متخصص طب فیزیکی و توانبخشی پس از گذراندن دوره پزشکی عمومی و فارغالتحصیلی از دانشکده پزشکی، چهار سال دوره تحصیلات تکمیلی را نیز در زمینه طب فیزیکی و توانبخشی پشت سر میگذارد و دوره انترنی و رزیدنتی را کامل میکند. به این ترتیب متخصص طب فیزیکی از دانش گستردهای در زمینه پزشکی، بیومکانیک، عملکرد ساختار اسکلتی عضلانی و آناتومی بدن برخوردار است و اختلالهای عصبی و اسکلتی عضلانی را به خوبی میشناسد. متخصصین طب فیزیکی به درمان بیمارانی میپردازند که آسیب دیدهاند یا از ناتواناییهایی رنج میبرند که عملکرد جسمی و شناختی را مختل ساخته است. متخصص طب ورزشی ترکیبی از درمانهای طب فیزیکی، مدیریت دارویی و دهها درمان موثر مانند تزریق در بافت نرم، نوار عضله، بررسیهای هدایت عصب و درمانهای مداخلهای ستون فقرات را برای درمان اختلالها و ناراحتیهای مختلف به کار میگیرد.
یکی از مزایای مراجعه به متخصصین طب فیزیکی و توانبخشی این است که میتوانند دردهای حاد و مزمن و نیز بیماریهای عضلانی اسکلتی را تشخیص داده و درمان کنند. این متخصصین میتوانند برای بیماران خود تمامی انواع آزمایشهای عکسبرداری از ستون فقرات را تجویز و نتایج حاصل از آنها را تفسیر نمایند. همچنین، آنها میتوانند انواع دردهای کمر، گردن، آسیبهای شغلی یا ورزشی، آرتروز، التهاب تاندون و آسیبهای نخاعی را تشخیص و درمان کنند.
نقش متخصص طب فیزیکی
متخصص طب فیزیکی به کل بدن توجه میکند و تمامی جوانب زندگی بیمار را که تحت الشعاع درد مزمن یا ناتوانی وی قرار گرفته است، مد نظر قرار میدهد. هدف از درمان این است که عملکرد بیماران بدون انجام جراحی بهبود یابد و بیمار زندگی بدون درد و راحتی داشته باشد. متخصص طب فیزیکی پس از تشخیص مشکل، بهترین طرح درمانی را متناسب با نیازهای منحصر به فرد هر بیمار تهیه میکند. متخصص طب فیزیکی و توانبخشی همکاری نزدیکی با پزشک عمومی، متخصص کاردرمانی، جراح ارتوپد، متخصص قلب، آنکولوژیست و جراح متخصص مغز و اعصاب دارد تا مراقبتی ایدهال و بیمار محور ارائه شود.
عارضههای قابل درمان توسط متخصص طب فیزیکی
متخصص طب فیزیکی و توانبخشی از صلاحیت درمان اختلالهای گوناگونی مانند موارد زیر برخوردار است:
- کمر درد
- گردن درد
- سکته مغزی
- آسیبهای مغزی
- اختلالهای عصبی عضلانی
- آسیبهای ورزشی
- آسیبهای نخاعی
- بیماریهای التهابی مفصل
- سندرم تونل کارپال
- فتق دیسک کمر
- تحت فشار بودن عصبهای گردن یا کمر
- درد عصب سیاتیک
- فیبرومیالژی
- آسیبهای شغلی
- قطع عضو
- پارکینسون
- ام اس
- سندرم گیلن باره
- توانبخشی سرطان
- اختلالهای کف لگن
روش تشخیص بیماری توسط متخصص طب فیزیکی
متخصص طب فیزیکی علاوه بر روشها و ابزار تشخیصی معمولی چون معاینه بالینی، تصویربرداری و بررسی پرونده پزشکی بیمار که دیگر پزشکان نیز از آنها بهره میگیرند، از تکنیکهایی مانند بررسیهای هدایت عصبی و طب تشخیص گزینشی نیز استفاده میکنند. این ابزار تشخیصی تخصصی به متخصصین طب فیزیکی کمک میکند تا عارضههای عصبی مولد درد، ضعف و بیحسی را که باعث اختلالهای جسمی مانند سندرم تونل کارپ و رادیکولوپاتی (فشردگی عصبی) ستون فقرات شده است، را به درستی تشخیص دهند.
تفاوت متخصص طب فیزیکی و متخصص فیزیوتراپی
یکی از افراد متخصص در حوزه طب فیزیکی و توانبخشی متخصص طب فیزیکی است که از دانشکده پزشکی فارغ التحصیل شده و دوره تخصصی طب فیزیکی و توانبخشی را نیز پشت سر گذاشته است. این متخصصان میتوانند برای بیماران خود تشخیص بیماری را تعیین کنند، پروتکلهای درمانی را تهیه و دارو تجویز کنند. همچنین، آنها برنامههای ورزشی و حرکات اصلاحی را متناسب با نیازهای بیمار تهیه میکنند و مانند دیگر پزشکان از صلاحیت تجویز دارو برخوردار هستند. اما آنها متخصص فیزیوتراپی نیستند و نمیتوانند دارو تجویز کنند، البته برنامههای ورزشی با هدف رفع علائم و بهبود عملکرد را تهیه و بر انجام آنها نظارت میکنند. همچنین، آنها میتوانند پروتکلهای درمانی تجویز شده توسط متخصص طب فیزیکی و دیگر پزشکان را به مرحله اجرا درآورند.
متخصص طب فیزیکی چه درمانهایی را انجام میدهد؟
متخصص طب فیزیکی در زمینههای گوناگون تخصص دارد و از صلاحیت انجام عملهای درمانی و تشخیصی برخوردار است:
تحریک الکتریکی
تحریک الکتریکی یکی از روشهای مورد استفاده در طب فیزیکی و توانبخشی است که کاربردها و فواید متعددی دارد. چنانچه بیمار در اثر بیماری یا آسیب دیدگی دچار درد شده یا توانایی حرکتی و عملکردیاش کاهش یافته باشد، متخصص طب فیزیکی در برنامه توانبخشی بیمار از تحریک الکتریکی استفاده خواهد کرد. تحریک الکتریکی انواع مختلفی دارد که متخصص نوع مناسب را با توجه به هدف مورد نظر انتخاب میکند. انواع تحریک الکتریکی یا برق درمانی عبارت است از:
- تحریک ساختار عصبی عضلانی با برق از روی پوست (TENS)
- یونتوفورز
- تحریک ساختار عصبی عضلانی با برق (NMES)
- تحریک روسی
- جریان مداخلهای
نوار عضله
متخصص در تست عضله (EMG) سوزنهای بسیار ظریفی را در عضلات فرو میکند تا بتواند اختلال عملکرد عصبی یا عضلانی را ارزیابی کند.
بررسیهای هدایت عصب
در بررسیهای هدایت عصبی (NCS)، متخصص از الکترودها برای ثبت واکنشهای حسی و حرکتی به محرکهای الکتریکی استفاده میکند تا بتواند محل ضایعه در سیستم عصبی را پیدا کند.
تزریق در اطراف مفصل
تزریق در اطراف مفصل با هدف تشخیص و درمان اختلالهای استخوان و بافت نرم، مانند آرتروز زانو، تندینوپاتی روتاتور کاف و اپیکندیلیت (آرنج تنیسبازان) انجام میشود.
تزریق در نقاط ماشهای
متخصص طب فیزیکی برای درمان آن دسته از نقاط ماشهای که منشأ درد مزمن میوفاشیال (بافت نرم) است، لیدوکائین در آنها تزریق میکند.
اولتراسوند اسکلتی عضلانی
دهها سال است که در درمانهای مختلف از اولتراسوند برای گرم کردن عمقی استفاده میشود، امروزه نیز اولتراسوند به طور فزاینده در پاراکلینیکها به منظور ارزیابی ساختار اسکلتی عضلانی و ناهنجاریهای بافت نرم در ساختارها و مفصلهایی انجام میشود که به طور معمول مورد معاینه قرار میگیرند. همچنین متخصصین برای انجام تزریقی دقیقتر از اولتراسوند بهره میگیرند. پزشکان در گذشته محل تزریق را به طور دستی روی بدن مشخص میکردند، حال آن که اولتراسوند از امواج صوتی با فرکانس بالا برای ارائه تصویری دقیق از آناتومی بدن استفاده میکند تا پزشک بتواند ساختارهای ظریفی مانند تاندون، عصب و ناحیههای آسیب دیده بافت نرم را به دقت مشخص کند. ارائه تصویری دقیق از ساختارهای داخلی بدن ایمنی تزریق را بالا میبرد و احتمال آسیب زدن و برخورد سوزن به ناحیههای حساسی مانند عصب و رگ از بین میرود.
مدیریت اسپاستیسیتی
اسپاستیسیتی عارضهای شایع و ناشی از آسیب سیستم عصبی مرکزی (CNS) است و بیماریهایی مانند فلج مغزی، سکته مغزی و SCI را شامل میشود. متخصصین طب فیزیکی اسپاستیسیتی را با استفاده از عاملهای ضدگرفتگی و اسپاسم خوراکی، تزریق بوتاکس، تزریق فنول و کارگذاری پمپ باکلوفن اینتراتکال درمان میکنند تا عملکرد بیمار بهبود یابد و درد کمتر شود.
درمانهای مداخلهای ستون فقرات
یکی از روشهای درمانی و تشخیصی برای مشکلات ستون فقرات، تزریقهای درمانی و تشخیصی است که به روشهای تصویربرداری هدایت میشود. این تزریقها شامل دیسکوگرام، تزریق در فضای اپیدورال به دو روش اینترلامینار و ترانس فورمینال، ابلاسیون با رادیوفرکوئنسی، تحریک نخاعی، جراحی ورتبروپلاستی و کیفوپلاستی ستون فقرات و کارگذاری پمپ اینتراتکال میشود. این تکنیکها مداخلههایی غیرجراحی هستند که برای تسکین درد کمر و رادیکولوپاتی (درد یا بیحسی اندام تحتانی) انجام میشوند.
تزریق کورتیزون
کورتیزون داروی استروئیدی موثری است که برای درمان التهاب و درد به کار برده میشود. این دارو مشتقی نزدیک از کورتیزونی است که به طور طبیعی توسط بدن تولید میشود. متخصص طب فیزیکی معمولاً کورتیزون را در ترکیب با داروی بیحسی مانند لیدوکائین تزریق میکند تا درد بیمار موقتاً تسکین یابد. کورتیزون گاهی برای رفع التهاب تجویز میشود تا بیمار آمادگی لازم را برای انجام فیزیوتراپی پیدا کند. اکثر متخصصین طب فیزیکی معتقد هستند که تزریق کورتیزون باید به صورت محدود انجام شود تا بیمار دچار عوارض جانبی احتمالی نشود.
پی آر پی
محلول پی آر پی یا پلاسمای سرشار از پلاکت از خون خود بیمار تهیه میشود. در این محلول غلظت بالایی از سلول پلاکت موجود در خون وجود دارد که برای لخته شدن خون ضروری است. پلاکت و بخش مایع پلاسمای خون حاوی فاکتورهای بسیاری است که برای تجدید قوا و تکثیر سلولهای موثر در التیام ضایعهها ضروری است. ابتدا مقدار کمی خون از بیمار گرفته میشود، سپس خون با چرخاندن در سانتریفیوژ جداسازی میشود. پلاسمای سرشار از پلاکت (PRP) جمعآوری میشود و پس از آمادهسازی در ناحیه آسیب دیده استخوان یا بافت نرم، برای مثال تاندون یا رباط، تزریق میگردد. متخصص طب فیزیکی محل دقیق تزریق را با توجه به تصاویر اولتراسوند پیدا میکند و محلول پی آر پی را تزریق میکند. پس از تزریق پی آر پی ورزش کردن برای مدت کوتاهی ممنوع است و پس از آن بیمار میتواند برنامه ورزش درمانی توانبخشی را شروع کند.
زمان مراجعه به متخصص طب فیزیک و توانبخشی
در شرایط زیر برای تشخیص و درمان به متخصص طب فیزیکی و توانبخشی مراجعه کنید:
- چنانچه آسیبی دیدهاید که باعث بروز درد و یا نقص در عملکرد بدن شده است.
- چنانچه دچار بیماری یا ناتوانی شدهاید یا تحت درمانی قرار دارید که عملکرد بدن را محدود کرده و باعث تحمل درد شده است.
- اگر از کمر درد مزمن، گردن درد، درد ناشی از آسیبهای فشاری مکرر یا درد مزمن مربوط به بیماریهای التهابی مفصل (آرتریت) رنج میبرید.
- پس از سکته مغزی یا دیگر آسیبهای عصبی محدود کننده عملکرد بدن
- در دوران بهبود پس از جراحی
- در دوران قبل از جراحی نیز میتوانید برای کاهش درد مزمن به متخصص طب ورزشی مراجعه کنید.
متخصصین طب فیزیکی در تهران
دکتر سامان نایب عباس
متخصص طب فیزیکی و توانبخشی
آدرس: تهران، تقاطع بزرگراه کردستان و خیابان ملاصدرا، ضلع شمال غربی، بنبست فرشید، پلاک 4، واحد1
تلفن: 88612551
دکتر محمدحسین سپهریان
آدرس1: تهران – ستارخان – ابتدای پاتریس – پلاک ۱۴- طبقه ۵
آدرس2: تهران – صادقیه – بین فلکه اول و دوم – پلاک ۱۱۶۶ . طبقه ۴
تلفن: ۰۲۱۶۶۵۷۶۹۹۱ – ۰۹۱۲۸۹۴۰۳۳۱
دکتر سیروس عزیزی
آدرس: تهران – فلاح – روبروی مسجد ابوذر – ساختمان پزشکان صبا – طبقه سوم
تلفن:۰۲۱۵۵۷۲۷۶۶۸
دکتر اسدالله امانی
آدرس: تهران – شهرک غرب – بلوار فرحزادی – میدان کتاب – خیابان کوهستان – پلاک ۱۰ – طبقه دوم
تلفن: ۰۲۱۲۲۳۷۱۹۵۰
دکتر فتانه کبیری
آدرس: تهران – خیابان ولیعصر – نرسیده به توانیر – نبش کوچه بخشندگان – مجتمع مدیکو پلاس – طبقه ۵ – واحد ۵۰۲ – مرکز توانبخشی مدیکو
تلفن: ۰۲۱۸۸۸۸۲۵۶۷
دکتر علیرضا عمادی
آدرس: تهران – میدان ونک – ابتدای حقانی – بین گاندی شمالی و چهار راه جهان کودک – پلاک ۶۷ – واحد ۱۷ – طبقه ۵
تلفن: ۰۲۱۸۸۸۷۲۸۹۸ – ۰۲۱۸۸۶۵۷۹۳۰
دکتر سید احمد رییس السادات
آدرس: تهران – سعادت آباد – سرو شرقی – پلاک ۳۹ – ساختمان بانک ایران زمین – طبقه ۴ – واحد ۸
تلفن: ۰۲۱۲۲۱۱۹۹۴۶ – ۰۲۱۲۲۱۱۹۹۴۷ – ۰۲۱۲۲۱۱۹۹۴۸
دکتر احمد محمودآبادی
آدرس: تهران – میدان المپیک – بلوار گلستان – خیابان ۳۵ متری گلها – بالاتر از میدان اتریش – طبقه فوقانی داروخانه ی دکتر محرابی
تلفن: ۰۲۱۶۶۵۷۶۹۹۳ – ۰۹۱۹۲۳۱۰۰۳۰
دکتر نوید رحیمی
آدرس: تهران – چمران جنوب – ابتدای باقرخان غربی – کلینیک توانبخشی تبسم – طبقه اول
تلفن: ۰۲۱۶۶۴۳۶۲۹۱ – ۰۲۱۶۶۵۶۴۶۷۴
دکتر شهرام قاسمی
آدرس: تهران – آفریقا (جردن) – بلوار مینا – پلاک ۲۲
تلفن: ۰۲۱۸۸۷۷۴۵۸۴
دکتر رحمت الله حافظی
آدرس: تهران – خیابان ولی عصر(عج)، حد فاصل خیابان انقلاب و طالقانی، خیابان بزرگمهر، پلاک ۱۶، طبقه چهارم، واحد ۴۰۴
تلفن: ۰۲۱۸۸۹۹۴۱۳۱ – ۰۲۱۸۸۹۹۴۱۵۱
دکتر کامیار اکرمی
آدرس: تهران – بزرگراه جلال آل احمد – مسیر شرق به غرب – زیر پل گیشا – کوی پروانه – ساختمان پزشکان چمران – طبقه ۳ – واحد ۲۴
تلفن: ۰۲۱۸۸۶۳۵۱۹۹ – ۰۲۱۸۸۶۳۸۸۵۳
دکتر سید ابراهیم هاشمی
آدرس مطب: تهرانخیابان دماوند – ایستگاه پل – خیابان افشاری – بعد از داروخانه بنژامین – پلاک ۱۲ – ساختمان پزشکان دانیال – طبقه سوم – واحد ۳
آدرس درمانگاه: تهران – ونک – خیابان ملاصدرا – تقاطع خیابان شیخ بهایی – درمانگاه بقیه الله –
تلفن: ۸۵۵۵۴ – ۰۲۱۷۷۰۳۵۷۳۴ – ۰۹۳۵۲۳۱۴۷۴۷
دکتر مجید بیرجندی
آدرس: تهران – سعادت آباد – میدان کاج – سرو شرقی – مجنمع پایدار – پلاک ۷۴ – ط ۶ – واحد ۶۰۶
تلفن: ۰۲۱۲۲۱۴۷۳۳۴ – ۰۲۱۲۲۱۴۷۳۳۵
دکتر فرزانه ترکان
آدرس: تهران – خیابان استاد مطهری – خیابان میرعماد – کوچه ششم – ساختمان کلینیکهای تخصصی مهراد
تلفن: ۰۲۱۸۸۵۲۶۴۴۸
