قوز کمر در واقع بد شکل شدن ستون فقرات (ستون مهره) است و زمانی که استخوانهای ستون فقرات (مهرهها) در قسمت فوقانی بیش از آنچه که در حالت طبیعی است خم شوند، ایجاد میشود. کودکی که مبتلا به قوز کمر است، کمرش به طور غیرطبیعی خم و یا به صورت گوژپشت است. این اختلال در بین دختران رایجتر از پسران است. وقتی از پشت سر به یک ستون فقرات طبیعی نگاه کنید، به صورت راست و مستقیم است و ممکن است در قسمت فوقانی کمر به میزان 20 تا 45 درجه انحنا داشته باشد. در صورت داشتن قوز، این انحنا میتواند 50 درجه یا بیشتر باشد.
قوز کمر چیست؟
قوز از کلمه یونانی “hunchbacked” به معنی گوژپشت آمده است. این اختلال با انحنای ستون فقرات که از کنار فرد به وضوح دیده میشود، توصیف میگردد. در آزمایشها، قوز معمولاً به عنوان خم شدن قسمت فوقانی کمر بیان میشود که باعث ایجاد وضعیت نامناسب در کمر فرد میشود.
قوز (انحنا) به میزان نرمال در ستون فقرات همه افراد وجود دارد اما میزان انحنای بیشتر از 50 درجه، غیرطبیعی تلقی میشود.
سه دسته کلی قوز وجود دارد که در کودکان ظاهر میشود:
قوز خلفی
این شکل قوز، که بیشتر به عنوان خمیدگی شناخته میشود، حالت رایجترین قوز است. این بیماری بیشتر در پسران رخ میدهد و در سنین نوجوانی بیشتر مشاهده میشود. این قوس در ستون فقرات به طور معمول قابل انعطاف است و برای کودک دردی ایجاد نمیکند. همچنین، در بزرگسالی نیز معمولاً مشکلی ایجاد نمیشود.
قوز جوانان یا شوئرمن
این اختلال ناشی از ناهنجاری در مراکز رشد مهرهها ایجاد میشود به گونهای که قسمت جلویی ستون فقرات به اندازه قسمت پشتی ستون فقرات رشد نمیکند و باعث میشود مهرهها به حالت گوهای شکل، در بیایند. در نتیجه باعث میشود کودک دارای ظاهر گوژپشتی باشد. در این نوع قوز، معمولاً منحنی کمر در سالهای نوجوانی قابل توجه خواهد بود و با افزایش سن فرد، شدید میشود. بعضی از کودکان ممکن است در قسمتی از کمر که دارای بیشترین انحنا است، احساس درد داشته باشند.
قوز مادرزادی
این شکل از قوز در دوران جنینی و درون رحم ایجاد میشود. حین رشد جنین، استخوانهای ستون فقرات ممکن است به طور عادی شکل نگیرند یا ممکن است برخی از استخوانهای ستون فقرات با هم تلفیق شوند. منحنی کمر کودک ممکن است با افزایش سن بدتر شود و ممکن است نیاز به جراحی داشته باشد.
چه عواملی باعث ایجاد قوز در کودک میشود؟
کودک ممکن است با قوز به دنیا بیاید و یا به دلیل داشتن اختلالات دیگر، ممکن است قوز در کمر او ایجاد شود. اختلات مذکور شامل:
- مشکلات متابولیکی
- مسائل مربوط به اعصاب عضلانی
- بیماری استخوان شکننده (imperfecta osteogenesis یک اختلال ژنتیکی است که تمام بافتهای ارتباطی را تحت تاثیر قرار میدهد) و باعث میشود استخوانها به راحتی بشکنند.
- اسپینا بیفیدا یا مهره ترک
- قوز جوانان یا شوئرمن، که باعث میشود مهرهها در قسمت فوقانی کمر به جلو، خم شوند.
قوز همچنین ممکن است در اثر خم شدن ایجاد شود. در چنین مواردی، به آن قوز خلفی گفته میشود و این شکل از قوز رایجترین نوع است که اغلب در سنین نوجوانی مشاهده میشود.
علائم قوز در کودک چیست؟
مواردی که در ادامه بیان میشود شایعترین علائم قوز هستند که ممکن است در کودکان مختلف، کمی متفاوت باشد و شامل:
- تفاوت در ارتفاع شانه
- سر نسبت به بقیه بدن بطرف جلو خم میشود
- تفاوت در ارتفاع یا موقعیت لبه شانه
- وقتی کودک به جلو خم شود، کمر بالاتر از حد طبیعی به نظر میرسد
- عضلات محکم در قسمت پشت ران (همسترینگ)
علائم قوز ممكن است مانند سایر مشکلات کمر باشد، یا ممکن است در نتیجه آسیب یا عفونت ایجاد شود. توجه داشته باشید که حتماً پزشک کودک شما را برای تشخیص اختلال، معاینه نماید.
قوز در کودک چگونه تشخیص داده میشود؟
پزشک کودک شما میتواند قوز کودک را با بررسی سابقه کامل سلامتی او، معاینه جسمی و آزمایشهای مخصوص تشخیص دهد. پزشک میخواهد بداند که آیا سابقه خانوادگی قوز در خانواده شما وجود دارد یا خیر، همچنین در مورد نقاط عطف رشد، سؤال خواهد کرد زیرا برخی از انواع قوزها میتوانند با سایر مشکلات عصبی عضلانی در ارتباط باشند.
فرزند شما ممکن است به این آزمایشها نیاز داشته باشد:
- رادیوگرافی با اشعه ایکس. این آزمایش تصاویری از بافتهای داخلی، استخوانها و اندامها فراهم مینماید و میتواند زاویه منحنی ستون فقرات فرد را اندازه گیری کند. درمان اغلب بر اساس این سنجشها انجام میشود.
- جرقه نگاری استخوان. این آزمایش میتواند هرگونه عفونت یا استخوان شکسته در قسمت کمر کودک شما را نمایان کند.
- MRI، در این آزمایش ترکیبی از آهنرباهای بزرگ، فرکانسهای رادیویی و رایانهای استفاده میشود تا تصاویر مفصلی از اندامها و ساختارها در بدن حاصل شود و میتواند هر نوع مشکل مربوط به نخاع و اعصاب را نمایان کند.
- سی تی اسکن. در این آزمایش از اشعه ایکس و یک کامپیوتر برای تهیه تصاویر دقیق از بدن استفاده میشود.
- آزمایش خون.
تشخیص زود هنگام قوز، برای درمان موفقیت آمیز آن از اهمیت بالایی برخوردار است. اگر این بیماری درمان نشود، ممکن است منجر به مشکلاتی در عملکرد ریه فرد شود. پزشکان و حتی برخی از افراد برنامهریز مدارس، به طور مرتب به دنبال یافتن علائم قوز در كودكان هستند. ممکن است فرزند شما به آزمایشهای دیگری مانند آزمایش عملکرد ریوی نیاز داشته باشد تا معلوم شود آیا انحنای کمر در تنفس فرزند شما تأثیر دارد یا خیر.
قوز در کودک چگونه درمان میشود؟
درمان قوز به علائم، سن و سلامت عمومی کودک بستگی دارد. همچنین بستگی به این دارد که شرایط آن چقدر حاد است. هدف از درمان، جلوگیری از بدتر شدن انحنای کمر و جلوگیری از تغییر شکل آن است. درمان ممکن است شامل موارد زیر باشد:
مشاهده و آزمایشهای مكرر
کودک شما باید مرتباً به پزشک خود مراجعه کند. شدیدتر شدن انحنای کمر، به میزان رشد اسکلت یا چگونگی بلوغ اسکلت کودک بستگی دارد. خمیدگی ستون فقرات اغلب پس از بلوغ، کندتر یا متوقف میشود. درد معمولاً با داروهای بدون نسخه مانند ایبوپروفن، تسکین مییابد.
در طول دوره رشد، نوزادان، کودکان و نوجوانان در حال توسعه قرار دارند. زمانی که پزشکان قوز فرزند شما را ارزیابی میکنند و روش درمانی را طراحی میکنند و مراقبتهای لازم را ارائه میدهند، آنها با دقت در نظر دارند که چگونه رشد ممکن است در طول زمان بر انحنای نخاعی فرزند شما تأثیر بگذارد و چگونه انحنای ستون فقرات ممکن است بر ادامه رشد و سلامت آنها تأثیر بگذارد.
تمريناتی برای رفع قوز
در موارد خفیف قوز جوانان یا شوئرمن، تمریناتی برای تقویت کمر میتواند باعث تسکین درد و خستگی شود که گاهاً هنگام فعالیت کودکان ایجاد میشود. هر چند، در مطالعات آورده نشده است که تمرین بر رشد یا پیشرفت ستون فقرات تأثیر میگذارد یا خیر.
کمربندهایی برای قوز
اگر فرزند شما هنوز در حال رشد است و قوز شوئرمن خفیف دارد، پوشیدن یک کمربند باعث توقف شدید شدن قوز میشود.
جراحی قوز
اگر فرزند شما دارای قوز کمر شدیدتری است – با میزان انحنای 75 درجه یا بیشتر- پزشکان برای اصلاح انحنای کمر و تثبیت ستون فقرات، عمل جراحی را پیشنهاد میدهند.
در این جراحی، پزشک:
- پیچها و قلابهایی را به استخوانهای ستون فقرات کودک (مهرهها) وصل خواهد کرد.
- پیچها یا قلابهایی را به میله فلزی میچسباند و پشت را به کمک آن صاف خواهد کرد.
- ستون فقرات را با حذف مفاصل بین استخوانها، جوش خواهد زد.
- یک پیوند استخوانی را در کنار ستون فقرات قرار خواهد داد تا به رشد استخوانها در کنار هم کمک کند.
در حالات شدید، پزشکان ممکن است از تکنیکهای توراکوسکوپی برای آزاد کردن رباطها در قسمت جلویی ستون فقرات استفاده کنند و بدین ترتیب، ستون فقرات فرزند شما را انعطافپذیرتر میسازند.
در این جراحی، پزشک:
- برای مشاهده مراحل جراحی روی مانیتور، از تجهیزات ویژه استفاده میکند.
- با وارد کردن وسایل ریز درون قفسه سینه کودک از طریق بریدگیهای کوچک (برش) ناهنجاری ستون فقرات را اصلاح میکند.
برای معالجه قوز مادرزادی، پزشکان اغلب:
- برای رفع فشار بر روی نخاع که میتواند باعث فلج شود، مهرههای مشکلدار را از ستون فقرات خارج میکنند.
- با استفاده از میلههای فلزی و پیچ یا قلابها، همانطور که کمی قبل توضیح داده شد، مشکل را اصلاح میکنند.
كودكان مبتلا به قوز مادرزادی كه جراحی میشوند، ممکن است در سیستم عصبی آنها مشكلاتی ایجاد شود. لذا، به شما اطمینان میدهیم که فرزند شما دارای یک تیم چند رشتهای شامل پزشکان متخصص جراحی مغز و اعصاب برای اطمینان از بهترین نتایج ممکن، میباشد.
