گردن بخشی از یک ستون بلند انعطافپذیر است که به ستون مهره یا ستون فقرات معروف است و در بیشتر قسمتهای بدن امتداد دارد. ستون فقرات گردنی (ناحیه گردن) از هفت استخوان (مهرههای C1-C7) تشکیل شده است که توسط دیسکهای بین مهرهای از یکدیگر جدا میشوند. این دیسکها به ستون فقرات اجازه میدهند که در طول فعالیت آزادانه حرکت کند و به عنوان یک کمک فنر برای بدن عمل کند. نخاع ساختاری بسیار آسیبپذیر است که مغز را به بدن متصل میکند، در وسط ستون فقرات گردنی قرار دارد و توسط ساختارهای استخوانی محافظت میشود.
ورزش کردن میتواند در آسیبهای ناحیه گردن با شدتهای مختلف، از جمله شکستگیهای گردن و آسیبهای نخاع گردن (SCI) نقش داشته باشد. شکستگی گردن یک مشکل بسیار جدی است، اما در بسیاری از موارد، بیمار میتواند به طور کامل بهبود یابد و تمام عملکردهای عصبی خود را دوباره بدست آورد. شکستگی گردن گاهی اوقات میتواند منجر به یک آسیب نخاعی کامل شود که پیامد آن درجات مختلفی از فلجی یا حتی مرگ خواهد بود.
انواع آسیبهای ورزشی ناحیه گردن
شکستگی گردن
شکستگی گردن به معنای شکستگی در یک یا چند استخوان گردن (مهرههای گردن) است. در صورتی که فردی آسیب در گردن ببیند، باید بدون دریافت مراقبت پزشکی مناسب و جابهجایی صحیح، جابجا نشود. برای انتقال مصدوم، باید به سرعت با یک تیم مراقبت پزشکی تماس گرفت. تشخیص شکستگی گردن از اهمیت بالایی برخوردار است. آسیبهای سریوسی که باعث آسیبدیدگی در سر میشوند، همچنین صدمات دیگر، اغلب منجر به شکستگی در منطقه گردن خواهند شد. این موارد نیازمند توجه و بررسی دقیق توسط پزشکان متخصص است.
پیچ خوردگی شدید و ناگهانی گردن یا ضربه شدید به ناحیه سر یا گردن میتواند باعث شکستگی در ناحیه گردن شود. افرادی که در ورزشهای تماسی شدید مانند فوتبال، هاکی روی یخ، راگبی، و کشتی فعالیت میکنند، بیشتر در معرض خطر شکستگی گردن قراردارند. در ورزش فوتبال آمریکایی یا راگبی، ضربه زدن با سر به کمر بازیکن حریف میتواند باعث ایجاد شکستگی در گردن بشود. علاوه بر این، شکستگی در گردن میتواند در چندین ورزش غیرتماسی از جمله اسکی، شنا، غواصی، موج سواری، وزنه برداری و اسب سواری نیز رخ دهد.
علائم و نشانههای شکستگی گردن
علائم و نشانههایی که برای شکستگی گردن وجود دارد عبارتند از:
- درد در گردن، که ممکن است شدید باشد یا نباشد
- انتشار درد از گردن به شانههاو یا دستها
- تورم و کبودی
- حساسیت غیرطبیعی نسبت به فشار و لمس
- کاهش احساس در دستها ، پاها یا کل بدن
- ضعف عضلانی یا فلجی در دستها یا پاها
آسیب نخاع گردنی
شدت جراحت بستگی به این دارد که چه بخشی از نخاع تحت تأثیر ضربه یا جراحت قرار گرفته است. هرچه SCI (آسیب نخاعی) در ستون مهره بالاتر باشد یا به مغز نزدیک تر باشد، تأثیر بیشتری روی حرکت بدن و درک حسی شخص آسیب دیده خواهد داشت. کوادری پلژی یا فلج چهار اندام (تتراپلژی a.k.a نیز نامیده میشود)از آسیب دیدگی نخاع در ناحیه گردن ناشی میشود و با از دست دادن قدرت عضلات در هر چهار اندام همراه است.
آسیب کامل نخاع
آسیب کامل نخاع منجر به از دست دادن کامل عملکردهای حسی و حرکتی فرد آسیبدیده میشود. تقریباً 50 درصد از تمام آسیبهای نخاعی به صورت کامل اتفاق میافتند که هر دو طرف بدن را درگیر میکنند. در حقیقت، قطع نخاع به صورت عرضی برش میخورد، اما این حالت نادر است. بیشترین علل آسیب کامل نخاعی به علت کوفتگی یا ضربه در نخاع، یا اختلال در جریان خون در منطقه آسیب دیده نخاع رخ میدهد.
آسیب نخاعی ناقص
در آسیب نخاعی ناقص، برخی عملکردها تحت تاثیر سطح اولیه آسیب باقی میمانند. فردی که دچار آسیب نخاعی ناقص شده است ممکن است بتواند یک دست یا پایش را بیش از دیگری حرکت دهد یا ممکن است در یک طرف بدنش عملکرد بیشتری نسبت به طرف دیگر داشته باشد.
“گرفتگی ستون فقرات” نیز یکی از آسیبهای نخاعی است که میتواند در اثر هر دو آسیب نخاعی ناقص و کامل رخ دهد. اما اختلال عملکرد نخاع موقتی است و به طور کلی طی یک یا دو روز برطرف میشود. بازیکنان فوتبال بویژه مستعد گرفتگی ستون فقرات و گرفتگی نخاعی هستند. گرفتگی نخاعی ممکن است علائم عصبی از جمله بی حسی، سوزن سوزن شدن، احساساتی مانند شوک الکتریکی و سوزش در اندامها ایجاد کند. شکستگی یا دررفتگی ستون فقرات را نمیتوان جدا از پارگی رباط دانست مگر آنکه خلاف آن اثبات شود.
در زیر به 15 تا از مهمترین ورزشهایی که در ایجاد آسیب نخاعی نقش دارند اشاره شده است:
- غواصی
- دوچرخه سواری
- فوتبال
- اسکی روی برف
- اسب سواری
- ورزشهای زمستانی
- موجسواری (از جمله موج سواری با بدن)
- کشتی
- ترامپولین
- ژیمناستیک
- اتومبیل برفی
علائم و نشانههای آسیب نخاعی
علائم و نشانههای آسیب نخاعی عبارتند از:
- احساس درد یا فشار شدید در گردن، سر یا پشت
- سوزن سوزن شدن یا از بین رفتن احساس در دست، انگشتان، پا یا انگشتان پا
- از دست دادن کنترل جزئی یا کامل بر روی تمام قسمت از بدن
- احساس فوریت دفع ادرار یا مدفوع، بی اختیاری یا احتباس روده
- مشکل در ایجاد تعادل و راه رفتن
- احساسات فشار غیر طبیعی مانند درد یا فشار در قفسه سینه
- ایجاد اختلال در تنفس بعد از آسیب دیدگی
- بوجود آمدن تودههای غیرعادی در سر یا ستون فقرات
ورزشهای خاصی که میتوانند باعث آسیب به گردن بشوند
دوچرخه سواری
صدمات مربوط به سر در دوچرخه سواری به مراتب شایعتر از شکستگی گردن است، اما اتفاق نادری نیست که فرد در اثر تصادف دچار آسیبدیدگی در ناحیه سر و گردن شود. تخمین زده می شود که 80 درصد تصادفات کشنده در دوچرخه در اثر وسایل نقلیه موتوری در میان کودکان 14 سال و کمتر به دلیل نوع حرکت و رانندگی دوچرخه سوار اتفاق می افتد، مانند راندن در خیابان بدون توقف کردن، رفتن به سمت ترافیک و شلوغی، عدم توجه به علائم توقف یا حرکت بر خلاف جهت.
فوتبال آمریکایی
با اینکه مصدومیتهای مربوط به سر در فوتبال، به ویژه ضربه مغزی، شایع تر از شکستگیهای گردن است، اما با این حال میزان شکستگی در ناحیه گردن نیز کمیاب نیست و ممکن است بازیکن در اثر حادثه دچار آسیبدیدگی سر و گردن شود. آسیبهای مربوط به ناحیه گردن معمولاً در اثر برخورد زیاد و شدید بین بازیکنان اتفاق میافتد و باعث افزایش یا کاهش شتاب حرکت سر روی گردن میشود. افزایش شتاب در اکثر موارد باعث ایجاد نوعی فشار اضافی در گردن میشود، در حالی که کند شدن آن اغلب منجر به ایجاد نیروهای خمشی میشود.
تشخیص
شکستگی گردن و همچنین آسیب نخاعی یک مشکل اورژانسی است. بیمار باید در اسرع وقت تحت معاینه کامل عصبی قرار بگیرد تا عدم تعادل و یا آسیب نخاعی او مورد ارزیابی قرار گیرد. تشخیص مشکل براساس نوع حادثه، علائم، معاینه جسمی، و نتایج آزمایشهای رادیولوژی مشخص میشود که شامل موارد زیر است:
- اسکن توموگرافی کامپیوتری (اسکن CT یا CAT): پس از اینکه کامپیوتر اشعه X را خواند، یک تصویر تشخیصی گرفته میشود که میتواند شکل و اندازه کانال ستون فقرات، محتویات آن و ساختارهای اطراف آن را نشان دهد.
- تصویربرداری با رزونانس مغناطیسی (MRI): یک آزمایش تشخیصی است که با استفاده از آهنرباهای قوی و فناوری رایانهای، تصاویر سه بعدی از ساختارهای بدن را ایجاد میکند و میتواند نخاع، ریشههای عصبی و مناطق اطراف آن و همچنین بزرگ شدن، دژنراسیون و تومورها را نشان دهد.
- اشعه ایکس: استفاده از اشعه ایکس که برای تولید فیلم یا تصویر بخشی از بدن استفاده میشود میتواند ساختار و همترازی مهرهها و طرح کلی مفاصل را نشان دهد.
درمان
روش درمانی با توجه به عوامل زیر متفاوت خواهد بود:
- شدت شکستگی
- اگر شکستگی با جابجایی یا عدم تعادل همراه باشد
- کدام استخوانهای گردنی شکسته شدهاند
- آسیب نخاعی یا عصبی ایجاد شده است، و با ضعف عضلانی یا فلجی همراه است یا نه
یک شکستگی جزئی (مختصر) اغلب با استفاده از یقه گردنی یا بریس به مدت شش تا هشت هفته درمان میشود تا اینکه استخوانها بهبود یابند. اما شکستگیهای شدید یا پیچیدهتر ممکن است به جا انداختن یا استفاده از مداخلات جراحی مانند ابزار ستون فقرات (فیوژن و غیره) با یا بدون کاهش فشار جراحی نیاز داشته باشد.
عمل جراحی برای کاهش فشار در نخاع معمولاً پس از وقوع آسیب انجام میشود، اگرچه زمان انجام آن ممکن است متفاوت باشد. در این جراحی، بافتهای مختلف یا قطعات استخوانی که فشار روی نخاع ایجاد میکنند، برداشته میشوند. رفع فشار از طریق روشهای جراحی مختلف انجام میشود، که بسته به خصوصیات خاص هر جراحت یا آسیب، ممکن است نزدیک شدن به نخاع فشرده شده از جلو (قدامی) یا پشت (خلفی) باشد. اثبات شده است که رفع فشار و ایجاد تعادل و ثبات در بیماران مبتلا به آسیب نخاعی باید بهصورت سریع و با استفاده از روش مناسب و منطقی صورت گیرد.
توصیههای لازم برای پیشگیری
دوچرخه سواری
هنگام دوچرخه سواری ضروری است که کلاه ایمنی به درستی جا بیفتد و بند کلاه ایمنی بسته و محکم شود تا در حین سوار شدن یا افتادن از دوچرخه از سرتان نیفتد. سایر نکات پیشگیری از آسیب نخاعی هنگام دوچرخه سواری عبارتند از:
- کودکان زیر یک سال را نباید سوار دوچرخه کنید: زیرا گردن آنها به اندازه کافی قوی نیست که بتواند وزن یک کلاه ایمنی را روی سر خود تحمل کند.
- هنگام باز شدن درب اتومبیل پارک شده، حداقل سه فوت از آنها فاصله بگیرید.
- هنگام دوچرخه سواری از هدفون استفاده نکنید.
- همیشه از قوانین راهنمایی و رانندگی پیروی کنید.
- هرگز سوار وسیله نقلیه در حال حرکت نشوید.
فوتبال آمریکایی
نکاتی برای جلوگیری از آسیب دیدگی در ناحیه گردن در فوتبال شامل موارد زیر است:
- بازیکنان فوتبال باید پیش شرطهای کافی برای بازی را داشته باشند و عضلات سر و گردن خود را تقویت کنند.
- مربیان و مسئولان باید بازیکنان را از استفاده از کلاه ایمنی فوتبال برای مسدود کردن مسیر حریف، ضربه زدن، برخورد و حمل توپ منع کنند. مربیان، پزشکان و مربیان باید از مناسب بودن وسایل بازیکنان به ویژه کلاه ایمنی اطمینان حاصل کنند و بند کلاهها همیشه قفل باشد.
- مربیان باید برای مواجهه با یک آسیب نخاعی آمادگی داشته باشند. تمام کارکنان باید بدانند که در چنین مواردی چه باید بکنند، زیرا آمادگی و آگاه بودن آنها میتواند در جلوگیری از ناتوانی دائمی مصدوم نقش مهمی داشته باشد.
- به حاملهای توپ باید آموزش داده شود که هنگام اصابت به بازیکنی که در حال تکل زدن است، سر خود را پایین نبرند تا از برخورد دو کلاه ایمنی جلوگیری شود.
اسکیت بورد/اسکیت اینلاین
برای جلوگیری از آسیب به گردن هنگام اسکیت بازی کردن نکات زیر را جدی بگیرید:
- اسکیت بورد یا اسکیت خود را بررسی کنید تا آسیب دیدگی نداشته باشد و درصورت خرابی قبل از استفاده مجدد آنها را تعویض کنید.
- همیشه کلاه ایمنی بپوشید که به راحتی روی سر بسته شود.
- محل اسکیت سواری خود را از نظر نداشتن سنگ، ترک موجود در پیادهرو، یا سطوح ناهموار بررسی کنید.
- از لباسهای مناسب، پدهای زانو و آرنج، مچ بند و دستکش استفاده کنید.
شنا/غواصی
نکات ایمنی برای جلوگیری از شکستگی گردن هنگام شنا کردن به شرح زیر است:
- در آبهای کمتر از 12 پا عمق و یا در استخرهای روی زمین غواصی نکنید. قبل از غواصی عمق آب و زبالههای موجود در آب را بررسی کنید.
- تمام قوانین و علائم هشدار دهنده را در پارکهای آبی، استخرها و سواحل عمومی رعایت کنید.
- اولین بار که در آب میروید، در داخل آب قدم بزنید.
- هرگز کسی را در آب فشار ندهید یا در آن نیاندازید و همچنین اجازه ندهید که کودکان این کار را انجام دهند.
ورزشهای عمومی
توصیههای لازم برای جلوگیری از شکستگی گردن در ورزشهای عمومی شامل موارد زیر است:
- همیشه مراقب فرزندان خردسال خود باشید و اجازه ندهید که از تجهیزات ورزشی استفاده کنند یا ورزشی انجام دهند که برای سنشان نامناسب باشد. همچنین اجازه ندهید که روی زمینهای بازی سفت بازی یا ورزش کنند.
- هنگامی که بیمار یا بسیار خسته هستید، ورزش نکنید.
- تجهیزات ورزشی یا وسایل محافظتی که آسیب دیده است را دور بیندازید و جایگزین کنید.
- مراقب باشید هنگام سر خوردن با سر خود زمین نخورید.
