آسیب دیدگی طناب نخاعی آسیب دیدگی هر یک از نقاط طناب نخاعی یا اعصاب در پایانه کانال نخاعی اغلب باعث بروز تغییرات دائمی در قدرت، حساسیت و سایر عملکردهای بدن در قسمت زیر محل آسیب دیدگی خواهد شد. اگر شما به تازگی دچار آسیب دیدگی طناب نخاعی شدهاید احتمال آنکه این آسیب دیدگی بر همه جنبههای زندگی شما تاثیر بگذارد وجود دارد و شما عوارض این آسیب دیدگی را بر ذهن، عواطف و روابط اجتماعی خود احساس میکنید. تعداد زیادی از دانشمندان با خوش بینی اعتقاد دارند که با توجه به پیشرفتهای به دست آمده در تحقیقاتی که انجام شده است هر چه زودتر میتوان به ترمیم آسیب دیدگیهای احتمالی نخاعی پرداخت. تحقیقات متعددی در سراسر جهان در حال انجام شدن است به این ترتیب روشهای مختلف درمانی و توان بخشی به افرادی که دچار آسیب دیدگی طناب نخاعی هستند اجازه میدهد به صورت مستقل به زندگی خود ادامه دهند.
علل ضربه کمر چیست؟
آسیب دیدگی طناب نخاعی ممکن است ناشی از ضربه به مهره، رباط یا دیسک ستون فقرات یا حتی خود طناب نخاعی باشد. آسیب دیدگی تروماتیک طناب نخاعی به دلیل ضربه ناگهانی به ستون فقرات رخ میدهد و ممکن است منجر به شکستگی یا دررفتگی یک یا چند مهره شود. همچنین، آسیب دیدگی نخاعی میتواند ناشی از اصابت گلوله یا ضربه چاقویی باشد که طناب نخاعی را نفوذ کرده و آن را پاره میکند. عموماً آسیب دیدگی نخاع در روزها و هفتههای بعدی پس از وقوع، به دلیل خونریزی، تورم، التهاب و تجمع مایع در ستون فقرات و اطراف آن، بیشتر خواهد شد. همچنین، آسیب دیدگی غیرتروماتیک نخاعی ممکن است ناشی از آرتریت، سرطان، التهاب و عفونت، یا تحلیل و رفتگی دیسک بین مهرهها باشد.
علل شایع آسیب دیدگی طناب نخاعی چیست؟
شایع ترین علل آسیب دیدگی طناب نخاعی به شرح زیر میباشد:
- تصادفات خودرویی یا تصادف با موتورسیکلت از علل شایع آسیب دیدگی طناب نخاعی محسوب میشود. این دادهها توسط مراکز بیمارستانی ارائه شده است.
- آسیب دیدگی طناب نخاعی پس از سن ۶۵ سالگی در اکثر مواقع به علت سقوط از ارتفاع به وجود میآید. به طور کلی سقوط از ارتفاع زمین خوردن در به وجود آمدن ۳۱ درصد از آسیب دیدگیهای طناب نخاعی نقش دارد.
- در برخی موارد آسیب دیدگی طناب نخاعی به علت خشونت و در سایر موارد به علت اصابت گلوله یا چاقو به نخاع به وجود میآید.
- برخی از فعالیتهای ورزشی مانند آن دسته از تمرینات ورزشی که تماس فیزیکی بالایی دارند و شیرجه زدن در آب کم عمق باعث بروز آسیب دیدگی طناب نخاعی خواهد شد.
- برخی از بیماریها از جمله سرطان، آرتریت، استئو آرتریت و التهاب طناب نخاعی میتوانند باعث بروز آسیب نخاعی شود.
علائم و نشانههای آسیب دیدگی طناب نخاعی چیست؟
توانایی شما برای کنترل عملکرد دست و پا پس از آسیب دیدگی طناب نخاعی به دو فاکتور مهم بستگی دارد که عبارتند از: محل آسیب دیدگی طناب نخاعی و شدت آسیب دیدگی طناب نخاعی. در حالت معمولی که آسیب دیدگی طناب نخاعی شدید نباشد از آن تحت عنوان آسیب دیدگی نورولوژیکی یاد میشود اما در مواردی که شدت آسیب دیدگی زیاد باشد از آن تحت عنوان آسیب دیدگی کامل یاد خواهد شد و به صورت زیر دسته بندی میشود:
- آسیب دیدگی کامل به مواردی گفته میشود که پس از آسیب طناب نخاعی تمامی حواس بدن و توانایی کنترل حرکات بدن از بین برود.
- آسیب دیدگی نسبی به مواردی گفته میشود که پس از آسیب طناب نخاعی مقداری از حواس بدن زیر سطح آسیب دیده نخاع از دست رفته باشد. این نوع آسیب دیدگی انواع مختلفی دارد.
به علاوه، از فلج ناشی از آسیب دیدگی طناب نخاعی به صورت زیر یاد میشود:
- تتراپلازی که از آن تحت عنوان فلج چهار گانه نیز یاد میشود به وضعیتی اطلاق میگردد که بازوها، دستها، پاها و اعضای داخل لگن تحت تاثیر آسیب دیدگی طناب نخاعی قرار میگیرند.
- فلج پایین تنه یا پاراپلازی نیز به وضعیتی گفته میشود که از لگن به پایین را درگیر میکند.
اعضای تیم پزشکی به طور کامل به ارزیابی شما میپردازند و یک مجموعه آزمایشات را انجام میدهند تا بتوانند سطح آسیب دیدگی طناب نخاعی را مشخص نمایند. آسیب دیدگی کامل یا جزئی طناب نخاعی میتواند باعث بروز یک یا چند مورد از علائم و نشانههای زیر شود:
- از دست دادن توانایی حرکتی
- از دست دادن یا تغییر حس اعضای بدن از قبیل ناتوانی در احساس گرما، سرما و لمس
- از دست دادن کنترل عملکرد روده و مثانه
- اسپاسم یا رفلکس بسیار شدید
- تغییر در فعالیت جنسی، باروری و حساسیت جنسی
- احساس درد و سوزن سوزن شدن شدید که به علت آسیب دیدگی رشتههای عصبی در طناب نخاعی به وجود میآید.
- اختلال در تنفس، سرفه کردن یا تمیز کردن خلط گلو
علائم و نشانههای اورژانسی ضربه به کمر چیست؟
علائم و نشانههای اورژانسی ضربه به کمر پس از تصادفات خودرو یا موتورسیکلت میتواند به شرح زیر باشد:
- احساس درد شدید کمر یا فشار در گردن، سر یا کمر
- احساس ضعف و عدم هماهنگی یا فلج در هر قسمت از بدن
- بی حسی، سوزن سوزن شدن یا از دست دادن حس در دست یا انگشتان و ساق پا
- از دست دادن عملکرد مثانه یا روده
- اختلال در راه رفتن و عدم تعادل
- اختلال در تنفس پس از ضربه به کمر
- چرخش غیر عادی گردن یا کمر یا بد حالت شدن آنها
چه موقع باید به پزشک مراجعه کرد؟
همه افرادی که دچار ضربه تروماتیک شدید به سر یا گردن شوند به ارزیابی فوری پزشکی نیاز دارند تا شدت آسیب دیدگی طناب نخاعی در آنها بررسی شود. در حقیقت بهترین کار این است که تصور کنیم قربانیان ضرب دیدگی کمر دچار آسیب دیدگی طناب نخاعی هستند مگر آنکه خلاف این موضوع ثابت شود زیرا:
- همیشه آسیب دیدگی جدی طناب نخاعی خود را فوراً نشان نمیدهد. در صورتی که این آسیب دیدگی تشخیص داده نشود میتواند باعث بروز آسیب دیدگی شدیدتر شود.
- فلج یا بی حسی اعضای بدن میتواند فورا یا به تدریج و به علت بروز خونریزی یا تورم در طناب نخاعی یا اطراف آن رخ دهد.
- فاصله زمانی بین آسیب دیدگی نخاع و درمان را میتوان به عنوان یک زمان حیاتی در تعیین میزان و شدت بروز عوارض و دوران لازم برای بهبود در نظر گرفت.
در صورتی که به آسیب دیدگی کمر یا گردن مشکوک شدیم چه اقداماتی را باید انجام دهیم؟
اگر شما به آسیب دیدگی کمر و گردن بیمار مشکوک شدید باید به نکات زیر توجه کنید:
- از جابجا کردن فرد آسیب دیده خودداری کنید زیرا احتمال بروز فلج دائمی و سایر عوارض جانبی حاد وجود دارد.
- فوراً با مرکز اورژانس تماس بگیرید و تقاضای کمک کنید.
- فرد آسیب دیده را بدون حرکت نگه دارید.
- پارچه و هر چیز دیگری که در دسترس شما قرار دارد را در دو طرف گردن او قرار دهید یا آنکه سر و گردن او را نگه دارید تا زمان رسیدن اورژانس از جابجا شدن او جلوگیری گردد.
- کمکهای اولیه از قبیل بند آوردن خون را انجام دهید و بدون حرکت دادن سر یا گردن بیمار، او را در حالت مناسبی حفظ کنید.
آسیب دیدگی طناب نخاعی چگونه تشخیص داده میشود؟
در مرکز اورژانس، پزشک با انجام معاینات و ارزیابیهای دقیق میتواند وجود یا عدم وجود آسیب دیدگی طناب نخاعی را تشخیص داده یا رد کند. پزشک میپرسد درباره تصادف وقوع چند سوال از بیمار، همچنین عملکرد حرکتی و حواس او را بررسی میکند. با این حال، در صورتی که فرد آسیب دیده از درد گردن شکایت داشته باشد، به طور کامل هوشیار نباشد یا علائم و نشانههای ضعف یا آسیب دیدگی اعصاب را نشان دهد، ممکن است نیاز به انجام آزمایشات تخصصی اورژانسی لازم باشد. این آزمایشات میتوانند به شرح زیر باشند:
- عکس برداری توسط اشعه ایکس
- سی تی اسکن
- اسکن ام آر آی
چند روز پس از آسیب دیدگی و زمانی که از سطح تورم کاسته شد پزشک ارزیابی دقیق و جامع تری را از بیمار انجام خواهد داد تا بتواند سطح و وسعت آسیب دیدگی طناب نخاعی را مشخص نماید. این ارزیابیها شامل آزمایش قدرت عضلات و توانایی حس لامسه بیمار نسبت به لمس یا فرو کردن سوزن در پوست است.
ضربه شدید به کمر چگونه درمان میشود؟
متاسفانه هیچ راهی برای درمان آسیب دیدگی طناب نخاعی وجود ندارد اما همچنان تحقیق بر روی یافتن روشهای درمانی جدید ادامه دارد تا بتوان به کمک پروتز و دارو درمانی به تولید مجدد سلولهای عصبی پرداخت یا عملکرد سلولهای عصبی باقی مانده پس از آسیب دیدگی طناب نخاعی را بهبود بخشید. درمان آسیب دیدگی طناب نخاعی بر جلوگیری از آسیب دیدگی بیشتر و کمک به افراد آسیب دیده برای بازگشت به زندگی معمولی و بهبود توانایی جسمانی آنها تمرکز دارد.
اقدامات اورژانسی
انجام دادن اقدامات اورژانسی در خصوص افرادی که دچار آسیب دیدگی طناب نخاعی هستند برای کاهش اثر ضربه به سر یا گردن کاملاً ضروری است. از سوی دیگر معمولاً فرآیند درمان آسیب دیدگی طناب نخاعی اغلب در محل حادثه شروع میشود. اعضای تیم اورژانس معمولاً به ثابت کردن فوری نخاع میپردازند و این کار را به آرامی و با استفاده از محافظ سخت گردن و استفاده از تخت مخصوص انتقال انجام میدهند تا بیمار را به صورت ایمن به بیمارستان برسانند.
مراحل اولیه درمان ضربه به کمر
پزشکان در اتاق اورژانس بر موارد زیر تمرکز میکنند:
- حفظ توانایی بیمار برای نفس کشیدن
- جلوگیری از شوک
- ثابت نگه داشتن گردن بیمار برای جلوگیری از آسیب دیدگی بیشتر طناب نخاعی
- جلوگیری از بروز عوارض احتمالی از قبیل احتباس ادرار یا مدفوع
- اختلال در عملکرد تنفسی و عملکرد قلب، و جلوگیری از تشکیل لخته خون در دست و پا
اگر شما دچار آسیب دیدگی طناب نخاعی شده باشید معمولاً به بخش مراقبتهای ویژه انتقال داده خواهد شد تا فرایند درمان شما آغاز گردد. حتی ممکن است شما به مرکز آسیب نخاعی که در آن مرکز یک تیم تخصصی از پزشکان مغز و اعصاب، جراحان ارتوپد، متخصص درمان نخاع، متخصص روان درمانی، پرستار، مددکار اجتماعی، کار درمان گر و افرادی که در حوزه آسیب دیدگی ستون فقرات تخصص دارند ارجاع داده شوید.
دارو درمانی
ممکن است پزشک برای کنترل آثار حاصل از آسیب دیدگی طناب نخاعی به تجویز برخی داروها بپردازد. این داروها میتوانند شامل داروهای مخصوص کنترل درد، کنترل اسپاسم عضلات و همچنین برخی داروها برای کنترل عملکرد روده و مثانه و عملکرد جنسی باشند.
ثابت نگه داشتن ستون فقرات
در بعضی موارد، برای استحکام دادن به ستون فقرات و قرارگیری آن در وضعیت مناسب، ممکن است به تراکشن نیاز داشته باشید. استفاده از گردن بند طبی سفت نیز در برخی موارد میتواند موثر باشد. همچنین، استفاده از تخت مخصوص میتواند به ثابت نگه داشتن بدن کمک کند.
انجام عمل جراحی
معمولا انجام عمل جراحی برای خارج کردن اجزای استخوان، اجسام خارجی، دیسک فتق یافته یا اجزای مهره شکسته ضرورت خواهد یافت تا فشاری که به نخاع وارد میشود برطرف گردد. همچنین ممکن است انجام عمل جراحی برای ثابت کردن ستون فقرات و جلوگیری از آسیب دیدگی بیشتر نخاع و کاهش درد و جلوگیری از شکستگی ستون فقرات ضروری باشد.
برنامه توان بخشی
اعضای تیم توان بخشی در همان مراحل اولیه درمان و زمانی که شما در حال سپری کردن دوران بهبود هستید برنامه توان بخشی شما را شروع خواهند کرد. در مراحل اول توان بخشی پزشک معمولاً بر حفظ و تقویت عملکرد عضلات، بهبود توانایی حرکتی و یادگیری مهارتهای ابتکاری برای انجام فعالیتهای روزمره تاکید خواهد کرد. پزشک با شما در خصوص تاثیرات حاصل از آسیب دیدگی طناب نخاعی و نحوه جلوگیری از بروز عوارض جانبی صحبت خواهد کرد و از شما میخواهد دوباره به ساختن زندگی خود بپردازید و تلاش کنید سطح کیفیت زندگی و استقلال خود را افزایش دهید. پزشک مهارتهای بسیار زیادی را به شما یاد میدهد و شما میتوانید از وسایل و تجهیزات مختلف برای بهبود کیفیت زندگی و کسب استقلال بیشتر استفاده کنید. پزشک شما را تشویق میکند دوباره فعالیتهای مورد علاقه و تفریحی خود را از سر بگیرید، در فعالیتهای اجتماعی و تناسب اندام شرکت کنید و مجدداً به مدرسه، دانشگاه یا محل کار خود برگردید.
چگونه میتوان از بروز آسیب دیدگی نخاعی جلوگیری کرد؟
شما میتوانید با رعایت موارد زیر ریسک بروز آسیب دیدگی طناب نخاعی را کاهش دهید:
- همیشه با سرعت مطمئنه رانندگی کنید. تصادفات خودرویی یکی از دلایل بسیار شایع آسیب دیدگی طناب نخاعی محسوب میشود. هر بار که میخواهید رانندگی کنید یا سوار ماشین شوید کمربند ایمنی خود را ببندید. سپس از بسته شدن کمربند ایمنی توسط کودکان خود اطمینان حاصل کنید. برای جلوگیری از آسیب دیدگی کودکان زیر سن دوازده سال ناشی از باز شدن کیسه هوا باید آنها را در صندلی عقب بنشانید.
- قبل از شیرجه زدن در آب، عمق استخر را بررسی کنید و اطمینان حاصل کنید که عمق آن کمتر از ۳ متر و ۷۰۰ سانتی متر نیست در غیر این صورت نباید درون آب شیرجه بزنید زیرا احتمال آسیب دیدگی گردن شما بسیار زیاد خواهد بود.
- از زمین خوردن جلوگیری کنید. در صورتی که میخواهید یک شی را از ارتفاع زیادی بر دارید حتماً چهار پایه مناسبی را زیر پای خود قرار دهید. در کنار پلهها نرده نصب کنید. در حمام و سرویس بهداشتی از دمپایی مناسب استفاده کنید تا زمین نخورید. برای کودکان نیز اقدامات ضروری از قبیل مناسب کردن مسیر رفت و آمد در منزل، نصب حفاظ برای پنجره یا مسدود کردن پلههای بدون حفاظ را انجام دهید.
- هنگام انجام فعالیتهای ورزشی اقدامات ایمنی را رعایت کنید. همیشه از کفش مناسب استفاده کنید. از ضربه زدن به وسایل ورزشی توسط سر خودداری کنید. رعایت کردن نکات ایمنی در حین ورزش باعث میشود لحظات خوبی را داشته باشید و هرگز دچار آسیب دیدگی کمر نشوید.
