لامینکتومی نوعی جراحی کمر است که برای تسکین فشار روی طناب نخاعی انجام میشود. در این جراحی، پزشک قسمت پشتی (خلفی) قوس مهرهای را برمیدارد. قسمت پشتی (خلفی) قوس مهرهای بخشی از استخوان است که قوس مهرهای ستون فقرات را تشکیل میدهد. پزشک خارهای استخوانی را نیز طی این جراحی از بدن خارج میکند. این استخوانها باعث وارد آمدن فشار بر طناب نخاعی یا ریشه عصب خواهد شد. این جراحی معمولاً در ناحیه گردنی و کمری و به ندرت در ناحیه صدری انجام میشود.
علت انجام لامینکتومی چیست؟
دو علت اصلی برای فشار بر طناب نخاعی و ریشه عصب وجود دارد.
- فتق دیسک هنگامی رخ میدهد که ماده داخلی دیسک به بیرون از دیسک میان مهرهای آسیب دیده یا تضعیف شده نشت میکند، در نتیجه بر طناب نخاعی و ریشه عصب فشار وارد میکند.
- تنگی نخاعی به باریک شدن کانال نخاعی گفته میشود و معمولاً بعلت تغییرات تحلیل رونده مرتبط با افزایش سن رخ میدهد. با باریک شدن کانال نخاعی، ریشه عصب و طناب نخاعی که از میان این کانال میگذرد بر هم فشرده میشوند.
فشار بر طناب نخاعی و ریشه عصب میتواند باعث درد و بیحسی یا احساس سوزن سوزن شدن در بازوها و پاها شود. فشار بر ریشههای عصب در ناحیه کمر میتواند منجر به دشواری در راه رفتن، و در موارد نادر مشکل در عملکرد مثانه یا رودهها شود.
هنگامی که علائم بیماری عود میکند یا اگر علائم بیماری با درمانهای محتاطانه مثل دارو درمانی و ورزش تسکین نیافت، پزشک انجام جراحی برای برداشتن قسمت پشتی (خلفی) قوس مهرهای را تجویز خواهد کرد. سایر انواع جراحی مثل دیسککتومی (برداشتن دیسک) و فیوژن ستون مهرهها نیز از دیگر جراحیهایی است که شاید همراه با لامینکتومی انجام گیرد.
دیسک ممکن است به دلیل مصدومیت یا فرسودگی آسیب ببیند. وقتی دیسک فشاری بر روی عصب نخاعی وارد میکند، ممکن است باعث درد و گاهی بیحسی یا ضعف شود. علائم بیحسی و ضعف عموماً در ناحیهای از بدن حاصل از درگیری ریشه عصبی آن ناحیه در ستون فقرات است، معمولاً در بازوها و پاها. سیاتیک یکی از شناخته شدهترین علائم فتق دیسک است. سیاتیک به درد تیز و تیره کشنده در طول عصب سیاتیک اشاره دارد که از باسن تا رانها و پشت پاها گسترش مییابد.
اگر درمان پزشکی نتیجهای ندهد، شاید جراحی انتخاب پزشک شما باشد. برخی از درمانهای پزشکی برای تسکین درد عبارتند از:
- تغییر در فعالیتها
- دارو، از جمله شل کننده عضلات، داروهای ضد التهابی و مسکّن
- تزریق به ستون فقرات
- بازتوانبخشی با فیزیوتراپی، فیزیکال تراپی یا هر دو
- کاردرمانی
- کاهش وزن (در صورت داشتن اضافه وزن)
- ترک سیگار
- دستگاههای حمایتی، همچون حمایت کنندههای مکانیکی کمر
آمادگی برای جراحی لامینکتومی
- پزشک فرآیند جراحی را برایتان توضیح داده و به تمام سوالاتی که شاید درباره جراحی داشته باشید پاسخ خواهد داد.
- همچنین از شما خواسته میشود تا یک فرم رضایت را پر کنید تا به پزشک اجازه انجام جراحی را بدهید. فرم را به دقت بخوانید و در صورت واضح نبودن آن سوالاتتان را از پزشک بپرسید.
- علاوه بر گرفتن سابقه کامل پزشکی، پزشک معاینه جسمانی نیز انجام خواهد داد تا از سلامت عمومی شما پیش از انجام جراحی مطمئن شود. همچنین احتمالاً به انجام آزمایش خون و سایر آزمایشات تشخیصی نیاز خواهد بود.
- پزشک خود را در جریان حساسیت و آلرژی خود نسبت به هرگونه دارو، لاتکس، چسب و داروهای بیهوشی (موضعی و عمومی) قرار دهید.
- تمام داروهای تجویز شده و بدون نسخه و همچنین مکملهای گیاهی که مصرف میکنید را به اطلاع پزشک برسانید.
- اگر سابقه اختلال خونریزی دارید یا هرگونه داروی رقیق کننده خون (ضد انعقاد)، آسپرین یا سایر داروهایی که لخته شدن خون را تحت تأثیر قرار میدهد مصرف میکنید حتماً پزشک را در جریان بگذارید. شاید از شما خواسته شود تا مصرف این داروها را پیش از جراحی قطع کنید.
- اگر باردار هستید به پزشک اطلاع دهید.
- تمام توصیههای پزشک مبنی بر ممنوعیت خوردن و آشامیدن پیش از جراحی را به دقت انجام دهید.
- احتمال دارد برای کمک به آرام شدن بیمار، پیش از جراحی یک آرام بخش به وی تزریق شود.
- همچنین پیش از جراحی با فیزیوتراپ خود ملاقات خواهید کرد تا درباره فرآیند بازتوانبخشی با وی گفتگو کنید.
- شاید برخی فعالیتها پس از جراحی محدود شوند. حتماً کسی را بعنوان همراه در کنار خود داشته باشید تا در انجام امورات منزل و رانندگی به مطب و بازگشت به منزل به شما کمک کند.
- بر اساس وضعیت سلامتی هر بیمار، امکان دارد پزشک توصیههای دیگری نیز برای وی داشته باشد.
در حین لامینکتومی چه اتفاقی میافتد؟
لامینکتومی معمولاً بصورت بستری در بیمارستان انجام میشود. فرآیندهای این جراحی بسته به وضعیت شما و سابقه پزشک متفاوت است. شاید لامینکتومی با بیهوشی عمومی انجام شود. یا امکان دارد لامینکتومی با بیحسی ستون فقرات انجام گیرد. اگر برای جراحی از بیحسی ستون فقرات استفاده شود، از کمر به پایین خود را حس نخواهید کرد. امروزه تکنیکهای جدیدتری به دنیای پزشکی ارائه شدهاند که میتوان این جراحی را بصورت سرپایی و با بیحسی موضعی انجام داد. پزشک این موارد را پیش از جراحی برای شما توضیح خواهد داد.
عموماً فرآیند لامینکتومی به صورت زیر است:
- باید لباسهای خود را درآورده و یک لباس جراحی بپوشید.
- یک آنژیوکت در بازو یا دست شما قرار داده خواهد شد.
- به محض اثر کردن داروی بیخوشی، یک سوند ادراری در بدن بیمار گذاشته میشود.
- اگر محل جراحی موی زیادی داشته باشد، موهای آن ناحیه تراشیده خواهد شد.
- روی تخت اتاق عمل بیمار به روی شکم یا به پهلو قرار داده خواهد شد.
- متخصص بیهوشی به طور مداوم ضربان قلب، فشار خون، تنفس و سطح اکسیژن خون را در حین جراحی بررسی میکند.
- تیم پزشکی پوست ناحیه جراحی را با یک محلول ضد عفونی کننده تمیز خواهد کرد.
- سپس جراح روی مهرههای مد نظر برای جراحی یک برش میزند.
- جراح عضلات را کنار میزند.
- قسمت پشتی (خلفی) قوس مهرهای (لامینا) برداشته میشود تا فشار روی اعصاب آن ناحیه تسکین یابد. در این مرحله خارهای استخوانی، یا تمام دیسک یا بخشی از دیسک نیز از بدن خارج خواهد شد.
- در برخی موارد، امکان دارد فیوژن ستون فقرات نیز در همین مرحله انجام شود. در حین فیوژن ستون فقرات، جراح دو یا چند استخوان را در ستون فقرات به هم جوش میدهد.
- سپس جای جراحی با نخ بخیه یا چسب جراحی بسته خواهد شد.
- یک پانسمان استریل نیز روی آن ناحیه را میپوشاند.
خطرات لامینکتومی چیست؟
همچون هر جراحی دیگری، ممکن است عوارضی بعد از لامینکتومی پیش بیاید: برخی از عوارض محتمل عبارتند از:
- خونریزی
- عفونت
- لختگی خون در پاها یا ششها
- آسیب به طناب نخاعی یا ریشه عصب
- خطرات مربوط به داروی بیهوشی
این عوارض به صورت نادر رخ میدهند و به مرور زمان از بین خواهند رفت. در ناحیه جراحی، عروق خونی یا عصب ممکن است آسیب ببینند، که منجر به احساس ضعف یا بیحسی بیمار میشود. این عارضه نیز به صورت نادر رخ میدهد. بسته به وضعیت سلامتی بیمار، ممکن است خطرات دیگری نیز وجود داشته باشد. بهتر است قبل از جراحی تمام نگرانیها و سوالات خود را با پزشک خود مطرح کنید.
پس از لامینکتومی چه اتفاقی میافتد؟
در بیمارستان
بعد از جراحی، بیمار به اتاق ریکاوری برده میشود تا تحت نظر قرار بگیرد. به محض پایدار شدن فشار خون، نبض و تنفس و همچنین بهوش آمدن بیمار، وی به اتاق خود در بخش منتقل میشود. بعد از لامینکتومی معمولاً باید یک یا چند روز در بیمارستان بمانید.
احتمالاً بعد از ظهر روز جراحی بتوانید از تخت پایین آمده و قدم بزنید. درد با داروهای مسکّن کنترل میشود تا بیمار بتواند این تمرین را انجام دهد. همچنین به بیمار یک برنامه تمرینی داده میشود تا هم در بیمارستان و هم پس از ترخیص از آن پیروی کند.
در منزل
پس از بازگشت به منزل، باید ناحیه جراحی را تمیز و خشک نگاه دارید. پزشک درباره حمام کردن توصیههایی به شما خواهد داشت. چسب جراحی یا بخیهها در جلسه مراجعه مجدد کشیده خواهند شد. طبق دستور پزشک میتوانید از داروی مسکّن برای تخفیف درد استفاده کنید. آسپرین یا برخی از انواع داروهای مسکّن احتمال خونریزی را افزایش میدهند. حتماً از داروهای تجویز شده مصرف کنید.
بروز موارد زیر را به پزشک خود اطلاع دهید:
- تب
- قرمزی، ورم، خونریزی یا هرگونه تخلیه مایعات از محل جراحی
- درد زیاد در اطراف محل جراحی
- بیحسی در پاها، کمر یا باسن
- دشواری در ادرار کردن یا از دست دادن کنترل مثانه یا روده
تا هنگامی که پزشک اجازه رانندگی به شما نداده، از رانندگی کردن خودداری کنید. برای برداشتن اشیاء از روی زمین خم نشوید یا به کمر خود قوس ندهید. سایر محدودیتهای حرکتی را پزشک به اطلاع شما خواهد رساند. بسته به وضعیت جسمانی بیمار، پزشک توصیههای متفرقه دیگری نیز به وی خواهد داد.
کنترل درد
* پس از فعالیتهای زیاد یا چندین بار در روز برای 20 الی 30 دقیقه روی ناحیه جراحی یخ بگذارید. حتماً از پک یخ را در یک حوله بپیچید و سپس روی پوست قرار دهید تا از آسیب رسیدن به پوست پیشگیری نمایید.
* فعالیتهای بدنی خود را برای 48 ساعت به حداقل برسانید.
* داروهای مسکّن تجویز شده را طبق دستور پزشک مصرف کنید. اگر حس میکنید دارو درد را کاهش نمیدهد، با مطب تماس بگیرید. بدون مشورت قبلی با پزشک دوز مصرفی دارو را افزایش ندهید.
بلافاصله بعد از جراحی مصرف داروهای ضد التهاب همچون (ایبوپروفن، آلیوو، آسپرین، دیکلوفناک و غیره) مشکلی ندارد.
* مصرف استامینوفن نیز بلافاصله بعد از جراحی بلامانع است. در یک دوره 24 ساعته بیش از 3000 میلی گرم مصرف نکنید.
* اگر پیش از جراحی گاباپنتین یا نورونتین مصرف کردهاید، باید به مصرف کردن آن ادامه دهید مگر آنکه پزشک تشخیص دیگری داشته باشد.
خوابیدن
- به پشت یا پهلو بخوابید. میتوان از بالشت برای حمایت از کمر استفاده کرد. وقتی به پشت دراز کشیدهاید بالشتها را زیر زانو قرار دهید.
- وقتی به پهلو دراز کشیدهاید، بالشتها را بین دو پای خود بگذارید.
حمام کردن
- 5 روز اول پس از جراحی، باید محل جراحی خشک بماند و پانسمان روی زخم باز نشود. اگر میتوانید ناحیه جراحی را تمیز و خشک نگاه دارید، حمام کردن در این مدت بلامانع است.
- پس از 5 روز میتوان به آرامی پانسمان را باز کرده و بدون پوشش روی زخم دوش بگیرید.
- آب را مستقیماً روی محل جراحی نگیرید. به آرامی محل جراحی را با ضربات نرم حوله خشک کنید.
بازگشت به کار
بازگشت به کار. مدت زمان مرخصی به علائم پس از جراحی و نوع شغل شما بستگی دارد. اگر میخواهید پیش از اولین جلسه مراجعه مجدد به سر کار بازگردید محدودیتهای خواهید داشت. در این باره با پزشک یا پرستار صحبت کنید.
رابطه جنسی
- تا 2 هفته رابطه جنسی ممنوع است.
- بعد از 2 هفته در صورت راحتی میتوانید رابطه جنسی را از سر بگیرید.
سیگار کشیدن
اکیداً توصیه میکنیم که پیش از جراحی هیچگونه نیکوتین مصرف نکنید. بهترین زمان برای کنار گذاشتن سیگار برای جراحی 4 الی 6 ماه پس از جراحی است.
دورنمای بلند مدت درمان لامینکتومی
بعد از جراحی، اجرای یک برنامه ورزشی منظم برای افزایش قدرت و انعطاف عضلات ستون فقرات بسیار مهم است و میتواند شما را در برابر مصدومیتهای آتی محافظت کند. این تمرینات ابتدا معمولاً در بیمارستان آغاز میشوند و در خانه باید ادامه یابند. گاهی اوقات جراحی تأثیر زیادی بر علائم قبلی نمیگذارد و آنها همچنان باقی میمانند. در دیگر موارد، جراحی برای تسکین علائم انجام نمیشود، بلکه برای پیشگیری از تشدید وخامت وضعیت ناحیه انجام میشود. در این صورت، علائم اولیه همچنان باقی میمانند، اما بدتر نخواهند شد. در هر صورت، مهم است که نگرانیها و انتظارات خود را با پزشک خود در میان بگذارید. او میتواند شما را راهنمایی کند و به شما توضیح دهد که چه انتظاراتی برای دوره بعد از جراحی باید داشته باشید.
درمان روماتیسم ستون فقرات(اسپوندیلیت آنکیلوزان) با فیزیوتراپی
