حرکتشان محدود شده است، معمولاً باید تا زمان بازیابی دامنهی کامل حرکتی استراحت کنند و قبل از آن درگیر فعالیتهای ورزشی نشوند.
ضعف
دردی که قدرت ناحیهی آسیب دیده را محدود کند، میتواند ناشی از ضعف باشد. در عین حال ضعف میتواند نشان دهندهی وارد شدن آسیبی ساختاری به عضله یا تاندون باشد که عملکرد عادی عضو را مختل ساخته است. ناتوانی در بالا بردن بازو یا راه رفتن به دلیل ضعف، باید توسط پزشک متخصص ارزیابی شود.
بیحسی و گزگز
بیحسی یا گزگز یکی از نشانههای آسیب دیدن یا تحریک شدن عصب است. گاهی اوقات آسیب مستقیمی به عصب وارد میشود و گاهی اوقات التهاب یا تورم بافتها اطراف باعث تحریک عصب میشود. گزگز خفیف معمولاً مشکل مهمی نیست، اما ناتوانی در حس کردن بخش آسیب دیده نگران کنندهتر است.
قرمزی
قرمزی میتواند نشانهی التهاب باشد؛ البته ساییدگی، التهاب، حساسیت یا عفونت همگی میتواند باعث قرمز شدن پوست شود. بنابراین صرف قرمز بودن پوست لزوماً به معنای وجود عفونت نیست، اما میتواند یکی از نشانههای آن باشد. اگر نمیدانید چرا پوستتان قرمز شده است، حتماً برای معاینه به پزشک مراجعه کنید.
تشخیص آسیبهای ستون فقرات
حساسیت نخاع به لمس میتواند نشانهای از وجود درد پس از آسیبدیدگی باشد. محل، عمق و نوع حساسیت در تعیین علت محتمل درد و آسیبدیدگی به پزشک کمک میکند. در مراحل اولیه پس از آسیبدیدگی، ممکن است به ورم متوجه نشوید و حتی توانایی حرکتتان محدود نشود. با این حال، اگر اعمال فشار منجر به درد شود، باید آن را به عنوان یک نشانه مهم برای وقوع آسیب جدی در نظر بگیرید.
درمان آسیبهای ستون فقرات
شرط برخورداری از درمان مناسب این است که علت بروز مشکل به درستی فهمیده شود؛ چنانچه از دلیل بروز مشکل مطمئن نیستید، حتماً برای تشخیص دقیق به متخصص مراجعه کنید. این متخصص در میادین ورزشی میتواند پزشک، مربی ورزشی یا متخصص طب فیزیکی باشد. تمرین و رقابت را باید بعد از بروز آسیب ورزشی متوقف کنید تا ابتدا آسیبدیدگی معاینه و ارزیابی شود و طرح درمان مناسب برای آن تهیه شود. بعضی آسیبهای ورزشی را میتوان با طرح درمان مناسب به گونهای مدیریت کرد که ورزشکار فعالیتش را بلافاصله ازسربگیرد، اما اکثر آسیبهای ورزشی به یک دوره استراحت و عدم فعالیت نیاز دارد.
درمان رایس
هدف اصلی این روش کنترل التهاب و کمک به پیشرفت واکنش التیامبخشی بدن است. رایس (R.I.C.E. ) سرواژه درمانی چهار مولفهای متشکل از استراحت، یخ درمانی، بستن و بالا گذاشتن است. رایس درمانی فوری برای اکثر آسیبهای حاد به شمار میآید.
مراحل درمان رایس به شرح زیر است:
- استراحت: نیروهای وارد بر بخش آسیب دیده را محدود کنید. برای این کار لازم است که فعالیت ورزشی را متوقف کنید و احتمالاً از عصای زیربغل، آتل یا دیگر وسایل کمکی برای استراحت دادن کامل به عضو آسیب دیده استفاده کنید.
- یخ: یخ برای کنترل کردن ورم و التهاب مفید است و تاثیری فوقالعاده بر کاهش درد دارد. بسیاری از ورزشکارانی که بعد از آسیبدیدگی حاد از یخ استفاده میکنند، متوجه میشوند که برای تسکین درد نیازی به مصرف مسکن ندارند.
- بستن: عضو آسیب دیده را با باند به نحوی ببندید که خیلی هم محکم نباشد. اگر باند را بیش از حد سفت ببندید، علائم تشدید میشود و دچار مشکلات دیگری میشوید.
- بالا گذاشتن عضو: بالا گذاشتن عضو آسیب دیده به کاهش ورم و التهاب و در نتیجه تسکین درد کمک میکند.
پزشک بعد از سپری شدن دوران التیام اولیه تصمیم میگیرد که آیا بیمار به درمان بیشتری نیاز دارد یا خیر. جراحی برای درمان آسیبهای ورزشی شدید ضرورت دارد. پزشک بیمار را برای درمان آسیبدیدگی به متخصص مناسب معرفی میکند.
درمان دارویی
روش R.I.C.E. (خواب، یخگذاری، فشار، ارتفاع) به عنوان یکی از روشهای کلیدی برای مدیریت اولیه بیشتر آسیبها شناخته میشود. با این حال، در برخی موارد ممکن است نیاز به دارو برای کنترل درد یا التهاب باشد. استامینوفن (مانند تایلنول و محصولات مشابه) در روز اول بهترین گزینه است، زیرا درد را کاهش میدهد بدون افزایش خونریزی. پس از یک یا دو روز، میتوانید ایبوپروفن (مانند ادویل و محصولات مشابه) یا ناپروکسن (مانند الیو) و دیگر داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAID) را برای مقابله با درد و التهاب استفاده کنید. داروهای NSAID ممکن است معده را تحریک کنند و خونریزی را افزایش دهند، بنابراین توصیه میشود آنها را با مصرف غذا یا شیر مصرف کنید. همچنین، مصرف طولانی مدت این داروها ممکن است باعث عوارض دیگری شود، بنابراین بهتر است آنها را با دوز موثر کمتر و طبق دستور پزشک مصرف کنید.
توانبخشی
هرچند درد برطرف شده و ورم از بین رفته است، اما درمان هنوز تمام نشده است؛ باید برای توانبخشی برنامهریزی کنید و تمرینها را با همان احتیاط و مراقبتی که در طول درمان داشتید، دوباره شروع کنید. قاعدهی کلی این است که به ازای هر روز عدم فعالیت به دلیل آسیبدیدگی، دو روز توانبخشی در نظر بگیرید. تمرین را با حرکات ملایم افزایش دامنهی حرکتی شروع کنید، سپس فعالیتهای تحمل وزن را به تدریج افزایش دهید. وقتی توانستید این تمرینها را به راحتی انجام بدهید، تمرینهای مقاومتی درجهبندی شده را برای تقویت بافتها با استفاده از تمرینهای کالیستنیک (calisthenics)، وزنههای سبک یا دیگر تجهیزات مخصوص تمرینهای مقاومتی مانند Cybex یا Nautilus شروع کنید. اگر همه چیز خوب پیش برود، قویتر از قبل از آسیبدیدگی میشوید و در نتیجه خطر آسیبدیدگی مجدد کاهش مییابد.
تمرینهای کششی را برای بهبود انعطافپذیری فراموش نکنید. بافتهای آسیب دیده را قبل از شروع تمرین با کمپرس گرم یا ماساژ گرم کنید و بعد از تمرین هم کیسه یخ روی آنها بگذارید تا التهاب کمتر شود. مصرف عاقلانهی آسپرین یا دیگر داروهای غیراستروئیدی ضدالتهاب فرایند توانبخشی را تسهیل میکند.
پیشگیری
پیشگیری همواره بهتر از درمان است، پس با رعایت توصیههای زیر از آسیبدیدگی ستون فقرات پیشگیری کنید:
- برنامهریزی برای رسیدن به وزن ایدهآل و اندام مناسب به صورت آرام و تدریجی بسیار مهم است. تمرین کردن به طور آهسته و پیوسته اصلیترین عامل برای پیشگیری است، به ویژه برای “جنگجویان آخر هفته” که به وسوسه میافتند تا در یک شبه به راه صد ساله رویایی دست یابند و بدون آمادگی به سختترین تمرینها بپردازند. این رفتار زیادهروی و عدم آمادگی مشکلی رشدآور است که بیشترین تهدید را به نسل انفجار جمعیت ایجاد کرده است. بنابراین، بهتر است یک برنامه ورزشی تدریجی برای خود تهیه کنید تا به تدریج به اندام دلخواه خود برسید و بتوانید این وضعیت ایدهآل را حفظ کنید. با تداوم و همت در انجام تمرینات، به مرور زمان نتایج قابل توجهی را خواهید داشت و به وزن و اندامی که میخواهید دست خواهید یافت.
- بدن را قبل از تمرین کردن، گرم و بعد از اتمام تمرین، سرد کنید.
- نرمشهای کششی را به طور منظم انجام دهید، ورزش عضلات را قوی میکند، اما عضلات در عین حال کوتاه و سفت هم میشوند. بنابراین با انجام تمرینهای کششی میتوانید انعطافپذیری عضلات را حفظ کنید و خطر آسیبدیدگی را کاهش دهید.
- از تجهیزات مناسب استفاده کنید. پوشیدن کفش اندازهای که از پا حمایت کند، برای انجام تمرینهای تحمل وزن بسیار مهم است.
- تکنیک مناسب را یاد بگیرید؛ چند جلسه کلاس رفتن یا مشورت با مربی مکانیک و عملکردتان را بهبود میدهد.
- توجه داشته باشید که زیادهروی نکنید. خستگی و کاهش آب بدن میتواند تمرکز شما را بهم بریزد و به طور معمول باعث قدم اشتباه یا احتمالاً سقوط میشود. استفاده بیش از حد از توان بدن، عامل اصلی بروز آسیبهای ورزشی است، بنابراین به بدن خود فرصت دهید پس از تمرین استراحت کند و خود را بهبود ببخشد، به ویژه اگر تازه ورزش را شروع کردهاید. تمرینهای ساده را به جای تمرینهای سختتر جایگزین کنید. برنامه تمرینی روزانه خود را تغییر دهید تا تمام قسمتهای بدن را درگیر کنید؛ به عنوان مثال، میتوانید یک روز پیادهروی کنید، یک روز تنیس بازی کنید و یک روز باغبانی کنید. استراحت در یک روز منظم هیچ مشکلی ایجاد نمیکند و به واقع بهرهوری بیشتری را به شما میدهد.
درمان تنگی کانال نخاعی و کاهش درد ناشی از آن با حرکات اصلاحی
