معرفی
بیماریهای قلبی عروقی در حال حاضر جزو سه علت اول مرگ و میر و ناتوانی انسان در سراسر دنیا بوده و در حال تبدیل شدن به اصلی ترین عامل مرگ و میر یا ناتوانی در اغلب کشورها می باشد. اگرچه خطرات ناشی از بیماریهای بیماریهای عفونی و مسری بدلیل ماهیت واگیری آنها سریع و قابل مشاهده فوری است امّا عوارض ناشی از بیماریهای مزمن مثل بیماریهای قلبی عروقی برای بیمار و جامعه، ماندگارتر ، ناتوان کننده تر و پرهزینه تر بودن، در همان حال قابل پیشگیری می باشند. امکان ایجاد بیماریهای قلبی عروقی بعد از سن ۴۰ سالگی در مردان ۵۰% و در زنان ۴۰% است. هرچند بعضی از عوامل ایجاد و پیدایش بیماریهای قلبی عروقی مثل جنس مرد، سن و نژاد و ژنتیک غیر قابل مداخله هستند ، امّا روشهایی برای کنترل سایر عوامل خطر قابل تغییر و در نتیجه پیشگیری از بیماریهای قلبی عروقی و یا حداقل به تأخیر انداختن بروز آنها وجود دارد.
علایم
مهم ترین علایم بیماری های قلبی عبارت است از احساس خستگی، تنگی نفس، درد در جلوی قفسه سینه، طپش قلب و گاهی سرگیجه و ضعف، حالت تهوع و تعریق. البته این علایم اختصاص به بیماری های قلبی ندارد و ممکن است در بیماری هایی دیگر از جمله اضطراب، حملات پانیک (وحشت)، افسردگی و بیماری های روان تنی هم دیده شوند.
بیماری عروق کرونر قلب
بیماری عروق کرونر قلب به علت اکسیده شدن LDLها و خوردن شدن آن ها به وسیله ماکروفاژها، سلول های کف مانند را تولید می کند. تجمع این سلول ها اولین ضایعه قابل مشاهده آترواسکلروز (تصلب شرایین)، یعنی رگه چربی را تشکیل می دهد. آزاد شدن آنزیم ها و مواد سمی به وسیله ی ماکروفاژها موجب برهنه شدن آندوتلیوم و در نتیجه چسبیدن پلاکت ها به محل آسیب می شود. با رسیده شدن پلاک آترواسکلروز، عوارض رشد منشأ گرفته از پلاک ها و ماکروفاژ، مهاجرت و تکثیر سلول های عضله صاف و فیبروبلاست را تحریک می کنند و در نتیجه، ضایعه فیبروتیک اَنتیما (داخلی لایه رگ) ایجاد می شود. بیماریگرفتگی عروق قلب با رشد بیشتر پلاک، مجرای رگ مختل می شود و جریان خون از رگ اختلال پیدا می کند. معمولاً ۷۰% کاهش در قطر مجرای یک سرخرگ کرونر، برای محدود شدن جریان خون در حضور افزایش نیاز عضله قلب به خون(مثلاً در هنگام ورزش یا فعالیت بدنی) کافی است و تنگی ۹۰ درصدی می تواند جریان خون در حالت استراحت را محدود سازد.
تشخیص
آنژیوگرافی (رگ نگاری)
کاتتریزاسیون و آنژیوگرافی قلب روش قطعی و استاندارد برای بررسی آناتومی عروق قلب میباشد. آنژیوگرافی یک روش تصویربرداری با استفاده از اشعه ایکس میباشد. در این روش یک ماده حاجب وارد قلب یا رگهای خونی میشود. با تقبل هزینه عمل آنژیوگرافی و به منظور انجام یک آنژیوگرافی، پزشک یک کاتتر قلبی را وارد بدن شما خواهد کرد. نوک این کاتتر به سمت بطن چپ و یا به سمت مدخل سرخرگ کرونری هدایت خواهد شد. سپس یک ماده حاجب یددار به بدن تزریق میشود تا پزشک بتواند جریان خون را در درون این ساختارها مشاهده نماید. برخی افراد نسبت به رنگ حاوی یُد حساسیت دارند. وقتیکه این رنگ وارد بطن چپ می شود، ممکن است شما احساس گرما بکنید.
آنژیوگرافی نحوه پمپاژکردن قلب، شکل قلب و قسمتهای داخلی قلب را نشان میدهد و همچنین نشان میدهد که آیا عدم کارکرد صحیح دریچههای قلبی منجر به تنگی یا نارسایی دریچه شده است یا خیر؟
اگر ماده حاجب وارد سرخرگهای کرونری قلب بشود، آنژیوگرفی نشان میدهد که آیا تنگ شدگی یا انسداد این سرخرگها باعث کاهش یا قطع جریان خون شده است یا خیر؟
انجام کاتترگذاری تشخیصی و تهیه آنژیوگرام در حدود 1ساعت وقت لازم دارد، ولی شما باید بیشتر یا تمام یک روز را صرف انجام این بررسی نمایید. بعد از انجام این بررسی باید استراحت کنید تا آثار ماده بیهوشی از بدن شما محو شود. از دیگر مراقبت بعد از آنژیوگرافی نوشیدن زیاد مایعات است تا به دفع ماده حاجب از بدن کمک نمایید.
تاریخچه آنژیوگرافی
این روش که در ابتدا بر روی حیوانات آزمایشگاهی انجام شد، برای اولین بار در سال ۱۹۲۹توسط ورنر فورسمن بر روی انسان صورت گرفت.هدف فورسمن ابداع روشی برای رساندن مستقیم داروها به درون قلب بود، اما قابلیت تکنیک فورسمن، به عنوان یک ابزار تشخیصی توسط افراد دیگر مورد توجه قرار گرفت. امروزه کاتتریزاسیون و آنژیوگرافی قلبی برای اهداف تشخیصی، مداخله درمانی و یا هر دو انجام میپذیرند.
نحوه انجام آنژیوگرافی
در آنژیوگرافی کاتتر ( لولهای باریک) از طریق سیاهرگ( برای ارزیابی قلب و راست سرخرگ ریوی) یا سرخرگهای (ارزیابی آئورت، قلب چپ و سرخرگ کرونروی) پا یا دست به سمت قلب هدایت شده و مستقیماً اندازهگیریها و تصویربرداریهای لازم را انجام میدهد.
كاربرد
كاربرد معمول آنژيوگرافي شامل بررسي مشكلات اكتسابي (تنگي عروق كرونر)، تاييد ناهنجاريهاي مادرزادي قلب (سوراخهاي داخل قلب يا تنگي دريچهها) و… است. در صورت وجود شواهدي دال بر تنگي رگها يا مشكلات ساختماني قلب معمولا متخصص قلب انجام عمل آنژيوگرافي را به فرد بیمار توصيه ميكند و معمولا قبل از هر گونه عمل جراحي روي رگهاي كرونري يا اعمال جراحي مرتبط با مشكلات مادرزادي، ابتدا بايد با آنژيوگرافي آناتومي موضع مربوطه را مشخص كرد.
در آنژيوگرافي امكان اندازهگيري مستقيم فشارهاي داخل قلب، مشاهده عروق كرونر، حفرههاي قلبي و عروق بزرگ و… فراهم ميشود؛ همچنين اقدامات درماني در آنژيوگرافي نيز امكانپذير بوده كه از جمله آنها آنژيوپلاستي به معني باز كردن يا ترميم رگ است.
در اين روش رگ مسدود توسط بادكنكي به نام بالون، متسع و چند ثانيه در اين حالت نگه داشته ميشود تا رگ باز شود؛ گاهي نيز براي جلوگيري از انسداد مجدد وسيله فنرمانندي به نام استنت داخل رگ مسدود قرار داده ميشود.
عوارض آنژیوگرافی تشخیصی و درمانی
نجام این بررسی نیاز به یک یا دو روز بستری شدن دارد ولی انجام آن حدود نیم ساعت به طول میانجامد و معمولاً بیمار بدون عارضهای خاص از بیمارستان مرخص میشود. اگرچه آنژیوگرافی قلب معمولا روش بیخطری است، بصورت نادر ممکن است با عوارضی چون آسیب عروق، نارسایی کلیه (به علت ماده حاجب)، سکته قلبی یا مغزی(بدلیل ارسال لخته) همراه باشد.ریسک این عوارض در بیماران مختلف متفاوت است و نیز در آنژیوگرافی تشخیصی کمتر ار آنژیوپلاستی است . در مورد ریسک این عوارض در شما از پزشک خود سئوال کنید.
.
عوامل افزایش دهنده خطرتصلب شرایین
• مصرف سیگار
• مصرف مواد مخدر
• غلظت خون
• دیابت
• سن بالا
• استرس
• کم تحرکی
• پرخوری
درمان
درمان تنگی یا انسداد عروق کرونری قلب سه راه دارد:اول درمان طبی (دارو درمانی ) ، دوم درمان اینترونشن غیر تهاجمی ( آنژیوپلاستی و بالون زدن و گذاشتن استنت ) و سوم جراحی باز پیوند عروق کرونری (بای پس عروق کرونری قلب). که مهمترین راه درمان هنوز دارو است.
در دودسته از بیماران، درمان طبی به درمان مداخله ای (آنژیوپلاستی یا جراحی باز قلبی ) ترجیح داده می شود. توجه داشته باشید که پزشکان با سبک و سنگین کردن سود نوع درمان با عوارض احتمالی این تصمیم را می گیرند و خیلی سلیقه ای نبوده و معیار های علمی زیادی دارد وبه شدت بیماری کرونری ، مرحله بیماری، علائم بیمار و فانکشن کلاس بیمار، بیماری های همراه، سن بیمار و… بستگی دارد که از حوصله و توان این مقاله خارج است و صد البته به تصمیم و نظر بیمار هم بستگی دارد.
گروه اول بیماران کم خطر تر که درمان طبی دارویی در انها بهتر از قبول ریسک و خطر جراحی باز قلب یا حتی آنژیوگرافی و سپس بالون زدن و تعبیه استنت اینترونش است.
دسته دوم گروهی بیماران پر خطر برای مداخله که این بیماران برای آنها آنژیوپلاستی و تعبیه استنت و نیز عمل جراحی نامناسبند و علارغم بیماری کرونری قلب پر خطر ، بدلیل ریسک بالای مداخله (آنژیوپلاستی یا جراحی) در این بیماران ، درمان دارویی درمان مناسب خواهد بود. خیلی از بیماران فکر می کنند که اگر عمل نشوند و با درمان دارویی شوند به معنی قطع امید پزشکان بوده و زندگی دیگر تمام شده است در حالیکه اینطور نبوده و پزشکان بر اساس مطالعات قبلی و اندیکاسیون های مشخص علمی، درمان داروئی را برای بیمار مناسبتر از هر مداخله ای میدانند .
در برخی موارد این چنینی ، درمانهای جایگزین مثل بازتوانی قلب بویژه با روش فشارنده متناوب تقویت شده خارجی (EECP ) مناسب است. با پزشک خود در این مورد مشورت کنید.
از سری مطالب پزشکی عمومی و غیر تخصصی سایت (اطلاعات عمومی و غیر تخصصی پزشکی برای افزایش دانش سلامت و اطلاعات عمومی پزشکی بازدیدکنندگان)
