دیسک کمر یک بیماری شایع است ، اما این بدان معنا نیست که همه آن را به یک صورت تجربه میکنند. بسته به شدت دیسک کمر و محل آن ، ممکن است علائم متفاوتی نسبت به شخص دیگر وجود داشته باشد – یا حتی ممکن است هیچ علائم و نشانهای از بیماری نداشته باشید.
در این مقاله ، عواملی که در علائم دیسک کمر نقش دارند ، توضیح داده شده و علائم مربوط به نواحی ستون فقرات، هم در قسمت تحتانی کمر و هم در گردن، که مستعد ابتلا به دیسک کمر هستند ذکر شده است.
علت دیسک کمر
احتمالاً میدانید که دیسک کمر به چه نوع بیماری گفته میشود: به جابجایی قسمت میانی (هسته) دیسک بین مهرهای، در اصطلاح دیسک کمر گفته میشود. گاهی اوقات این جابجایی به عنوان بخشی از روند طبیعی پیری و افزایش سن میباشد، که در آن لایه بیرونی دیسک ضعیف شده و به لایه داخلی اجازه میدهد تا به سمت بیرون جا به جا شود. در موارد دیگر این بیماری در نتیجه فشارهای مکانیکی مانند خم شدن یا بلند کردن نادرست وسایل اتفاق میافتد. به هر حال هر دلیلی هم وجود داشته باشد، این بیماری اتفاق میافتد، و همیشه این احتمال وجود دارد که دیسک جابجا شده بتواند با فشار وارد کردن به طناب عصبی نزدیک خود، آغاز کننده یک درد بسیار شدید باشد.
عوامل خطر
عوامل خاصی میتوانند خطر ایجاد دیسک کمر را افزایش دهند. برخی از این عوامل به شرح زیر است:
- جنسیت: مردان میان سال نسبت به دیگر افراد بیشتر در معرض ابتلا به دیسک کمر هستند.
- سبک زندگی بیتحرک و ساکن: عدم فعالیت بدنی منظم و وضعیت نادرست بدنی د هنگام ایستادن و انجام کارها، میتواند خطر دیسک کمر را افزایش دهد.
- وزن: اضافه وزن داشتن باعث ایجاد استرس اضافی بر روی دیسکهای کمر شده و احتمال جا به جایی آن را افزایش میدهد.
- فشار جسمی: برخی از مشاغل سخت که نیاز به فعالیت سنگین جسمانی دارند، مانند بلند کردن ، فشار دادن ، خم شدن و کشیدن مکرر، باعث افزایش احتمال ابتلا به دیسک کمر میشوند. اگر در طول انجام این فعالیتها به جای پاها، به کمر خود فشار وارد نمایید، در این صورت فرد در معرض خطر بیشتری قرار خواهد گرفت.
- سیگار کشیدن: سیگار کشیدن باعث اختلال در اکسیژن رسانی به دیسک ها و تسریع تخریب آنها میشود.
شدت دیسک کمر
اگرچه معمولاً همه انواع جابجاییهای دیسک به عنوان “دیسک کمر” یاد میشود ، اما در واقع درجههای مختلفی برای این جابجایی وجود دارد.
- اصطلاح دیسک برآمده (bulging disc) برای توصیف مرحلهای از جابهجایی به کار می رود که هسته هنوز در داخل لایه بیرونی قرار دارد ، اما در حال فشار به بیرون و برآمدگی به نسبت لبه بیرونی دیسک است.
- هنگامی که نیروی فشار واردشده باعث ایجاد فشار غیرطبیعی میشود و برآمدگی به میزان قابل توجهی افزایش مییابد ، این وضعیت میتواند به عنوان یک بیرون زدگی دیسکی در نظر گرفته شود.
اگر لایه بیرونی به اندازه کافی ضعیف شود ، ممکن است هسته دیسک بیرون آمده یا فتق کمر ایجاد شود – به این حالت دیسک کمر واقعی گفته میشود. دیسک های برآمده نیز جزو بیماریهای رایج هستند ، اما همیشه باعث درد نمیشوند. در واقع، بسیاری از مردم بدون آنکه متوجه شوند ، به این بیماری مبتلا هستند. یک مطالعه نشان داده است که بیش از 50 درصد افرادی که به طور تصادفی برای اسکن MRI انتخاب شدهاند دارای یک یا چند دیسک برآمده و بدون درد در کمر خود هستند. دیسک برآمده یا دیسکی که در هر مرحلهای از جابجایی قرار دارد، فقط وقتی به عصب یا نخاع فشار وارد میکند ، مشکل ایجاد کرده و باعث درد میشود. به طور کلی ، هرچه میزان جابهجایی دیسک به بیرون بیشتر باشد، احتمال بروز علائم دیسک کمر بیشتر خواهد. اما بسته به فاکتور بعدی که همان محل دیسک است، دیسک کمر باز هم میتواند بدون علامت باشد.
محل دیسک کمر
برای درک علائم مختلف دیسک کمر، باید در مورد ناحیه ستون فقرات و اعصاب داخلی آن آگاهی داشته باشید.
مناطق ستون فقرات
در طول ستون فقرات ، چهار ناحیه اصلی وجود دارد:
- گردنی – ناحیه گردن
- ناحیه سینهای – ناحیه پشت قفسه سینه و قسمت پایین گردن
لومبار – ناحیه کمر
- ساکرال – انتهای ستون فقرات
هر یک از این مناطق شامل تعداد مشخصی از مهره ها (استخوانهای منحصر به فرد که با یکدیگر در هم میآمیزند) است که در کنار هم ، 29 مهره ستون فقرات انسان را تشکیل میدهند. هر کدام از این مهرهها با حرف اول ناحیهای که در آن قرار دارند و یک شماره، علامت گذاری شدهاند.
- گردنی – هفت مهره ، C1-C7
- مهرههای سینهای – 12 مهره ، T1-T12
- کمری – پنج مهره ، L1 – L5
- ساکرال — پنج شبه مهره ، S1 – S5
بین این مهرهها، دیسک وجود دارد. دیسک های خاص توسط مهرههایی که بین آنها قرار دارد، نام گذاری میشوند، به عنوان مثال دیسک L4-L5 یا دیسک C5-C6 .
اعصاب نخاعی
در بین مهرهها، ریشههای عصبی نخاعی وجود دارند که از نخاع فراهم میشوند و به قسمتهای مختلف بدن ارسال میشوند. این اعصاب، احساسات و درد را در الگوهای خاصی در اندامهای شما توزیع میکنند. قسمتهایی از پوست که توسط ریشههای حسی عصبی مختلف پشتیبانی میشوند، درماتوم نامیده میشوند. تصوراتی مانند مورد زیر میتواند به شما در درک نحوه بروز علائم و ردیابی آنها در نواحی خاصی از ستون فقرات کمک کند.
هنگامی که یک ریشه عصبی خاص توسط دیسک جابجا شده تحریک و یا فشرده میشود ، علائم دیسک کمر را به صورت درد ، سوزن سوزن شدن یا بیحسی در ناحیه کنترل شده توسط ریشه عصبی مبتلا ایجاد میکند. به عنوان مثال ، ریشه عصبی L3 عضلات موسوم به فلکسور لگن را فعال میکند ، جایی که زانو را به سمت شکم حرکت میدهد. اگر این ریشه عصبی به نوعی تحت تأثیر قرار گرفت ، ممکن است متوجه ضعف فلکسور یا درد لگن شوید. اگر در قسمت جلویی پا احساس درد دارید ، علت آن احتمالاً ریشه L4 است. کف پا نیز تحت تأثیر S1 است. این علائم که ناشی از فشرده شدن یک عصب خاص در ناحیه ستون فقرات میباشد میشود، میتواند یک راه بسیار ساده برای پیگیری علت درد و آگاهی از وضعیت ستون فقرات برای پزشک باشد. به طور مشابه ، علائم دیسک گردنی – در محدوده C5 تا C7 – به احتمال زیاد نوعی سوزن سوزن شدن ، بیحسی یا درد در بازوهای شما خواهد بود، در حالی که فتق دیسک در ناحیه کمر باعث علائم مشابه در پا میشود.
علائم دیسک کمر
علائم دیسک کمر شامل درد ، سوزن سوزن شدن ، یا بیحسی (به صورت تکی یا همه این موارد) در ناحیه بدن است که توسط ریشه عصبی آسیب دیده به وجود میآید. ضعف نیز یکی از علائم این بیماری است و میتواند نشان دهنده دیسک کمر جدی تر و خطرناک تر باشد. در موارد نادر ، دیسک مرکزی بزرگ میتواند سندرم cauda equina ایجاد کند. در این بیماری، ریشههای عصبی شبکیه cauda (مجموعه اعصاب در انتهای نخاع) فشرده شود. این اعصاب در اندامهای تحتانی و اندامهای لگنی انجام وظیفه میکنند و میتوانند مشکلاتی در عملکرد روده ، مثانه و عملکرد جنسی ایجاد کنند. در زیر، مناطق شایعی که دیسک های کمر اتفاق میافتد، و نواحی از بدن که احتمالاً علائم آن را نشان میدهند، آورده شده است. به خاطر داشته باشید که همه این موارد طبقه بندی کلی هستند؛ علائم ممکن است از بیماری به بیمار دیگر متفاوت باشد.
علائم دیسک کمر در اثر جا به جایی دیسک به وجود میآیند، در قسمتهای پایینی کمر شایع تر از قسمت گردن میباشند. علائم دیسک کمر عبارتاند از:
- جا به جایی دیسک L3-L4 علائمی را در مفصل ران ، کشاله ران و یا قسمت فوقانی ران ایجاد میکند.
- جا به جایی دیسک L4-L5 باعث ایجاد علائمی در قسمت تحتانی ران و پایین پا تا مچ پا میشود.
- جا به جایی دیسک L5-S1 علائمی را در قسمت بالای پا ، خارج از مچ پا و یا پشت پا ایجاد میکند.
از بین مناطقی که در بالا ذکر شد ، شایعترین آنها C5-C6 در گردن و L4-L5 در قسمت تحتانی کمر است. چرا؟ از آنجا مناطق ذکر شده در ستون فقرات، تحمل کننده نیروهای اصلی حرکات مکانیکی ما هستند و بیشتر نیروها به نواحی وارد میشوند، این مهرهها را مستعد جابجایی میکنند. علائم دیسک کمر شما اطلاعاتی را در اختیار پزشک شما قرار میدهد که در طی معاینه مفید خواهد بود ، اما تنها راه برای اطمینان از وجود دیسک کمر، انجام MRI است.
درمان دیسک کمر
مراحل اولیه برای بهبودی شامل درمانهای غیرجراحی میباشد. این درمانها شامل استفاده از داروهای کاهش دهنده درد، استراحت کافی، فیزیوتراپی، هیدروتراپی و مدیریت درد است. تقریباً 80 درصد افراد مبتلا به مشکلات دیسک کمر در طی چهار تا شش هفته، علائم خود را کاهش داده و به فعالیتهای روزمره باز میگردند. اگر درد همچنان ادامه دارد، بهتر است با پزشک خود مشورت کنید. پزشک ممکن است داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی را برای کاهش التهاب و تسکین درد توصیه کند. در صورت وجود اسپاسم عضلانی، ممکن است از شل کنندههای عضلانی استفاده شود، اما این باید توسط پزشک تجویز شود. انجام تمرینات ورزشی ویژه تحت نظارت یک فیزیوتراپ متخصص میتواند عضلات کمر، پا و شکم را تقویت کرده و انعطاف پذیری ستون فقرات را افزایش دهد. در صورت از دست دادن احساس در پاها، ممکن است عمل جراحی به نام دیسکتومی انجام شود. در این جراحی، قسمتی از دیسک که شکسته و درد ایجاد میکند، با دقت جراحی و برداشته میشود و 80-85٪ از بیماران قادر به بازیابی و از سرگیری فعالیتهای طبیعی خود هستند.
پیشگیری
هشت نفر از ده نفر در جهان در طول زندگی خود با کمردرد مواجه میشوند. برای جلوگیری از این مشکل، مراقبتهای روزانه و پیشگیری بسیار مهم هستند. حفظ وضعیت درست بدن خود هنگام نشستن، خوابیدن و پیادهروی بسیار مهم است. استفاده از تکنیکهای صحیح برای بالا بردن وزنههای سنگین و حفظ تناسب وزنی نیز اهمیت دارد. اجتناب از سیگار و داروهای روانگردان نیز به حفظ یک سبک زندگی سالم کمک میکند. انجام تمرینات فیزیوتراپی میتواند عضلاتی که ستون فقرات را تثبیت میکنند، تقویت شوند.
