فتق دیسک گردن یک عارضه شایع است که میتواند باعث ایجاد درد شدید در گردن، شانه، بازو و دستها شود. شایعترین علائم آن، درد در پشت گردن است. درمانهای تزریقی، درمانهای فیزیکی و استراحت به تسکین علائم ناشی از ابتلا به فتق دیسک گردن کمک میکنند. اگر علائم ادامه یابد یا ضعف شما شدید باشد احتمالاً انجام عمل جراحی به شما توصیه میشود.
آسیبدیدگی دیسک چیست؟
برای درک ستون فقرات گردن باید آناتومی آن را بشناسید. دیسکها که بین مهرهها قرار دارند، به عنوان ضربهگیر عمل میکنند. در اصل، آنها مانند دوناتهای شکلاتی هستند که شامل آنالوس (قسمت بیرونی دونات) که اطراف پالپوسوس (مواد ژلهای درون دونات) را فرا گرفته است میباشد. آنولوس از حدود 30 لایه ساخته شده است که مانند لاستیک تایر عمل میکنند. اگر برخی از این تایرها دچار پارگی یا آسیبدیدگی شوند، درست مانند در خمیردندان و فشار دادن تیوب آن است و پس از آن مواد ژلهای درون آن به بیرون فشار داده میشود. بیرونزدگی ماده ژلهای همان فتق دیسک است که باعث ابتلا به درد گردن میشود. علل فتق دیسک (که گاهی به آن فشردگی عصب گردن گفته میشود) غالباً ناشی از پارگی و فرسودگی و تحلیل دیسکهای ستون فقرات است.
فتق دیسک در نهایت باعث وارد آمدن فشار بر ریشه عصبهایی میشود که در نزدیکی آن دیسک قرار دارند و گاهی اوقات نیز بر نخاع فشار وارد میکند. به علاوه، موادی که ژلها (نوکلئوس) را تشکیل میدهند نیز حاوی مواد سمی برای عصبها هستند. این مواد سمی باعث التهاب عصب و در نتیجه درد و بیحسی در دست میشوند؛ حتی اگر به طور مستقیم بر عصب آنها فشاری وارد نشده باشد.
در صورتی که یک فتق دیسک در منطقه گردنی (ستون فقرات گردنی) به ریشه یک عصب فشار وارد کند، معمولاً درد به سمت بازوها، شانهها و دستان کشیده میشود. محل واقع شدن ریشه عصب متاثره، بستگی به این دارد که کدام عضو بدن تحت تأثیر قرار میگیرد. این درد به دلیل التهاب در ناحیه گردن (که به آن رادیکولوپاتی نیز معروف است) رخ میدهد. در صورتی که فتق فشار خود را بر روی نخاع اعمال کند، به آن میلوپاتی گفته میشود.
علائم دیسک گردن
بسته به وضعیت فتق دیسک، علائم آن ممکن است باعث بروز درد در پشت یا کنار گردن یا در شانهها، بازوها یا دستان میشود. علائم شایع عبارتند از درد و بیحسی یا گاهی اوقات ضعف عضلانی در عصبهایی است که تحت فشار قرار گرفتهاند. بسته به عصب، درد ممکن است به سمت شانهها کشیده شود یا حتی به سمت پایین بازوها و انگشتان دستان نیز گسترش یابد. تقریباً درد ناشی از همه فتق دیسکهای گردنی به سمت تیغه شانه کشیده میشوند.
بسیاری از بیماران دردی را تجربه میکنند که فقط بین شانهها احساس میشود و این علائم معمولاً با درد تیغه شانه (اسکاپولار) یا درد قفسه سینه اشتباه گرفته میشود. به همین ترتیب، ممکن است در صورت فشرده شدن یک عصب در ناحیه گردن، بیماران دچار درد گردن شوند. علل بروز علائم مختلف ممکن است در عکسهایی که به وسیله اشعه ایکس از ناحیه ستون فقرات گردنی گرفته میشود مشخص گردد.
ممکن است ضعف عضلانی مشخص نشود مگر این که بیمار، وزنهای را بلند کند و با این که کدام عضلات در هر جهت کار میکنند آشنا شود. گاهی اوقات، ضعف بسیار شدید و ناتوانکننده است و گاهی اوقات نیز فقط احساس ناتوانی در گرفتن اشیا و انداختن آنها نشانه ضعف است.
علائم حرکتی دیسک گردن
ممکن است برخی بیماران تصور کنند که عصب آنها در ناحیه گردن در حال فشرده شدن است اما واقعیت این است که در غالب اوقات این افراد دچار فتق دیسک گردن شدهاند. بیومکانیک دیسک گردن را به راحتی میتوان درک کرد. محل عبور عصب ممکن است در هنگام خم کردن گردن به سمت جلو یا به سمتی که عصب در آن طرف است بزرگتر شود. خم کردن سر به سمت عقب یا به سمتی که سوراخ عصب یا فورامن در آن طرف قرار دارد باعث باریکتر شدن این قسمت میشود بنابراین، در صورت ابتلا به فتق دیسک، درد دست و شانه با خم کردن سر به سمت عقب یا به سمت دستی که درد میکند معمولاً تشدید میشود زیرا این حرکات باعث افزایش فشردگی عصب میشود. باید از حرکت دادن سر در هر جهتی که باعث افزایش درد در دست میشود جدا پرهیز کنید زیرا ممکن است باعث آسیبدیدگی عصب شود.
بیشتر فتقها باعث بروز ناراحتی متوسط تا درد شدید در شانه، گردن و قسمت بالای کمر میشوند که میزان آن به محل فتق بستگی دارد. شایعترین علامت، درد مبهم و آزاردهنده در گردن و بین تیغههای شانه است. در صورتی که بیمار گردن خود را به سمت عقب حرکت دهد (سوراخی که عصب دران قرار دارد باریک میشود) یا ورزش کند این درد تشدید میشود. برخی فعالیتها ممکن است دردناکتر باشند (دوچرخه سواری با دسته پایین و شنا کردن باعث کشیده شدن گردن و در نتیجه افزایش درد میشوند).
راه تشخیص نشانههای دیسک گردن
برای تشخیص ابتلا به فتق دیسک گردن، سوابق پزشکی بیمار مورد بررسی قرار گرفته و معاینه بالینی انجام میشود. در معاینه بالینی، حرکات گردن برای تعیین منشأ درد و بافتهای آسیبدیده مرتبط مورد بررسی قرار میگیرد. به علاوه، روشهای پیشرفته و جدید تصویربرداری مانند ام آر آی، میلوگرام، سی تی اسکن، عکسبرداری به وسیله اشعه ایکس، الکترومیوگرافی (ایام جی) و تستهای سرعت انتقال عصب به طور گستردهای برای افزایش دقت تشخیص به عنوان آزمایشهای تأییدکننده مورد استفاده قرار میگیرند.
درمان فتق دیسک گردن
داروها
داروهای مورد استفاده برای کنترل درد را داروهای مسکن مینامند. در بیشتر موارد، درد با مصرف داروهای بدون نیاز به نسخه پزشک مانند آسپیرین، ایبوپروفن، ناپروکسن یا استامینوفن درمان میشوند. گاهی اوقات ممکن است داروهای شل کننده عضلات توسط پزشک تجویز شوند. اگر شما درد مستمر و شدید داشته باشید، پزشک ممکن است مصرف یک دوره کوتاه مدت داروهای مخدر را برای شما تجویز نماید. به هر حال، شما باید فقط به اندازه مورد نیاز این داروها را مصرف کنید زیرا مصرف داروی بیشتر به تسریع بهبودی شما کمک نمیکند و ممکن است باعث بروز برخی عوارض جانبی (مانند یبوست و خوابآلودگی) شود و شما را نیز وابسته کند. حتماً در مورد داروهایی که مصرف میکنید حتی داروهای بدون نیاز به نسخه پزشک به پزشک خود اطلاع دهید و اگر داروی مسکنی برای شما تجویز شده باشد، در مورد تأثیر آن بر بدن خود پزشک را آگاه کنید. همچنین در مورد هر گونه واکنش آلرژیک نسبت به داروهایی که در گذشته تجربه کرده ابد با پزشک صحبت کنید.
داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی
داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی مسکنهایی هستند که برای کاهش تورم و التهاب ناشی از فتق دیسک مصرف میشوند. این داروها عبارتند از آسپیرین، ایبوپروفن، ناپروکسن و بسیاری از داروهای تجویزی دیگر. اگر پزشک برای شما داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی تجویز کرد، باید نسبت به عوارض جانبی آن نظیر ناراحتی معده و خونریزی توجه داشته باشید. مصرف بلند مدت داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی بدون نیاز به نسخه پزشک باید تحت نظر پزشک باشد زیرا ممکن است با برخی عوارض جانبی همراه باشد. (برای کسب اطلاعات بیشتر به بروشور آموزشی داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی مراجعه کنید.)
داروهای کورتیکواستروئیدی
داروهای کورتیکواستروئیدی از نوع خوراکی یا تزریقی ممکن است برای تسکین دردهای شدید بازو و گردن تجویز شوند زیرا اثر ضدالتهابی قوی دارند. کورتیکواستروئیدی مانند داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی ممکن است عوارض جانبی داشته باشند. با پزشک در مورد خطرات احتمالی و مزایای استفاده از این داروها صحبت کنید.
تزریق اپیدورال
تزریق اپیدورال یا “مسدودکنندهها” ممکن است در صورتی که درد بازو شدید باشد تجویز شوند. تزریق داروهای کورتیکواستروئیدی در فضای اپیدورال (فضای اطراف عصبهای ستون فقرات) توسط پزشک آموزشدیده و متبحر انجام میشود. تزریق ممکن است یک یا دو مرتبه تجدید شود. این کار باید به عنوان بخشی از برنامه درممانی و توانبخشی جامع انجام شود. هدف از تزریق، کاهش تورم عصب و دیسک است.
تزریق در نقاط ماشهای
تزریق در نقاط ماشهای، تزریقهایی هستند که تحت بیحسی موضعی (گاهی اوقات همراه با کورتیکواستروئیدها) به طور مستقیم در بافت نرم دردناک یا عضلات اطراف ستون فقرات انجام میشوند. تزریق در نقاط ماشهای ممکن است در کنترل درد مؤثر باشد اما به درمان و بهبود فتق دیسک گردن کمکی نمیکند.
درمانهای فیزیکی
بیشتر پزشکان درمانهای فیزیکی را بهعنوان روشی برای کاهش درد تجویز میکنند. درمانگر از تکنیک ترکشن، استفاده از اولتراسوند و تحریک الکتریکی عضلات برای آرامش عضلات تنگ شده و کاهش فشار روی عصبهای التهابی در ستون فقرات استفاده میکند.
روشهای جراحی
بهترین روش جراحی برای درمان فتق دیسک گردن، دکمپرشن قدامی و فیوژن است. در این عمل جراحی، دیسک آسیبدیده برداشته میشود، فشار وارده بر ریشه عصب کاهش یافته و قسمت تحت درمان به روش فیوژن تثبیت میشود. این عمل را میتوان به روش میکروسکوپی انجام داد که در آن از شکافهای کوچکتری استفاده میشود و دوره بهبودی آن کوتاهتر است. گاهی اوقات میتوان قسمت مورد نظر را به روش خلفی تحت عمل جراحی به نام فورامنکتومی گردنی خلفی برداشت.
یک دیسک مصنوعی کاشته میشود تا امکان حرکت پس از انجام عمل فراهم شود. این عملهای جراحی، مزایا و معایبی دارند. گردن درد باعث میشود که بیماران نتوانند به کارهای خود ادامه دهند و از انجام فعالیتهای مورد علاقه خود دست بکشند. تشخیص دقیق از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است تا بتوان علائم همراه با درد را از بین برد.
